Mantra 23
Rishi: Yājñavalkya (traditional White Yajurveda attribution; specific r̥ṣi not always separately assigned for VS prose-like formulas).
Devata: Yajña / Prajāpati (functional deity: the Sacrifice as divine totality; with prajā as the desired fruit).
Chandas: Yajus (non-metrical sacrificial formula; not a fixed ṛc-meter).
Samhita Patha (Devanagari)
मा भे॒र्मा संवि॑क्था॒ अत॑मेरुर्य॒ज्ञोऽत॑मेरु॒र्यज॑मानस्य प्र॒जा भू॑यात् त्रि॒ताय॑ त्वा द्वि॒ताय॑ त्वैक॒ताय॑ त्वा
Transliteration
mā bhēr mā saṃvīkthā́ atamērur yajñó ’tamērur yajamānasya prajā́ bhūyāt tritā́ya tvā dvitā́ya tvā ekatā́ya tvā
Translation
मा भैः, मा संविक्थाः। अतमेरुर्यज्ञोऽतमेरुर्यजमानस्य प्रजा भूयात्। तृताय त्वा, द्विताय त्वा, एकताय त्वा।
Padapatha (Word Analysis)
मा । भेः । मा । सम्-विक्थाः । अत-मे॒रुः । य॒ज्ञः । अत-मे॒रुः । यज॑मानस्य । प्र॒जाः । भू॑यात् । त्रि॒ताय॑ । त्वा । द्वि॒ताय॑ । त्वा । एक॒ताय॑ । त्वा
Word by Word
माdo not
मा:
—
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध) / मा (अव्यय)
भैःfear (you)
भैः:
—
TypeVerb
Rootभी (धातु)
माdo not
मा:
—
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध) / मा (अव्यय)
संविक्थाःbe not confounded / do not be distressed
संविक्थाः:
—
TypeVerb
Rootव्यच्/विच् (धातु) + सम् (उपसर्ग)
अतमेःhaving the ‘Atameru’ (as its meru/peak); ‘with Atameru as summit’
अतमेः:
Kartā (यज्ञस्य विशेषण-रूपेण) / —
TypeAdjective
Rootअतमे (प्रातिपदिक; ‘अतिमेरु/अतमे’ इत्यादि वैदिक-विशेषण)
मेरुःMeru (peak/summit)
मेरुः:
Kartā (समास/विशेषण-भागः) / —
TypeNoun
Rootमेरु (प्रातिपदिक)
यज्ञःthe sacrifice
यज्ञः:
Kartā
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
अतमेःhaving the ‘Atameru’ (as summit)
अतमेः:
—
TypeAdjective
Rootअतमे (प्रातिपदिक)
मेरुःMeru (summit)
मेरुः:
—
TypeNoun
Rootमेरु (प्रातिपदिक)
यजमानस्यof the sacrificer
यजमानस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक; यज् धातोः शानच्-प्रत्ययान्त)
प्रजाःoffspring; progeny
प्रजाः:
Kartā (भूयात् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
भूयात्may it be / may it become
भूयात्:
—
TypeVerb
Rootभू (धातु)
त्रितायfor Trita / to the third (one)
त्रिताय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootत्रित (प्रातिपदिक; ‘तृतीय’/‘त्रित’ वैदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
द्वितायfor Dvita / to the second (one)
द्विताय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootद्वित (प्रातिपदिक; ‘द्वितीय’/‘द्वित’ वैदिक)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
एकतायfor Ekata / to the first (one) / to oneness
एकताय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootएकता (प्रातिपदिक; ‘एकता’ = oneness/firstness; वैदिक प्रयोग)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
Entities Mentioned
Y
Yajña (the Sacrifice as divine totality)P
PrajāpatiRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes