Shukla Yajur Veda — Adhyaya 14, Mantra 8
Rishi: Yājñavalkya-tradition (White Yajus school attribution)
Devata: Prāṇa (vital airs) with cosmic supports (Āpaḥ, Oṣadhayaḥ, Parjanya as rain-impulsion)
Chandas: Yajus (prose formula; mixed cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
प्रा॒णं मे॑ पाह्यपा॒नं मे॑ पाहि व्या॒नं मे॑ पाहि॒ चक्षु॑र्म उ॒र्व्या वि भा॑हि॒ श्रोत्रं॑ मे श्लोकय । अ॒पः पि॒न्वौष॑धीर्जिन्व द्वि॒पाद॑व चतु॑ष्पात् पाहि दि॒वो वृष्टि॒मेर॑य
Transliteration
prā́ṇaṃ me pāhy apānáṃ me pāhi vyānáṃ me pāhi cákṣur ma urvyā́ ví bhāhi śrótraṃ me ślokaya | apáḥ pinv auṣadhī́r jinva dvipā́dāṃś ca cátuṣpāt pāhi divó vṛ́ṣṭim īraya
Translation
प्राणं मे पाह्यपानं मे पाहि व्यानं मे पाहि। चक्षुर्म उर्व्या विभाहि, श्रोत्रं मे श्लोकय। अपः पिन्व, ओषधीर्जिन्व; द्विपादं चतुष्पादं च पाहि; दिवो वृष्टिमेरय।
Padapatha (Word Analysis)
प्रा॒णम् । मे॒ । पा॒हि॒ । अ॒पा॒नम् । मे॒ । पा॒हि॒ । व्या॒नम् । मे॒ । पा॒हि॒ । चक्षुः॑ । मे॒ । उ॒र्व्याः । वि । भा॒हि॒ । श्रोत्र॑म् । मे॒ । श्लो॒क॒य॒ । अ॒पः । पि॒न्व॒ । ओष॑धीः । जि॒न्व॒ । द्वि॒पादः । च॒ । चतु॑ष्पात् । पा॒हि॒ । दि॒वः । वृष्टि॑म् । ई॒र॒य॒
Word by Word
प्राणम्breath (in-breath), vital air
प्राणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
मेmy
मे:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
पाहिprotect
पाहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootपा (धातु, ‘to protect’)
अपानम्down-breath, apāna
अपानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअपान (प्रातिपदिक)
मेmy
मे:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
पाहिprotect
पाहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootपा
व्यानम्pervading breath, vyāna
व्यानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootव्यान (प्रातिपदिक)
मेmy
मे:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
पाहिprotect
पाहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootपा
चक्षुःeye, sight
चक्षुः:
कर्म
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
मेmy
मे:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
उर्व्याम्in the wide (earth/space)
उर्व्याम्:
अधिकारण
TypeNoun
Rootउर्वी (प्रातिपदिक)
विapart, forth (intensifier)
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
भाहिshine forth
भाहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootभा (धातु, ‘to shine’)
श्रोत्रम्ear, hearing
श्रोत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootश्रोत्र (प्रातिपदिक)
मेmy
मे:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
श्लोकयmake (it) resound / make famed
श्लोकय:
क्रिया
TypeVerb
Rootश्लोकय् (धातु/नामधातु, ‘to make resound/celebrate’)
अपःwaters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
पिन्वinvigorate / set in motion
पिन्व:
क्रिया
TypeVerb
Rootपिव्/पिन्व् (धातु, ‘to swell, set in motion, invigorate’)
औषधीःplants, herbs
औषधीः:
कर्म
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
जिन्वquicken, invigorate
जिन्व:
क्रिया
TypeVerb
Rootजिव्/जिन्व् (धातु, ‘to quicken, invigorate’)
द्विपादःtwo-footed beings (humans etc.)
द्विपादः:
कर्म (पाहि-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootद्विपाद (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
चतुष्पात्four-footed beings (cattle etc.)
चतुष्पात्:
कर्म
TypeNoun
Rootचतुष्पद् (प्रातिपदिक)
पाहिprotect
पाहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootपा
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक)
वृष्टिम्rain
वृष्टिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृष्टि (प्रातिपदिक)
ईरयsend forth, impel
ईरय:
क्रिया
TypeVerb
Rootईर् (धातु, ‘to set in motion, send forth’)
Entities Mentioned
P
Prāṇa (vital airs: prāṇa, apāna, vyāna)Ā
Āpaḥ (Waters)O
Oṣadhayaḥ (Plants/Herbs)P
Parjanya / Divya Vṛṣṭi (Rain from heaven)I
Indriyas (Cakṣus, Śrotra)D
Dvipād & Catuṣpād (two-footed and four-footed beings)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes