Liṅga–Bera Pūjā: Nitya-Arcana and Upacāras as an Accessible Sādhana (लिङ्गबेरपूजा-विधानम्)

Verse 1

सूत उवाच । श्रवणादित्रिकेऽशक्तो लिंगं बेरं च शांकरम् । संस्थाप्य नित्यमभ्यर्च्य तरेत्संसारसागरम्

सूत उवाच— श्रवणादित्रिकेऽशक्तः शांकरं लिङ्गं बेरं च संस्थाप्य, नित्यं भक्त्या अभ्यर्च्य, संसारसागरं तरेत्।

Verse 2

अपि द्र व्यं वहेदेव यथाबलमवंचयन् । अर्पयेल्लिंगबेरार्थमर्चयेदपि संततम्

अल्पमपि द्रव्यं यथाशक्ति अनवञ्चयन् वहित्वा, लिङ्गबेरयोः पूजार्थं समर्पयेत्; एवं श्रद्धया सततं अर्चयेत्।

Verse 3

मंडपं गोपुरं तीर्थं मठं क्षेत्रं तथोत्सवम् । वस्त्रं गंधं च माल्यं च धूपं दीपं च भक्तितः

भक्त्या मण्डपं गोपुरं तीर्थं मठं क्षेत्रं तथोत्सवं च समर्पयेत्; तथा वस्त्रं गन्धं माल्यं धूपं दीपं च भक्तितः दद्यात्।

Verse 4

विविधान्नं च नैवेद्यमपूपव्यंजनैर्युतम् । छत्रं ध्वजं च व्यजनं चामरं चापि सांगकम्

विविधान्नं नैवेद्यं च अपूपव्यञ्जनैः सह समर्पयेत्; छत्रं ध्वजं व्यजनं चामरं च सांगकैः सह पूजार्थं दद्यात्।

Verse 5

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां पंचमोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां पञ्चमोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 6

आवाहनादिसर्गांतं नित्यं कुर्यात्सुभक्तितः । इत्थमभ्यर्च्य यन्देवं लिंगेबेरे च शांकरे

आवाहनादिविसर्जनान्तं नित्यं सुभक्त्या समाचरेत्। एवं लिङ्गे च बेरे च शाङ्करे देवं समभ्यर्च्य भक्तो नम्रभावे स्थितो भवेत्॥

Verse 7

सिद्धिमेति शिवप्रीत्या हित्वापि श्रवणादिकम् । लिंगबेरार्चनामात्रान्मुक्ताः पुर्वे महाजनाः

शिवप्रीत्या सिद्धिमेति श्रवणादिकमपि त्यजन्। लिङ्गबेरार्चनामात्रात् पूर्वे महाजनाः मुक्तिमाययुः॥

Verse 8

मनुय ऊचुः । बेरमात्रे तु सर्वत्र पूज्यंते देवतागणाः । लिंगेबेरे च सर्वत्र कथं संपूज्यते शिवः

मुनय ऊचुः। बेरमात्रे तु सर्वत्र पूज्यन्ते देवतागणाः। लिङ्गे बेरे च सर्वत्र कथं सम्पूज्यते शिवः॥

Verse 9

सूत उवाच । अहो मुनीश्वराः पुण्यं प्रश्नमेतन्महाद्भुतम् । अत्र वक्ता महादेवो नान्योऽस्ति पुरुषः क्वचित्

सूत उवाच। अहो मुनीश्वराः पुण्यं प्रश्नमेतन्महाद्भुतम्। अत्र वक्ता महादेवो नान्योऽस्ति पुरुषः क्वचित्॥

Verse 10

शिवेनोक्तं प्रवक्ष्यामि क्रमाद्गुरुमुखाच्छ्रुतम् । शिवैको ब्रह्मरूपत्वान्निष्कलः परिकीर्तितः

शिवेनोक्तं प्रवक्ष्यामि क्रमाद्गुरुमुखाच्छ्रुतम्। शिवैको ब्रह्मरूपत्वान्निष्कलः परिकीर्तितः॥

Verse 11

रूपित्वात्सकलस्तद्वत्तस्मात्सकलनिष्कलः । निष्कलत्वान्निराकारं लिंगं तस्य समागतम्

रूपित्वात् स एव सकलः, तद्वत् तस्मात् स सकलनिष्कलः। निष्कलत्वात् तस्य लिङ्गं निराकारं निरूपमं समागतम्॥

Verse 12

सकलत्वात्तथा बेरं साकारं तस्य संगतम् । सकलाकलरूपत्वाद्ब्रह्मशब्दाभिधः परः

सकलत्वात् तस्य बेरं साकारं युक्तमेव। सकलाकलरूपत्वात् स परः ‘ब्रह्म’शब्दाभिधीयते॥

Verse 13

अपि लिंगे च बेरे च नित्यमभ्यर्च्यते जनैः । अब्रह्मत्वात्तदन्येषां निष्कलत्वं न हि क्वचित्

लिङ्गे च बेरे च जनैर्नित्यमभ्यर्च्यते शिवः। तदन्येषां तु अब्रह्मत्वात् निष्कलत्वं न कदाचन॥

Verse 14

तस्मात्ते निष्कले लिंगे नाराध्यंते सुरेश्वराः । अब्रह्मत्वाच्च जीवत्वात्तथान्ये देवतागणाः

तस्मात् तस्मिन् निष्कले लिङ्गे सुरेश्वराः न आराध्याः। अब्रह्मत्वात् जीवत्वाच्च तथान्ये देवतागणाः॥

Verse 15

तूष्णीं सकलमात्रत्वादर्च्यंते बेरमात्रके । जीवत्वं शंकरान्येषां ब्रह्मत्वं शंकरस्य च

तूष्णीं सकलमात्रत्वात् बेरमात्रकेऽपि अर्च्यते। शंकरादन्येषां जीवत्वं, शंकरस्य तु ब्रह्मत्वमेव॥

Verse 16

वेदांतसारसंसिद्धं प्रणवार्थे प्रकाशनात् । एवमेव पुरा पृष्टो मंदरे नंदिकेश्वरः

वेदान्तसारसंसिद्धं प्रणवार्थप्रकाशनात्। एवमेव पुरा मन्दरे नन्दिकेश्वरः पृष्टोऽभवत्।

Verse 17

सनत्कुमारमुनिना ब्रह्मपुत्रेण धीमता । सनत्कुमार उवाच । शिवान्यदेववश्यानां सर्वेषामपि सर्वतः

सनत्कुमारमुनिना ब्रह्मपुत्रेण धीमता—सनत्कुमार उवाच—शिवान्यदेववश्यानां सर्वेषामपि सर्वतः।

Verse 18

बेरमात्रं च पूजार्थं श्रुतं दृष्टं च भूरिशः । शिवमात्रस्य पूजायां लिंगं बेरं च दृश्यते

बेरमात्रं च पूजार्थं श्रुतं दृष्टं च भूरिशः। शिवमात्रस्य पूजायां लिङ्गं बेरं च दृश्यते।

Verse 19

अतस्तद्ब्रूहि कल्याण तत्त्वं मे साधुबोधनम् । नंदिकेश्वर उवाच । अनुत्तरमिमं प्रश्नं रहस्यं ब्रह्मलक्षणम्

अतस्तद्ब्रूहि कल्याण तत्त्वं मे साधुबोधनम्। नन्दिकेश्वर उवाच—अनुत्तरमिमं प्रश्नं रहस्यं ब्रह्मलक्षणम्।

Verse 20

कथयामि शिवेनोक्तं भक्तियुक्तस्य तेऽनघ । शिवस्य ब्रह्मरूपत्वान्निष्कलत्वाच्च निष्कलम्

कथयामि शिवेनोक्तं भक्तियुक्तस्य तेऽनघ । शिवस्य ब्रह्मरूपत्वान्निष्कलत्वाच्च निष्कलम्

Verse 21

लिंगं तस्यैव पूजायां सर्ववेदेषु संमतम् । तस्यैव सकलत्वाच्च तथा सकलनिष्कलम्

लिङ्गं तस्यैव पूजायां सर्ववेदेषु संमतम् । तस्यैव सकलत्वाच्च तथा सकलनिष्कलम् ॥

Verse 22

सकलं च तथा बेरं पूजायां लोकसंमतम् । शिवान्येषां च जीवत्वात्सकलत्वाच्च सर्वतः

पूजायां सकलं तथा बेरं च लोकसंमतं भवति। शिवादीनां सजीवसन्निधित्वात् सर्वतः सकलत्वाच्च भक्तानां सुलभं तत्॥

Verse 23

बेरमात्रं च पूजायां संमतं वेदनिर्णये । स्वाविर्भावे च देवानां सकलं रूपमेव हि

पूजायां बेरमात्रं वेदनिर्णयेन संमतम्। देवानां स्वाविर्भावे तु सकलं रूपमेव हि दृश्यते॥

Verse 24

शिवस्य लिंगं बेरं च दर्शने दृश्यते खलु । सनत्कुमार उवाच । उक्तं त्वया महाभाग लिंगबेरप्रचारणम्

शिवस्य लिङ्गं बेरं च दर्शने दृश्यते खलु। सनत्कुमार उवाच—उक्तं त्वया महाभाग लिङ्गबेरप्रचारणम्॥

Verse 25

शिवस्य च तदन्येषां विभज्य परमार्थतः । तस्मात्तदेव परमं लिंगबेरादिसंभवम्

शिवस्य च तदन्येषां विभज्य परमार्थतः। तस्मात् तदेव परमं लिङ्गबेरादिसंभवम्॥

Verse 26

श्रोतुमिच्छामि योगींद्र लिंगाविर्भावलक्षणम् । नंदिकेश्वर उवाच । शृणु वत्स भवत्प्रीत्या वक्ष्यामि परमार्थतः

श्रोतुमिच्छामि योगीन्द्र लिङ्गाविर्भावलक्षणम् । नन्दिकेश्वर उवाच । शृणु वत्स भवत्प्रीत्या वक्ष्यामि परमार्थतः ॥

Verse 27

पुरा कल्पे महाकाले प्रपन्ने लोकविश्रुते । आयुध्येतां महात्मानौ ब्रह्मविष्णू परस्परम्

पुरा कल्पे महाकाले लोकविश्रुते समये ब्रह्मा विष्णुश्च महात्मानौ परस्परं युद्धाय समुपस्थितौ।

Verse 28

तयोर्मानं निराकर्तुं तन्मध्ये परमेश्वरः । निष्कलस्तंभरूपेण स्वरूपं समदर्शयत्

तयोः मानं निराकर्तुं तन्मध्ये परमेश्वरः निष्कल-स्तम्भरूपेण स्वस्वरूपं समदर्शयत्।

Verse 29

ततः स्वलिंगचिह्नत्वात्स्तंभतो निष्कलं शिवः । स्वलिंगं दर्शयामास जगतां हितकाम्यया

ततः स्वलिङ्गचिह्नत्वात् स्तम्भतो निष्कलः शिवः जगतां हितकाम्यया स्वलिङ्गं प्रादर्शयत्।

Verse 30

तदाप्रभृति लोकेषु निष्कलं लिंगमैश्वरम् । सकलं च तथा बेरं शिवस्यैव प्रकल्पितम्

तदाप्रभृति लोकेषु निष्कलं लिङ्गमैश्वरम्, तथा सकलं बेरं च शिवस्यैव प्रकल्पितम्।

Verse 31

शिवान्येषः तु देवानां बेरमात्रं प्रकल्पितम् । तत्तद्बेरं तु देवानां तत्तद्भोगप्रदं शुभम् । शिवस्य लिंगबेरत्वं भोगमोक्षप्रदं शुभम्

अन्येषां देवानां तु बेरं केवलं पूजारूपं प्रकल्पितम्; तत्तद्बेरं तेषां तत्तद्भोगान् शुभं प्रददाति। शिवस्य तु लिङ्गमेव बेरत्वं—शुभं भोगमोक्षप्रदं च।