Mantra 48
Rishi: Śatarudriya tradition
Devata: Rudra (Kapardin, Kṣayadvīra)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
इ॒मा रु॒द्राय॑ त॒वसे॑ कप॒र्दिने॑ क्ष॒यद्वी॑राय॒ प्र भ॑रामहे म॒तीः । यथा॒ शमस॑द् द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे॒ विश्वं॑ पु॒ष्टं ग्रामे॑ अ॒स्मिन्न॑नातु॒रम्
Transliteration
imā́ rudrā́ya taváse kapardíne kṣayádvīrāya prá bharāmahe matī́ḥ | yáthā śám asad dvipáde cátuṣpade víśvaṃ púṣṭaṃ grā́me asmín anāturám
Translation
इमा रुद्राय तवसे कपर्दिने क्षयद्वीराय प्र भरामहे मतीः। यथा शमसद् द्विपदे चतुष्पदे, विश्वं पुष्टं ग्रामे अस्मिन्ननातुरम्।
Padapatha (Word Analysis)
इमाः । रुद्राय । तवसे । कपर्दिने । क्षयद्वीराय । प्र । भरामहे । मतीः । यथा । शम् । असत् । द्विपदे । चतुष्पदे । विश्वम् । पुष्टम् । ग्रामे । अस्मिन् । अनातुरम्
Word by Word
इमाःthese (hymns/thoughts)
इमाः:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रुद्रायto Rudra
रुद्राय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
तवसेto the mighty one / for strength
तवसे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootतवस् (प्रातिपदिक)
कपर्दिनेto the one with braided hair
कपर्दिने:
Sampradāna
TypeNoun (epithet)
Rootकपर्दिन् (प्रातिपदिक)
क्षयद्वीरायto him whose heroes abide (dwelling-with-heroes)
क्षयद्वीराय:
Sampradāna
TypeAdjective (epithet)
Rootक्षयद्वीर (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास)
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
भरामहेwe offer / we bring
भरामहे:
Kartā
TypeVerb
Root√भृ (भृञ् धारण-पोषणयोः)
मतीःthoughts, hymns
मतीः:
Karma
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
यथाso that, as
यथा:
—
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
शम्well-being, peace
शम्:
—
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय/निपात; ‘कल्याणम्/शान्तिः’)
असद्may it be
असद्:
—
TypeVerb
Root√अस् (असँ भुवि)
द्विपदेin the two-footed (men)
द्विपदे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootद्विपद् (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
चतुष्पदेin the four-footed (cattle)
चतुष्पदे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootचतुष्पद् (प्रातिपदिक)
विश्वम्all, the whole
विश्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
पुष्टम्nourished, thriving
पुष्टम्:
Karma
TypeAdjective (past participle)
Rootपुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पुष् ‘to thrive, nourish’)
ग्रामेin the village/settlement
ग्रामे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootग्राम (प्रातिपदिक)
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अनातुरम्untroubled, free from distress
अनातुरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनातुर (प्रातिपदिक; नञ्-समास)
Entities Mentioned
R
RudraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes