लिङ्गप्रतिष्ठा-माहात्म्यम् / The Greatness of Liṅga Installation

Verse 1

उपमन्युरुवाच । नित्यनैमित्तिकात्काम्याद्या सिद्धिरिह कीर्तिता । सा सर्वा लभ्येत सद्यो लिंगबेरप्रतिष्ठया

उपमन्युरुवाच। नित्यनैमित्तिकात्काम्याद्या सिद्धिरिह कीर्तिता। सा सर्वा लभ्येत सद्यो लिङ्गबेरप्रतिष्ठया॥

Verse 2

सर्वो लिंगमयो लोकस्सर्वं लिंगे प्रतिष्ठितम् । तस्मात्प्रतिष्ठिते लिंगे भवेत्सर्वं पतिष्ठितम्

सर्वो लिङ्गमयो लोकः सर्वं लिङ्गे प्रतिष्ठितम्। तस्मात्प्रतिष्ठिते लिङ्गे भवेत्सर्वं प्रतिष्ठितम्॥

Verse 3

ब्रह्मणा विष्णुना वापि रुद्रेणान्येन केन वा । लिंगप्रतिष्ठामुत्सृज्य क्रियते स्वपदस्थितिः

ब्रह्मणा विष्णुना वापि रुद्रेणान्येन केन वा; लिङ्गप्रतिष्ठामुत्सृज्य स्वपदस्थितिर्न क्रियते।

Verse 4

किमन्यदिह वक्तव्यं प्रतिष्ठां प्रति कारणम् । पर्तिष्ठितं शिवेनापि लिंगं वैश्वेश्वरं यतः

किमन्यदिह वक्तव्यं प्रतिष्ठाकारणेऽधिकारविषये च? यतोऽस्मादेव कारणात् शिवेनापि वैश्वेश्वरं लिङ्गं प्रतिष्ठापितम्।

Verse 5

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन परत्रेह च शर्मणे । स्थापयेत्परमेशस्य लिंगं बेरमथापि वा

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन इह परत्र च शर्मणे परमेेशस्य लिङ्गं स्थापयेत्, अथवा बेरमपि प्रतिष्ठापयेत्।

Verse 6

श्रीकृष्ण उवाच । किमिदं लिंगमाख्यातं कथं लिंगी महेश्वरः । कथं च लिंगभावो ऽस्य कस्मादस्मिञ्छिवो ऽर्च्यते

श्रीकृष्ण उवाच— किमिदं लिङ्गमिति ख्यातम्? कथं लिङ्गी महेश्वरः? कथं चास्य लिङ्गभावः? कस्माच्चास्मिन् लिङ्गे शिवोऽर्च्यते?

Verse 7

उपमन्युरुवाच । अव्यक्तं लिंगमाख्यातं त्रिगुणप्रभवाप्ययम् । अनाद्यनंतं विश्वस्य यदुपादानकारणम्

उपमन्युरुवाच— अव्यक्तं लिङ्गमाख्यातं त्रिगुणप्रभवाप्ययम्; अनाद्यनन्तं विश्वस्य यदुपादानकारणम्।

Verse 8

तदेव मूलप्रकृतिर्माया च गगनात्मिका । तत एव समुत्पन्नं जगदेतच्चराचरम्

तदेव परं तत्त्वं मूलप्रकृतिरिति माया च गगनात्मिका; तस्मादेव समुत्पन्नं जगदेतच्चराचरम्।

Verse 9

अशुद्धं चैव शुद्धं यच्छुद्धाशुद्धं च तत्त्रिधा । ततः शिवो महेशश्च रुद्रो विष्णुः पितामहः

तत्तत्त्वं त्रिविधं प्रोक्तम्—अशुद्धं शुद्धमेव च, शुद्धाशुद्धं च; ततः शिवो महेशश्च रुद्रो विष्णुः पितामहः।

Verse 10

भूतानि चेन्द्रियैर्जाता लीयन्ते ऽत्र शिवाज्ञया । अत एव शिवो लिंगो लिंगमाज्ञापयेद्यतः

भूतानि चेन्द्रियैः सार्धं यतः जातानि, शिवाज्ञया अत्रैव लीयन्ते। अत एव शिवो लिङ्गः, यतो लिङ्गमाज्ञापयेत् जगत्।

Verse 11

यतो न तदनाज्ञातं कार्याय प्रभवेत्स्वतः । ततो जातस्य विश्वस्य तत्रैव विलयो यतः

यतो न तदनाज्ञातं कार्यं स्वतोऽभवेत् कदाचन; ततो जातस्य विश्वस्य तत्रैव विलयो यतः।

Verse 12

अनेन लिंगतां तस्य भवेन्नान्येन केनचित् । लिंगं च शिवयोर्देहस्ताभ्यां यस्मादधिष्ठितम्

अनेनैव लिङ्गतां तस्य भवेत् नान्येन केनचित्। लिङ्गं च शिवयोर्देहः, ताभ्यां यस्मादधिष्ठितम्॥

Verse 13

अतस्तत्र शिवः साम्बो नित्यमेव समर्चयेत् । लिंगवेदी महादेवी लिंगं साक्षान्महेश्वरः

अतः तस्मिन् पुण्यस्थाने शिवं साम्बं नित्यमेव समर्चयेत्। लिङ्गवेदी महादेवी, लिङ्गं तु साक्षान्महेश्वरः॥

Verse 14

तयोः संपूजनादेव स च सा च समर्चितौ । न तयोर्लिंगदेहत्वं विद्यते परमार्थतः

तयोः संपूजनादेव स च सा च समर्चितौ। न तयोर्लिङ्गदेहत्वं विद्यते परमार्थतः॥

Verse 15

यतस्त्वेतौ विशुद्धौ तौ देहस्तदुपचारतः । तदेव परमा शक्तिः शिवस्य परमात्मनः

यतस्त्वेतौ विशुद्धौ तौ देहस्तदुपचारतः। तदेव परमा शक्तिः शिवस्य परमात्मनः॥

Verse 16

शक्तिराज्ञां यदादत्ते प्रसूते तच्चराचरम् । न तस्य महिमा शक्यो वक्तुं वर्षशतैरपि

शक्तिराज्ञां यदादत्ते प्रसूते तच्चराचरम्। न तस्य महिमा शक्यो वक्तुं वर्षशतैरपि॥

Verse 17

येनादौ मोहितौ स्यातां ब्रह्मनारायणावपि । पुरा त्रिभुवनस्यास्य प्रलये समुपस्थिते

येनादौ मोहितौ स्यातां ब्रह्मनारायणावपि। पुरा त्रिभुवनस्यास्य प्रलये समुपस्थिते॥

Verse 18

यदृच्छया गतस्तत्र ब्रह्मा लोकपितामहः

यदृच्छया तत्र गतः ब्रह्मा लोकपितामहः।

Verse 19

ददर्श पुण्डरीकाक्षं स्वपन्तं तमनाकुलम् । मायया मोहितः शम्भोर्विष्णुमाह पितामहः

ददर्श पुण्डरीकाक्षं स्वपन्तं तमनाकुलम्। मायया मोहितः शम्भोर्विष्णुमाह पितामहः॥

Verse 20

कस्त्वं वदेत्यमर्षेण प्रहृत्योत्थाप्य माधवम् । स तु हस्तप्रहारेण तीव्रेणाभिहतः क्षणात्

कस्त्वं वदेत्यमर्षेण प्रहृत्योत्थाप्य माधवम्। स तु हस्तप्रहारेण तीव्रेणाभिहतः क्षणात्॥

Verse 21

प्रबुद्धोत्थाय शयनाद्ददर्श परमेष्ठिनम् । तमाह चांतस्संक्रुद्धः स्वयमक्रुद्धवद्धरिः

प्रबुद्धोत्थाय शयनाद्ददर्श परमेष्ठिनम्। तमाह चान्तस्संक्रुद्धः स्वयमक्रुद्धवद्धरिः॥

Verse 22

कुतस्त्वमागतो वत्स कस्मात्त्वं व्याकुलो वद । इति विष्णुवचः श्रुत्वा प्रभुत्वगुणसूचकम्

कुतस्त्वमागतो वत्स कस्मात्त्वं व्याकुलो वद। इति विष्णुवचः श्रुत्वा प्रभुत्वगुणसूचकम्॥

Verse 23

रजसा बद्धवैरस्तं ब्रह्मा पुनरभाषत । वत्सेति मां कुतो ब्रूषे गुरुः शिष्यमिवात्मनः

रजसा बद्धवैरस्तं तं प्रति ब्रह्मा पुनरब्रवीत्— “वत्सेति मां कुतो ब्रूषे? गुरुः शिष्यमिवात्मनः मां प्रति वदसि।”

Verse 24

मां न जानासि किं नाथं प्रपञ्चो यस्य मे कृतिः । त्रिधात्मानं विभज्येदं सृष्ट्वाथ परिपाल्यते

“मां न जानासि किं नाथ? प्रपञ्चोऽयं मम कृतिः। त्रिधात्मानं विभज्याहं जगदेतत् सृजामि च, पश्चात् परिपालयामि।”

Verse 25

संहरामि नमे कश्चित्स्रष्टा जगति विद्यते । इत्युक्ते सति सो ऽप्याह ब्रह्माणं विष्णुरव्ययः

“संहरामि; न मे कश्चित् स्रष्टा जगति विद्यते” इत्युक्ते सति, तदा विष्णुरव्ययः ब्रह्माणं प्रत्युवाच।

Verse 26

अहमेवादिकर्तास्य हर्ता च परिपालकः । भवानपि ममैवांगादवतीर्णः पुराव्ययात्

“अहमेवादिकर्तास्य जगतः, हर्ता च परिपालकः। भवानपि ममैवाङ्गाद् अवतीर्णः पुरा, मत्तोऽव्ययात्।”

Verse 27

मन्नियोगात्त्वमात्मानं त्रिधा कृत्वा जगत्त्रयम् । सृजस्यवसि चांते तत्पुनः प्रतिसृजस्यपि

“मन्नियोगात् त्वम् आत्मानं त्रिधा कृत्वा जगत्त्रयम् सृजसि; अवसि च; अन्ते तत् पुनः स्वयोनौ प्रतिसृजसि।”

Verse 28

विस्मृतोसि जगन्नाथं नारायणमनामयम् । तवापि जनकं साक्षान्मामेवमवमन्यसे

विस्मृतोऽसि जगन्नाथं नारायणमनामयम्। तवापि जनकं साक्षान्मामेवमवमन्यसे॥

Verse 29

तवापराधो नास्त्यत्र भ्रांतोसि मम मायया । मत्प्रसादादियं भ्रांतिरपैष्यति तवाचिरात्

तवापराधो नास्त्यत्र भ्रान्तोऽसि मम मायया। मत्प्रसादादियं भ्रान्तिरपैष्यति तवाचिरात्॥

Verse 30

शृणु सत्यं चतुर्वक्त्र सर्वदेवेश्वरो ह्यहम् । कर्ता भर्ता च हर्ता च न मयास्ति समो विभुः

शृणु सत्यं चतुर्वक्त्र सर्वदेवेश्वरो ह्यहम्। कर्ता भर्ता च हर्ता च न मयास्ति समो विभुः॥

Verse 31

एवमेव विवादोभूद्ब्रह्मविष्ण्वोः परस्परम् । अभवच्च महायुद्धं भैरवं रोमहर्षणम्

एवमेव विवादोऽभूद्ब्रह्मविष्ण्वोः परस्परम्। अभवच्च महायुद्धं भैरवं रोमहर्षणम्॥

Verse 32

मुष्टिभिर्न्निघ्नतोस्तीव्रं रजसा बद्धवैरयोः । तयोर्दर्पापहाराय प्रबोधाय च देवयोः

मुष्टिभिर्निघ्नतोस्तीव्रं रजसा बद्धवैरयोः। तयोर्दर्पापहाराय प्रबोधाय च देवयोः॥

Verse 33

मध्ये समाविरभवल्लिंगमैश्वरमद्भुतम् । ज्वालामालासहस्राढ्यमप्रमेयमनौपमम्

तस्य प्रादुर्भावे मध्ये समाविरभवल्लिङ्गमैश्वरमद्भुतम्। ज्वालामालासहस्राढ्यम् अप्रमेयम् अनौपमम्॥

Verse 34

क्षयवृद्धिविनिर्मुक्तमादिमध्यांतवर्जितम् । तस्य ज्वालासहस्रेण ब्रह्मविष्णू विमोहितौ

क्षयवृद्धिविनिर्मुक्तम् आदिमध्यान्तवर्जितम्। तस्य ज्वालासहस्रेण ब्रह्मविष्णू विमोहितौ॥

Verse 35

विसृज्य युद्धं किं त्वेतदित्यचिंतयतां तदा । न तयोस्तस्य याथात्म्यं प्रबुद्धमभवद्यदा

विसृज्य युद्धं किं त्वेतदिति अचिन्तयतां तदा। न तयोस्तस्य याथात्म्यं प्रबुद्धमभवद्यदा॥

Verse 36

तदा समुद्यतौ स्यातां तस्याद्यंतं परीक्षितुम् । तत्र हंसाकृतिर्ब्रह्मा विश्वतः पक्षसंयुतः

तदा समुद्यतौ स्यातां तस्याद्यन्तं परीक्षितुम्। तत्र हंसाकृतिर्ब्रह्मा विश्वतः पक्षसंयुतः॥

Verse 37

मनोनिलजवो भूत्वा गतस्तूर्ध्वं प्रयत्नतः । नारायणोपि विश्वात्मा लीलाञ्जनचयोपमम्

मनोनिलजवो भूत्वा गतस्तूर्ध्वं प्रयत्नतः। नारायणोऽपि विश्वात्मा लीलाञ्जनचयोपमः॥

Verse 38

वाराहममितं रूपमस्थाय गतवानधः । एवं वर्षसहस्रं तु त्वरन् विष्णुरधोगतः

वाराहममितं रूपमास्थाय विष्णुरधो गतवान्। एवं वर्षसहस्रं तु त्वरन् विष्णुरधोगतः॥

Verse 39

नापश्यदल्पमप्यस्य मूलं लिंगस्य सूकरः । तावत्कालं गतश्चोर्ध्वं तस्यांतं ज्ञातुमिच्छया

नापश्यदल्पमप्यस्य मूलं लिङ्गस्य सूकरः। तावत्कालं गतश्चोर्ध्वं तस्यान्तं ज्ञातुमिच्छया॥

Verse 40

तथैव भगवान् विष्णुः श्रांतः संविग्नलोचनः

तथैव भगवान् विष्णुः श्रान्तः संविग्नलोचनः॥

Verse 41

क्लेशेन महता तूर्णमधस्तादुत्थितो ऽभवत् । समागतावथान्योन्यं विस्मयस्मेरवीक्षणौ

क्लेशेन महता तूर्णमधस्तादुत्थितोऽभवत्। समागतावथान्योन्यं विस्मयस्मेरवीक्षणौ॥

Verse 42

मायया मोहितौ शंभोः कृत्याकृत्यं न जग्मतुः । पृष्ठतः पार्श्वतस्तस्य चाग्रतश्च स्थितावुभौ

मायया मोहितौ शम्भोः कृत्याकृत्यं न जग्मतुः। पृष्ठतः पार्श्वतस्तस्य चाग्रतश्च स्थितावुभौ॥

Verse 43

प्रणिपत्य किमात्मेदमित्यचिंतयतां तदा

प्रणिपत्य तदा ते क्षण एव चिन्तयामासुः— “किमिदं खल्वात्मतत्त्वम्?”

Verse 89

वारिशय्यागतो विष्णुः सुष्वापानाकुलः सुखम् । ५

वारिशय्यां गतः विष्णुः अनाकुलः सुखं सुष्वाप।

Verse 90

श्रांतोत्यंतमदृष्ट्वांतं पापताधः पितामहः । ५

अत्यन्तश्रान्तः पितामहः ब्रह्मा, तस्यान्तं नादृष्ट्वा पापताधःपतनं च दृष्ट्वा, व्याकुलोऽभवत्।