पुराणश्रवणप्रस्तावः (Prologue to the Recitation of the Śaiva Purāṇa)

Verse 1

व्यास उवाच । इत्याकर्ण्य वचः सौतं प्रोचुस्ते परमर्षयः । वेदांतसारसर्वस्वं पुराणं श्रावयाद्भुतम्

व्यास उवाच—इति सौतस्य वचः श्रुत्वा ते परमर्षयः तमूचुः—वेदान्तसारसर्वस्वं अद्भुतं पुराणं नः श्रावय।

Verse 2

इति श्रुत्वा मुनीनां स वचनं सुप्रहर्षितः । संस्मरञ्छंकरं सूतः प्रोवाच मुनिसत्तमान्

मुनीनां वचनं श्रुत्वा स सूतः सुप्रहर्षितः। शंकरं संस्मरन् पश्चात् प्रोवाच मुनिसत्तमान्॥

Verse 3

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां साध्यसाधनखण्डे । तृतीयोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां साध्यसाधनखण्डे तृतीयोऽध्यायः समाप्तः॥

Verse 4

यत्र गीतं त्रिकं प्रीत्या भक्तिज्ञानविरागकम्

यत्र प्रीत्या गीतं त्रिकं—भक्तिज्ञानविरागकम्—तत्र (एतत्) प्रशस्यते॥

Verse 5

वेदांतवेद्यं सद्वस्तु विशेषेण प्रवर्णितम्

वेदान्तवेद्यं सद्वस्तु विशेषेणात्र सुस्पष्टं विविक्तं च प्रवर्णितम्।

Verse 6

सूत उवाच । शृण्वंतु ऋषयः सर्वे पुराणं वेदसारजम् । पुरा कालेन महता कल्पेऽतीते पुनःपुनः

सूत उवाच । शृण्वन्तु ऋषयः सर्वे पुराणं वेदसारजम् । पुरा कालेन महता कल्पेऽतीते पुनःपुनः॥

Verse 7

अस्मिन्नुपस्थिते कल्पे प्रवृत्ते सृष्टिकर्मणि । मुनीनां षट्कुलीनानां ब्रुवतामितरेतरम्

अस्मिन्नुपस्थिते कल्पे प्रवृत्ते सृष्टिकर्मणि । मुनीनां षट्कुलीनानां ब्रुवतामितरेतरम्॥

Verse 8

इदं परमिदं नेति विवादः सुमहानभूत् । तेऽभिजग्मुर्विधातारं ब्रह्माणं प्रष्टुमव्ययम्

इदं परमिदं नेति विवादः सुमहानभूत् । तेऽभिजग्मुर्विधातारं ब्रह्माणं प्रष्टुमव्ययम् ॥

Verse 9

वाग्भिर्विनयगर्भाभिः सर्वे प्रांजलयोऽब्रुवन् । त्वं हि सर्वजगद्धाता सर्वकारणकारणम्

वाग्भिर्विनयगर्भाभिः सर्वे प्राञ्जलयोऽब्रुवन् । त्वं हि सर्वजगद्धाता सर्वकारणकारणम् ॥

Verse 10

कः पुमान्सर्वतत्त्वेभ्यः पुराणः परतः परः । ब्रह्मोवाच । यतो वाचो निवर्तंते अप्राप्य मनसा सह

ब्रह्मोवाच—कः स पुमान् सर्वतत्त्वेभ्यः पुराणः परतः परः, यस्माद् वाचो निवर्तन्ते मनसा सह अप्राप्य तम्?

Verse 11

यस्मात्सर्वमिदं ब्रह्मविष्णुरुद्रे द्रं पूर्वकम् । सहभूतेंद्रि यैः सर्वैः प्रथमं संप्रसूयते

यस्मादेव समस्तमिदं जगत् प्रथमं संप्रसूयते—ब्रह्मविष्णुरुद्रेन्द्रादिपूर्वकं, सर्वभूतैः सर्वैश्चेन्द्रियैः सह।

Verse 12

एष देवो महादेवः सर्वज्ञो जगदीश्वरः । अयं तु परया भक्त्या दृश्यते नाऽन्यथा क्वचित्

एष देवो महादेवः सर्वज्ञो जगदीश्वरः; अयं तु परया भक्त्या दृश्यते, नान्यथा कदाचन।

Verse 13

रुद्रो हरिर्हरश्चैव तथान्ये च सुरेश्वराः । भक्त्या परमया तस्य नित्यं दर्शनकांक्षिणः

रुद्रो हरिर्हरश्चैव तथान्ये च सुरेश्वराः। तस्मिन् परमभक्त्या नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः।

Verse 14

बहुनात्र किमुक्तेन शिवे भक्त्या विमुच्यते । प्रसादाद्देवताभक्तिः प्रसादो भक्तिसंभवः । यथेहांकुरतो बीजं बीजतो वा यथांकुरः

बहुनात्र किमुक्तेन—शिवे भक्त्या विमुच्यते। प्रसादाद्देवताभक्तिः, प्रसादो भक्तिसंभवः; अङ्कुराद्बीजमिह यथा, बीजातोऽङ्कुर एव च।

Verse 15

तस्मादीशप्रसादार्थं यूयं गत्वा भुवं द्विजाः । दीर्घसत्रं समाकृध्वं यूयं वर्षसहस्रकम्

तस्मादीशप्रसादार्थं यूयं गत्वा भुवं द्विजाः। दीर्घसत्रं समाकृध्वं यूयं वर्षसहस्रकम्।

Verse 16

अमुष्यैवाध्वरेशस्य शिवस्यैव प्रसादतः । वेदोक्तविद्यासारं तु ज्ञायते साध्यसाधनं

अमुष्यैवाध्वरेशस्य शिवस्यैव प्रसादतः वेदोक्तविद्यासारं ज्ञायते—साध्यं च साधनं च।

Verse 17

मुनय ऊचुः । अथ किं परमं साध्यं किंवा तत्साधनं परम् । साधकः कीदृशस्तत्र तदिदं ब्रूहि तत्त्वतः

मुनय ऊचुः—अथ किं परमं साध्यं किं वा तत्साधनं परम्। साधकः कीदृशस्तत्र तदिदं ब्रूहि तत्त्वतः॥

Verse 18

ब्रह्मोवाच । साध्यं शिवपदप्राप्तिः साधनं तस्य सेवनम् । साधकस्तत्प्रसादाद्योऽनित्यादिफलनिःस्पृहः

ब्रह्मोवाच— साध्यं शिवपदप्राप्तिः, साधनं तस्य सेवनम्। साधकस्तत्प्रसादाद्यः अनित्यादिफलनिःस्पृहः।

Verse 19

कर्म कृत्वा तु वेदोक्तं तदर्पितमहाफलम् । परमेशपदप्राप्तः सालोक्यादिक्रमात्ततः

वेदोक्तं कर्म कृत्वा, तस्य महाफलं परमेश्वराय समर्प्य। ततः परमेशपदं प्राप्नोति, सालोक्यादिक्रमात्।

Verse 20

तत्तद्भक्त्यनुसारेण सर्वेषां परमं फलम् । तत्साधनं बहुविधं साक्षादीशेन बोधितम्

तत्तद्भक्त्यनुसारेण सर्वेषां परमं फलम्। तत्साधनं बहुविधं साक्षादीशेन बोधितम्।

Verse 21

संक्षिप्य तत्र वः सारं साधनं प्रब्रवीम्यहम् । श्रोत्रेण श्रवणं तस्य वचसा कीर्तनं तथा

संक्षेपेण वः सारं साधनं प्रब्रवीम्यहम्। श्रोत्राभ्यां तस्य श्रवणं वाचा च कीर्तनं तथा॥

Verse 22

मनसा मननं तस्य महासाधनमुच्यते । श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्च मन्तव्यश्च महेश्वरः

मनसा तस्य मननं महासाधनमुच्यते। श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्च मन्तव्यश्च महेश्वरः॥

Verse 23

इति श्रुतिप्रमाणं नः साधनेनाऽमुना परम् । साध्यं व्रजत सर्वार्थसाधनैकपरायणाः

इति श्रुतिप्रमाणं नः; अनेन साधनेन परं साध्यं व्रजत। सर्वार्थसाधनैकपरायणाः सन्तः तत्र प्रवर्तध्वम्॥

Verse 24

प्रत्यक्षं चक्षुषा दृष्ट्वा तत्र लोकः प्रवर्तते । अप्रत्यक्षं हि सर्वत्र ज्ञात्वा श्रोत्रेण चेष्टते

प्रत्यक्षं चक्षुषा दृष्ट्वा तत्र लोको प्रवर्तते। अप्रत्यक्षं तु सर्वत्र ज्ञात्वा श्रोत्रेण प्रवर्तते॥

Verse 25

तस्माच्छ्रवणमेवादौ श्रुत्वा गुरुमुखाद्बुधः । ततः संसाधयेदन्यत्कीर्तनं मननं सुधीः

तस्मादादौ श्रवणमेव कर्तव्यं—गुरोर्मुखात् श्रुत्वा बुधः। ततः सुधीः कीर्तनं मननं चान्यत् साधनं सम्यक् संसाधयेत्॥

Verse 26

क्रमान्मननपर्यंते साधनेऽस्मिन्सुसाधिते । शिवयोगो भवेत्तेन सालोक्यादिक्रमाच्छनैः

क्रमेण मननपर्यन्तेऽस्मिन् साधने सुसाधिते। तेन शिवयोगो भवति, ततः शनैः सालोक्यादिक्रमोऽपि प्राप्यते॥

Verse 27

सर्वांगव्याधयः पश्चात्सर्वानंदश्च लीयते । अभ्यासात्क्लेशमेतद्वै पश्चादाद्यंतमंगलम्

पश्चात् सर्वाङ्गव्याधयः प्रशाम्यन्ति, सर्वानन्दे च लीयते। अभ्यासात् क्लेशोऽस्त्यादौ, पश्चादाद्यन्तमङ्गलम्॥