Mantra 44
Rishi: Śukla-Yajurvedic transmission attribution (Yājñavalkya-line); specific ṛṣi not consistently itemized for this unit.
Devata: Indraic victory-power implicitly; operative agency is a personified force (often treated as ‘śaravya/īṣu-śakti’ in ritual exegesis).
Chandas: Triṣṭubh-like (irregular).
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒मीषां॑ चि॒त्तं प्र॑तिलो॒भय॑न्ती गृहा॒णाङ्गा॑न्यप्वे॒ परे॑हि । अ॒भि प्रेहि॒ निर्द॑ह हृ॒त्सु शोकै॑र॒न्धेना॒मित्रा॒स्तम॑सा सचन्ताम्
Transliteration
amī́ṣāṃ cittáṃ pratilobháyantī gṛhāṇā́ṅgāny apve páréhi | abhí préhi nírdaha hṛtsú śokáir andhénā́mitrās támasā sacantām
Translation
अमीषां चित्तं प्रतिलोभयन्ती, गृहीत्वा अङ्गानि तेषां समीपं परेहि। अभि प्रेहि; हृत्सु शोकैः निर्दह। अन्धेन तमसा अमित्राः सचन्ताम्।
Padapatha (Word Analysis)
अ॒मीषाम् । चि॒त्तम् । प्र॒ति॒लो॒भय॑न्ती । गृ॒हा॒ण । अङ्गा॑नि । अ॒प्वे॒ । परे॑हि । अ॒भि । प्रे॒हि । निः । द॒ह । हृ॒त्सु । शोकैः । अ॒न्धेन । अ॒मित्राः । तम॑सा । स॒च॒न्ताम्
Word by Word
अमीषाम्of those
अमीषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक ‘अमू’)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
चित्तम्mind, intention
चित्तम्:
कर्म
TypeNoun
Rootचित्त (प्रातिपदिक) < √चित् (चेतने) (कृदन्त-निर्माण)
प्रतिलोभयन्तीenticing, luring
प्रतिलोभयन्ती:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootप्रति-√लुभ् (लोभे) → caus. लोभयति
गृहाणाम्of the houses
गृहाणाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
अङ्गानिlimbs, parts
अङ्गानि:
कर्म
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
अप्वेon the path / in the way
अप्वे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootअप्व (प्रातिपदिक; ‘मार्ग/पथ’ अर्थे, वेदिक)
परेहिgo around / depart
परेहि:
क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb
Rootपरि-√इ (गत्यर्थे)
अभिtowards, against
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि
प्रेहिgo forth
प्रेहि:
क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb
Rootप्र-√इ (गत्यर्थे)
निर्दहburn away
निर्दह:
क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb
Rootनिर्-√दह् (दाहे)
हृत्सुin the hearts
हृत्सु:
अधिकारण
TypeNoun
Rootहृत्/हृद् (प्रातिपदिक)
शोकैःwith sorrows
शोकैः:
करण
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
अन्धेनwith blindness / by darkness
अन्धेन:
करण
TypeAdjective
Rootअन्ध (प्रातिपदिक)
अमित्राःenemies
अमित्राः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअमित्र (प्रातिपदिक)
तमसाwith darkness
तमसा:
करण
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
सचन्ताम्let them associate / cling
सचन्ताम्:
क्रिया (विधि/आशीः)
TypeVerb
Root√सच् (समवाये/सङ्गे)
Entities Mentioned
I
Indra (Indraic victory-power)A
Amitra-nāśinī Śakti (personified hostile-nullifying force)T
Tamas (blinding darkness)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes