Mantra 8
Rishi: Savitṛ-prasava/pravahana tradition (RV background)
Devata: Savitṛ
Chandas: Gāyatrī explicitly invoked (though the yajus itself is not a strict gāyatrī stanza)
Samhita Patha (Devanagari)
इ॒मं नो॑ देव सवितर्य॒ज्ञं प्र ण॑य देवा॒व्य॒ᳪ सखि॒विद॑ᳪ सत्रा॒जितं॑ धन॒जित॑ᳪ स्व॒र्जित॑म् । ऋ॒चा स्तोम॒ᳪ सम॑र्धय गाय॒त्रेण॑ रथन्त॒रं बृ॒हद्गा॑य॒त्रव॑र्तनि॒ स्वाहा॑
Transliteration
imáṃ no deva savitar yajñáṃ prá ṇaya devā́vyaṃ sakhivídaṃ satrā́jitaṃ dhanájitaṃ svàrjitam | ṛcā́ stómaṃ sámardhaya gāyatréṇa rathantaráṃ bṛhád gāyatrávartani svā́hā
Translation
हे देव सवितः, इमं नः यज्ञं प्र णय—देवाव्यं सखिविदं सत्राजितं धनजितं स्वर्जितम्। ऋचा स्तोमं समर्धय; गायत्रेण छन्दसा रथन्तरं, गायत्रवर्त्मनि बृहद्—स्वाहा।
Padapatha (Word Analysis)
इ॒मम् । नः । दे॒व । स॒वि॒त॒र् । य॒ज्ञम् । प्र । न॒य । दे॒व॒-आ॒व्य॑म् । सखि॒-विद॑म् । स॒त्रा॒-जित॑म् । ध॒न॒-जित॑म् । स्वः॒-जित॑म् । ऋ॒चा । स्तोम॑म् । सम् । अ॒र्ध॒य । गा॒य॒त्रेण॑ । र॒थ॒न्त॒रम् । बृ॒हत् । गा॒य॒त्र॒-व॒र्त॒नि॒ । स्वाहा॑
Word by Word
इमम्this
इमम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःour
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सवितःO Savitṛ
सवितः:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
यज्ञम्sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
नयlead
नय:
क्रिया
TypeVerb
Rootनी (धातु)
देवाव्यःgod-protecting / fit for the gods
देवाव्यः:
कर्म
TypeAdjective
Rootदेवाव्य (प्रातिपदिक; ‘देव-अव्य’ इति समास/विशेषण)
सखिविदम्winning friends
सखिविदम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसखिविद् (प्रातिपदिक; ‘सखि-वित्’ = सखीन् वेत्ति/लभते)
सत्राजितम्conquering in the session (satra)
सत्राजितम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसत्राजित् (प्रातिपदिक; ‘सत्र-जीत्’)
धनजितम्winning wealth
धनजितम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootधनजित् (प्रातिपदिक)
स्वर्जितम्winning heaven
स्वर्जितम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootस्वर्जित् (प्रातिपदिक; ‘स्वर्-जीत्’)
ऋचाwith a ṛc (verse)
ऋचा:
करण
TypeNoun
Rootऋच्/ऋचा (प्रातिपदिक; ‘ऋच्’ स्त्री.)
स्तोमम्hymn of praise
स्तोमम्:
कर्म
TypeNoun
Rootस्तोम (प्रातिपदिक)
समर्धयmake (it) prosper / strengthen
समर्धय:
क्रिया
TypeVerb
Rootसम्+ऋध्/अर्धय (धातु-प्रयोगः: अर्धयति ‘समृद्धं करोति’)
गायत्रेणwith the Gāyatra (chant/metre)
गायत्रेण:
करण
TypeNoun
Rootगायत्र (प्रातिपदिक)
रथन्तरम्Rathantara (sāman)
रथन्तरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथन्तर (प्रातिपदिक)
बृहद्गायत्रवर्तनिin the course/path of the Bṛhat-Gāyatra
बृहद्गायत्रवर्तनि:
अधिकारण
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootबृहद्गायत्रवर्तनि (प्रातिपदिक; समासः: बृहत्+गायत्र+वर्तनि)
स्वाहाsvāhā (hail!)
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
Entities Mentioned
S
Savitṛ (Savitar)D
Devas (collective)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes