Mantra 4
Rishi: Yājñavalkya-tradition (school attribution).
Devata: Agni (Pāvaka).
Chandas: Yajus (prose formula).
Samhita Patha (Devanagari)
स॒मु॒द्रस्य॒ त्वाऽव॑क॒याग्ने॒ परि॑ व्ययामसि । पा॒व॒को अ॒स्मभ्य॑ᳪ शि॒वो भ॑व
Transliteration
samudrásya tvā’vakáyāgne pári vyayāmasi | pāvakó asmábhyām̐ śivó bhava
Translation
समुद्रस्य त्वाऽवकया, अग्ने, परि व्ययामसि। पावकोऽस्मभ्यं शिवो भव।
Padapatha (Word Analysis)
स॒मु॒द्रस्य॑ । त्वा । अव॑क॒या । अग्ने॑ । परि॑ । व्ययामसि । पाव॒कः । अ॒स्मभ्य॑म् । शि॒वः । भ॑व ।
Word by Word
समुद्रस्यof the ocean
समुद्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘अस्य’
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक) अव्युत्पन्न/समास-शब्द
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अवकयO Avaká (epithet/name)
अवकय:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative epithet)
Rootअवक (प्रातिपदिक) + य (सम्बोधन-प्रत्यय/वेदिक-रूप)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
परिaround, all around
परि:
क्रियाविशेषण (उपसर्गार्थ/परितः)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
व्ययामसिwe extend/spread (we encompass)
व्ययामसि:
कर्तृ (वयं)
TypeVerb
Root√यम् (यमुँ—उपयमे) with उपसर्ग वि-; लट्
पावकःthe purifying one
पावकः:
कर्तृ (भवति इत्यस्य)
TypeAdjective/Noun
Rootपावक (प्रातिपदिक; √पू ‘to purify’ से निष्पन्न विशेषण)
अस्मभ्यम्for us
अस्मभ्यम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शिवःauspicious, gracious
शिवः:
कर्तृ-विशेषण (पावकः) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
भवbe (become)
भव:
क्रिया (आशीर्वाद/आज्ञा)
TypeVerb
Root√भू (भू—सत्तायाम्); लोट्
Entities Mentioned
A
Agni (Pāvaka)S
Samudra (Ocean)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes