Mantra 19
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni (as protector) with prāṇa-bandhu
Chandas: Yajus
Samhita Patha (Devanagari)
विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नायो॑दा॒नाय॑ प्रति॒ष्ठायै॑ च॒रित्रा॑य । अ॒ग्निष्ट्वा॒ऽभि पा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ शन्त॑मेन॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द
Transliteration
viśvásmai prāṇā́yāpānā́ya vyānā́yodānā́ya pratiṣṭhā́yai carítrāya | agníṣ ṭvā́’bhí pātu mahyā́ svastyā́ chárdiṣā śántamena táyā devátayā’ṅgirasvád dhrúvā sīdá
Translation
विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानायोदानाय प्रतिष्ठायै चरित्राय। अग्निष्ट्वाऽभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिषा शन्तमेन तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद।
Padapatha (Word Analysis)
विश्व॑स्मै । प्रा॒णाय॑ । अ॒पा॒नाय॑ । व्या॒नाय॑ । उ॒दा॒नाय॑ । प्र॒ति॒ष्ठायै॑ । च॒रित्रा॑य । अ॒ग्निः । त्वा॒ । अ॒भि । पा॒तु॒ । म॒ह्या । स्व॒स्त्या । छ॒र्दिषा॑ । शन्त॑मेन । तया॑ । दे॒वत॑या । अ॒ङ्गि॒र॒स्वत् । ध्रु॒वा । सी॒द
Word by Word
विश्वस्मैto/for the all (universal one)
विश्वस्मै:
सम्प्रदान
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
प्राणायto/for the vital breath (prāṇa)
प्राणाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
अपानायto/for the downward breath (apāna)
अपानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअपान (प्रातिपदिक)
व्यानायto/for the diffused breath (vyāna)
व्यानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootव्यान (प्रातिपदिक)
उदानायto/for the upward breath (udāna)
उदानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootउदान (प्रातिपदिक)
प्रतिष्ठायैto/for stability; firm standing
प्रतिष्ठायै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्रतिष्ठा (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
चरित्रायto/for conduct; course; movement
चरित्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootचरित्र (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
त्वाyou (thee)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अभिtowards; over; upon
अभि:
—
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअभि
पातुmay (he) protect
पातु:
—
TypeVerb
Rootपा (धातु, ‘to protect’)
मह्याwith greatness; with the great (power)
मह्या:
करण
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
स्वस्त्याwith well-being; auspiciousness
स्वस्त्या:
करण
TypeNoun
Rootस्वस्ति (प्रातिपदिक)
छर्दिषाwith shelter; protection
छर्दिषा:
करण
TypeNoun
Rootछर्दिस् (प्रातिपदिक)
शन्तमेनwith the most peaceful/beneficent
शन्तमेन:
विशेषण (करण-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootशन्तम (प्रातिपदिक; superlative of शम्/शान्त)
तयाwith that
तया:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवतयाwith the deity; divine power
देवतया:
करण
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
अङ्गिरस्वत्in the manner of the Aṅgirases; Aṅgiras-like
अङ्गिरस्वत्:
क्रियाविशेषण
TypeAdjective
Rootअङ्गिरस् + वत् (तद्धित)
ध्रुवाfirm; fixed
ध्रुवा:
कर्तृ-सम्बन्ध (विशेषण)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
सीदsit; take your seat
सीद:
—
TypeVerb
Rootसद् (धातु, ‘to sit’)
Entities Mentioned
A
AgniP
Prāṇa (with Apāna, Vyāna, Udāna)A
Aṅgiras (Aṅgiras-like power)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes