
अध्यायः ३१ उपमन्युना कृष्णं प्रति प्रवर्तते। स पञ्चावरणमार्गस्य रूपेण उपदिष्टं योगेश्वरशिवस्य पुण्यं स्तोत्रं निवेदयति। स्तोत्रे ‘जय जय’ इति विजयवाक्यानि ‘नमः’ इति प्रणामाः च पुनःपुनः दृश्यन्ते, तथा शिवस्य तत्त्वनिर्देशः क्रियते—स एव जगदेकनाथः, शुद्धचैतन्यस्वरूपः, वाङ्मनसातीतः। स निरञ्जनः, निराधारोऽपि सर्वाधारः, निष्कारणोदयो, निरन्तरपरानन्दः, निर्वृतिकारणं मोक्षशान्त्योः परमहेतुः इति स्तूयते। सर्वव्यापकत्वं, अप्रतिहतशक्तिः, ऐश्वर्यं, अविनाशित्वं च प्रतिपाद्य, भक्तेः शुभालम्बनं परब्रह्मस्वरूपं शिवं ध्यानेन पञ्चावरणक्रमेण मनः नयति; एषोऽध्यायः पाठलितुर्ग्यरूपः सिद्धान्तसारश्च।
Verse 1
उपमन्युरुवाच । स्तोत्रं वक्ष्यामि ते कृष्ण पञ्चावरणमार्गतः । योगेश्वरमिदं पुण्यं कर्म येन समाप्यते
उपमन्युरुवाच। स्तोत्रं वक्ष्यामि ते कृष्ण पञ्चावरणमार्गतः। योगेश्वरमिदं पुण्यं कर्म येन समाप्यते॥
Verse 2
जय जय जगदेकनाथ शंभो प्रकृतिमनोहर नित्यचित्स्वभाव । अतिगतकलुषप्रपञ्चवाचामपि मनसां पदवीमतीततत्त्वम्
जय जय जगदेकनाथ शम्भो प्रकृतिमनोहर नित्यचित्स्वभाव। अतिगतकलुषप्रपञ्चवाचामपि मनसां पदवीमतीततत्त्वम्॥
Verse 3
स्वभावनिर्मलाभोग जय सुन्दरचेष्टित । स्वात्मतुल्यमहाशक्ते जय शुद्धगुणार्णव
स्वभावनिर्मलाभोग जय सुन्दरचेष्टित। स्वात्मतुल्यमहाशक्ते जय शुद्धगुणार्णव॥
Verse 4
अनन्तकांतिसंपन्न जयासदृशविग्रह । अतर्क्यमहिमाधार जयानाकुलमंगल
अनन्तकान्तिसम्पन्न! जयासदृशविग्रह! अतर्क्यमहिमाधार! जयानाकुलमङ्गल!
Verse 5
निरंजन निराधार जय निष्कारणोदय । निरन्तरपरानन्द जय निर्वृतिकारण
निरञ्जन! निराधार! जय निष्कारणोदय! निरन्तरपरानन्द! जय निर्वृतिकारण!
Verse 6
जयातिपरमैश्वर्य जयातिकरुणास्पद । जय स्वतंत्रसर्वस्व जयासदृशवैभव
जयातिपरमैश्वर्य! जयातिकरुणास्पद! जय स्वतंत्रसर्वस्व! जयासदृशवैभव!
Verse 7
जयावृतमहाविश्व जयानावृत केनचित् । जयोत्तर समस्तस्य जयात्यन्तनिरुत्तर
जयावृतमहाविश्व! जयानावृत केनचित्। जयोत्तरसमस्तस्य! जयात्यन्तनिरुत्तर!
Verse 8
जयाद्भुत जयाक्षुद्र जयाक्षत जयाव्यय । जयामेय जयामाय जयाभाव जयामल
जयाद्भुत! जयाक्षुद्र! जयाक्षत! जयाव्यय! जयामेय! जयामाय! जयाभाव! जयामल!
Verse 9
महाभुज महासार महागुण महाकथ । महाबल महामाय महारस महारथ
महाभुज! महासार! महागुण! महाकथ! महाबल! महामाय! महारस! महारथ! त्वमेव परमो नाथः।
Verse 10
नमः परमदेवाय नमः परमहेतवे । नमश्शिवाय शांताय नमश्शिवतराय ते
नमः परमदेवाय नमः परमहेतवे। नमः शिवाय शान्ताय नमः शिवतराय ते॥
Verse 11
त्वदधीनमिदं कृत्स्नं जगद्धि ससुरासुरम् । अतस्त्वद्विहितामाज्ञां क्षमते को ऽतिवर्तितुम्
त्वदधीनमिदं कृत्स्नं जगद्धि ससुरासुरम् । अतस्त्वद्विहितामाज्ञां क्षमते कोऽतिवर्तितुम् ॥
Verse 13
अयं पुनर्जनो नित्यं भवदेकसमाश्रयः । भवानतो ऽनुगृह्यास्मै प्रार्थितं संप्रयच्छतु
अयं पुनर्जनो नित्यं भवदेकसमाश्रयः । भवानतोऽनुगृह्यास्मै प्रार्थितं संप्रयच्छतु ॥
Verse 14
जयांबिके जगन्मातर्जय सर्वजगन्मयि । जयानवधिकैश्वर्ये जयानुपमविग्रहे
जयाम्बिके जगन्मातर्जय सर्वजगन्मयि । जयानवधिकैश्वर्ये जयानुपमविग्रहे ॥
Verse 15
जय वाङ्मनसातीते जयाचिद्ध्वांतभंजिके । जय जन्मजराहीने जय कालोत्तरोत्तरे
जय वाङ्मनसातीते, जय अचिद्ध्वान्तभञ्जिके। जय जन्मजराहीने, जय कालोत्तरोत्तरे॥
Verse 16
जयानेकविधानस्थे जय विश्वेश्वरप्रिये । जय विश्वसुराराध्ये जय विश्वविजृंभिणि
जय अनेकविधानस्थे, जय विश्वेश्वरप्रिये। जय विश्वसुराराध्ये, जय विश्वविजृम्भिणि॥
Verse 17
जय मंगलदिव्यांगि जय मंगलदीपिके । जय मंगलचारित्रे जय मंगलदायिनि
जय मङ्गलदिव्याङ्गि जय मङ्गलदीपिके । जय मङ्गलचारित्रे जय मङ्गलदायिनि ॥
Verse 18
नमः परमकल्याणगुणसंचयमूर्तये । त्वत्तः खलु समुत्पन्नं जगत्त्वय्येव लीयते
नमः परमकल्याणगुणसञ्चयमूर्तये । त्वत्तः खलु समुत्पन्नं जगत्त्वय्येव लीयते ॥
Verse 19
त्वद्विनातः फलं दातुमीश्वरोपि न शक्नुयात् । जन्मप्रभृति देवेशि जनोयं त्वदुपाश्रितः
त्वद्विनातः फलं दातुमीश्वरोऽपि न शक्नुयात् । जन्मप्रभृति देवेशि जनोऽयं त्वदुपाश्रितः ॥
Verse 20
अतो ऽस्य तव भक्तस्य निर्वर्तय मनोरथम् । पञ्चवक्त्रो दशभुजः शुद्धस्फटिकसन्निभः
अतोऽस्य तव भक्तस्य मनोरथं निर्वर्तय; पञ्चवक्त्रो दशभुजः शुद्धस्फटिकसन्निभः (प्रभुः) प्रादुर्भवति।
Verse 21
भक्त्या मयार्चितो मह्यं प्रार्थितं शं प्रयच्छतु । सदाशिवांकमारूढा शक्तिरिच्छा शिवाह्वया
भक्त्या मयार्चितः शम्भुः प्रार्थितो मे शुभं ददातु। सदाशिवाङ्कमारूढा शिवाख्या इच्छाशक्तिरस्तु॥
Verse 22
जननी सर्वलोकानां प्रयच्छतु मनोरथम् । शिवयोर्दयिता पुत्रौ देवौ हेरंबषण्मुखौ
जननी सर्वलोकानां भक्तानां मनोरथं ददातु। शिवपार्वत्योर्दयितौ पुत्रौ देवौ हेरम्बषण्मुखौ॥
Verse 23
शिवानुभावौ सर्वज्ञौ शिवज्ञानामृताशिनौ । तृप्तौ परस्परं स्निग्धौ शिवाभ्यां नित्यसत्कृतौ
शिवानुभवसम्पन्नौ सर्वज्ञौ शिवज्ञानामृतभुजौ। तृप्तौ परस्परस्नेहौ शिवशक्तिभ्यां नित्यसत्कृतौ॥
Verse 24
सत्कृतौ च सदा देवौ ब्रह्माद्यैस्त्रिदशैरपि । सर्वलोकपरित्राणं कर्तुमभ्युदितौ सदा
सत्कृतौ च सदा देवौ ब्रह्माद्यैस्त्रिदशैरपि । सर्वलोकपरित्राणं कर्तुमभ्युदितौ सदा ॥
Verse 25
स्वेच्छावतारं कुर्वंतौ स्वांशभेदैरनेकशः । ताविमौ शिवयोः पार्श्वे नित्यमित्थं मयार्चितौ
स्वेच्छावतारं कुर्वन्तौ स्वांशभेदैरनेकशः । ताविमौ शिवयोः पार्श्वे नित्यमित्थं मयार्चितौ ॥
Verse 26
तयोराज्ञां पुरस्कृत्य प्रार्थितं मे प्रयच्छताम् । शुद्धस्फटिकसंकाशमीशानाख्यं सदाशिवम्
तयोराज्ञां पुरस्कृत्य प्रार्थितं मे प्रयच्छताम् । शुद्धस्फटिकसंकाशमीशानाख्यं सदाशिवम् ॥
Verse 27
मूर्धाभिमानिनी मूर्तिः शिवस्य परमात्मनः । शिवार्चनरतं शांतं शांत्यतीतं मखास्थितम्
मूर्धाभिमानिनी मूर्तिः शिवस्य परमात्मनः । शिवार्चनरतं शान्तं शान्त्यतीतं मखास्थितम् ॥
Verse 28
पञ्चाक्षरांतिमं बीजं कलाभिः पञ्चभिर्युतम् । प्रथमावरणे पूर्वं शक्त्या सह समर्चितम्
पञ्चाक्षरान्तिमं बीजं कलाभिः पञ्चभिर्युतम् । प्रथमावरणे पूर्वं शक्त्या सह समर्चितम् ॥
Verse 29
पवित्रं परमं ब्रह्म प्रार्थितं मे प्रयच्छतु । बालसूर्यप्रतीकाशं पुरुषाख्यं पुरातनम्
पवित्रं परमं ब्रह्म मम प्रार्थितं प्रयच्छतु। बालसूर्यप्रतीकाशं पुरातनं पुरुषाख्यं तम्॥
Verse 30
पूर्ववक्त्राभिमानं च शिवस्य परमेष्ठिनः । शांत्यात्मकं मरुत्संस्थं शम्भोः पादार्चने रतम्
शिवस्य परमेष्ठिनः पूर्ववक्त्राभिमानं च। शांत्यात्मकं मरुत्संस्थं शम्भोः पादार्चने रतम्॥
Verse 31
प्रथमं शिवबीजेषु कलासु च चतुष्कलम् । पूर्वभागे मया भक्त्या शक्त्या सह समर्चितम्
प्रथमं शिवबीजेषु कलासु च चतुष्कलम्। पूर्वभागे मया भक्त्या शक्त्या सह समर्चितम्॥
Verse 32
पवित्रं परमं ब्रह्म प्रार्थितं मे प्रयच्छतु । अञ्जनादिप्रतीकाशमघोरं घोरविग्रहम्
पवित्रं परमं ब्रह्म मम प्रार्थितं प्रयच्छतु। अञ्जनादिप्रतीकाशमघोरं घोरविग्रहम्॥
Verse 33
देवस्य दक्षिणं वक्त्रं देवदेवपदार्चकम् । विद्यापादं समारूढं वह्निमण्डलमध्यगम्
देवस्य दक्षिणं वक्त्रं देवदेवपदार्चकम्। विद्यापादं समारूढं वह्निमण्डलमध्यगम्॥
Verse 34
द्वितीयं शिवबीजेषु कलास्वष्टकलान्वितम् । शंभोर्दक्षिणदिग्भागे शक्त्या सह समर्चितम्
द्वितीयं शिवबीजेषु कलास्वष्टकलान्वितम्। शंभोर्दक्षिणदिग्भागे शक्त्या सह समर्चितम्॥
Verse 35
पवित्रं मध्यमं ब्रह्म प्रार्थितं मे प्रयच्छतु । कुंकुमक्षोदसंकाशं वामाख्यं वरवेषधृक्
पवित्रं मध्यमं ब्रह्म यत् प्रार्थितं मया, तत् मे प्रयच्छतु। कुंकुमक्षोदसंकाशं वामाख्यं वरवेषधृक्॥
Verse 36
वक्त्रमुत्तरमीशस्य प्रतिष्ठायां प्रतिष्ठितम् । वारिमंडलमध्यस्थं महादेवार्चने रतम्
वक्त्रमुत्तरमीशस्य प्रतिष्ठायां प्रतिष्ठितम्। वारिमण्डलमध्यस्थं महादेवार्चने रतम्॥
Verse 37
तुरीयं शिवबीजेषु त्रयोदशकलान्वितम् । देवस्योत्तरदिग्भागे शक्त्या सह समर्चितम्
तुरीयं शिवबीजेषु त्रयोदशकलान्वितम्। देवस्योत्तरदिग्भागे शक्त्या सह समर्चितम्॥
Verse 38
पवित्रं परमं ब्रह्म प्रार्थितं मे प्रयच्छतु । शंखकुंदेंदुधवलं संध्याख्यं सौम्यलक्षणम्
पवित्रं परमं ब्रह्म मया यत् प्रार्थितं तन्मे प्रयच्छतु। शङ्खकुन्देन्दुधवलं संध्याख्यं सौम्यलक्षणम्॥
Verse 39
शिवस्य पश्चिमं वक्त्रं शिवपादार्चने रतम् । निवृत्तिपदनिष्ठं च पृथिव्यां समवस्थितम्
शिवस्य पश्चिमं वक्त्रं शिवपादार्चने रतम्। निवृत्तिपदनिष्ठं च पृथिव्यां समवस्थितम्।
Verse 40
तृतीयं शिवबीजेषु कलाभिश्चाष्टभिर्युतम् । देवस्य पश्चिमे भागे शक्त्या सह समर्चितम्
तृतीयं शिवबीजेषु कलाभिश्चाष्टभिर्युतम्। देवस्य पश्चिमे भागे शक्त्या सह समर्चितम्।
Verse 41
पवित्रं परमं ब्रह्म प्रार्थितं मे प्रयच्छतु । शिवस्य तु शिवायाश्च हृन्मूर्तिशिवभाविते
पवित्रं परमं ब्रह्म मम प्रार्थितं प्रयच्छतु। शिवस्य शिवायाश्च हृन्मूर्ते, शिवभावेन भाविते॥
Verse 42
तयोराज्ञां पुरस्कृत्य ते मे कामं प्रयच्छताम् । शिवस्य च शिवायाश्च शिखामूर्तिशिवाश्रिते
तयोः आज्ञां पुरस्कृत्य ते मे कामं प्रयच्छताम्। शिवस्य च शिवायाश्च शिखामूर्ते, शिवाश्रिते॥
Verse 43
सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं प्रयच्छताम् । शिवस्य च शिवायाश्च वर्मणा शिवभाविते
सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं प्रयच्छताम्। शिवस्य च शिवायाश्च वर्मणा, शिवभाविते॥
Verse 44
सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं प्रयच्छताम् । शिवस्य च शिवायाश्च नेत्रमूर्तिशिवाश्रिते
शिवयोः शिवायाश्च आज्ञां सत्कृत्य ते मे कामं प्रयच्छताम्। शिवस्य शिवायाश्च नेत्रमूर्तौ शिवाश्रिते त्वयि नमः॥
Verse 45
सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं प्रयच्छताम् । अस्त्रमूर्ती च शिवयोर्नित्यमर्चनतत्परे
शिवयोः आज्ञां सत्कृत्य ते मे कामं प्रयच्छताम्। अस्त्रमूर्तौ शिवे नित्यं अर्चनतत्परा भवामि॥
Verse 46
सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं प्रयच्छताम् । वामौ ज्येष्ठस्तथा रुद्रः कालो विकरणस्तथा
शिवयोः आज्ञां सत्कृत्य सम्यगनुगृह्य च, ते मे काम्यं वरं प्रयच्छन्तु—वामः ज्येष्ठश्च रुद्रः कालो विकरणश्च तथा।
Verse 47
बलो विकरणश्चैव बलप्रमथनः परः । सर्वभूतस्य दमनस्तादृशाश्चाष्टशक्तयः
बलो विकरणश्चैव बलप्रमथनः परः। सर्वभूतदमनश्च—एतास्तस्याष्ट शक्तयः॥
Verse 48
प्रार्थितं मे प्रयच्छंतु शिवयोरेव शासनात् । अथानंतश्च सूक्ष्मश्च शिवश्चाप्येकनेत्रकः
प्रार्थितं मे प्रयच्छन्तु शिवयोरेव शासनात्। अथानन्तश्च सूक्ष्मश्च शिवश्चाप्येकनेत्रकः॥
Verse 49
एक रुद्राख्यमर्तिश्च श्रीकण्ठश्च शिखंडकः । तथाष्टौ शक्तयस्तेषां द्वितीयावरणे ऽर्चिताः
एक रुद्राख्यमर्तिश्च श्रीकण्ठश्च शिखंडकः । तथाष्टौ शक्तयस्तेषां द्वितीयावरणे ऽर्चिताः ॥
Verse 50
ते मे कामं प्रयच्छंतु शिवयोरेव शासनात् । भवाद्या मूर्तयश्चाष्टौ तासामपि च शक्तयः
शिवशक्त्योरेव शासनात् भवाद्याः अष्टौ मूर्तयः तासां शक्तयश्च मे कामं इष्टं वरं प्रयच्छन्तु।
Verse 51
महादेवादयश्चान्ये तथैकादशमूर्तयः । शक्तिभिस्सहितास्सर्वे तृतीयावरणे स्थिताः
महादेवप्रमुखाः अन्ये च एकादशमूर्तयः सर्वे स्वस्वशक्तिभिः सहिताः तृतीयावरणे स्थिताः।
Verse 52
सत्कृत्य शिवयोराज्ञां दिशंतु फलमीप्सितम् । वृक्षराजो महातेजा महामेघसमस्वनः
शिवयोराज्ञां सत्कृत्य इप्सितं फलं दिशन्तु; वृक्षराजो महातेजाः महामेघसमस्वनः।
Verse 53
मेरुमंदरकैलासहिमाद्रिशिखरोपमः । सिताभ्रशिखराकारः ककुदा परिशोभितः
मेरुमन्दरकैलासहिमाद्रिशिखरोपमः, सिताभ्रशिखराकारः, ककुदा परिशोभितः।
Verse 54
महाभोगींद्रकल्पेन वालेन च विराजितः । रक्तास्यशृंगचरणौ रक्तप्रायविलोचनः
महाभोगीन्द्रकल्पेन वालेन च विराजितः । रक्तास्यशृङ्गचरणो रक्तप्रायविलोचनः ॥
Verse 55
पीवरोन्नतसर्वांगस्सुचारुगमनोज्ज्वलः । प्रशस्तलक्षणः श्रीमान्प्रज्वलन्मणिभूषणः
पीवरोन्नतसर्वाङ्गः सुचारुगमनोज्ज्वलः । प्रशस्तलक्षणः श्रीमान् प्रज्वलन्मणिभूषणः ॥
Verse 56
शिवप्रियः शिवासक्तः शिवयोर्ध्वजवाहनः । तथा तच्चरणन्यासपावितापरविग्रहः
शिवप्रियः शिवासक्तः शिवयोर्ध्वजवाहनः । तथा तच्चरणन्यासपावितापरविग्रहः ॥
Verse 57
गोराजपुरुषः श्रीमाञ्छ्रीमच्छूलवरायुधः । तयोराज्ञां पुरस्कृत्य स मे कामं प्रयच्छतु
गोराजपुरुषः श्रीमान् श्रीमच्छूलवरायुधः । तयोराज्ञां पुरस्कृत्य स मे कामं प्रयच्छतु ॥
Verse 58
नन्दीश्वरो महातेजा नगेन्द्रतनयात्मजः । सनारायणकैर्देवैर्नित्यमभ्यर्च्य वंदितः
नन्दीश्वरः महातेजाः नगेन्द्रतनयात्मजः; स नारायणकैर्देवैर्नित्यमभ्यर्च्य वन्दितः।
Verse 59
शर्वस्यांतःपुरद्वारि सार्धं परिजनैः स्थितः । सर्वेश्वरसमप्रख्यस्सर्वासुरविमर्दनः
शर्वस्यान्तःपुरद्वारि परिजनैः सह स्थितः। सर्वेश्वरसमप्रख्यः सर्वासुरविमर्दनः॥
Verse 60
सर्वेषां शिवधर्माणामध्यक्षत्वे ऽभिषेचितः । शिवप्रियश्शिवासक्तश्श्रीमच्छूलवरायुधः
सर्वेषां शिवधर्माणामध्यक्षत्वेऽभिषेचितः। शिवप्रियः शिवासक्तः श्रीमच्छूलवरायुधः॥
Verse 61
शिवाश्रितेषु संसक्तस्त्वनुरक्तश्च तैरपि । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे कामं प्रयच्छतु
शिवाश्रितेषु संसक्तस्त्वनुरक्तश्च तैरपि। सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे कामं प्रयच्छतु॥
Verse 62
महाकालो महाबाहुर्महादेव इवापरः । महादेवाश्रितानां १ तु नित्यमेवाभिरक्षतु
महाकालो महाबाहुर्महादेव इवापरः। महादेवाश्रितानां तु नित्यमेवाभिरक्षतु॥
Verse 63
शिवप्रियः शिवासक्तश्शिवयोरर्चकस्सदा । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु कांक्षितम्
शिवप्रियः शिवासक्तः शिवयोरर्चकस्सदा। सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु कांक्षितम्॥
Verse 64
तयोराज्ञां पुरस्कृत्य स मे कामं प्रयच्छतु । ब्रह्माणी चैव माहेशी कौमारी वैष्णवी तथा
तयोः आज्ञां पुरस्कृत्य स मे कामं प्रयच्छतु। ब्रह्माणी च तथा माहेशी कौमारी वैष्णवी चापि (अनुमोदन्तु/सहायन्ताम्)।
Verse 65
वाराही चैव माहेंद्री चामुंडा चंडविक्रमा । एता वै मातरः सप्त सर्वलोकस्य मातरः
वाराही चैव माहेन्द्री चामुण्डा चण्डविक्रमा। एता वै मातरः सप्त सर्वलोकस्य मातरः॥
Verse 66
प्रार्थितं मे प्रयच्छंतु परमेश्वरशासनात् । मत्तमातंगवदनो गंगोमाशंकरात्मजः
प्रार्थितं मे प्रयच्छन्तु परमेश्वरशासनात्। मत्तमातङ्गवदनो गङ्गोमाशङ्करात्मजः॥
Verse 67
आकाशदेहो दिग्बाहुस्सोमसूर्याग्निलोचनः । ऐरावतादिभिर्दिव्यैर्दिग्गजैर्नित्यमर्चितः
आकाशदेहो दिग्बाहुः सोमसूर्याग्निलोचनः। ऐरावतादिभिर्दिव्यैर्दिग्गजैर्नित्यमर्चितः॥
Verse 68
शिवज्ञानमदोद्भिन्नर्स्त्रिदशानामविघ्नकृत् । विघ्नकृच्चासुरादीनां विघ्नेशः शिवभावितः
शिवज्ञानमदोद्भिन्नस्त्रिदशानामविघ्नकृत्। विघ्नकृच्चासुरादीनां विघ्नेशः शिवभावितः॥
Verse 69
सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु कांक्षितम् । षण्मुखश्शिवसम्भूतः शक्तिवज्रधरः प्रभुः
सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु कांक्षितम्। षण्मुखः शिवसम्भूतः शक्तिवज्रधरः प्रभुः॥
Verse 70
अग्नेश्च तनयो देवो ह्यपर्णातनयः पुनः । गंगायाश्च गणांबायाः कृत्तिकानां तथैव च
अग्नेश्च तनयो देवो ह्यपर्णातनयः पुनः। गङ्गायाश्च गणाम्बायाः कृत्तिकानां तथैव च॥
Verse 71
विशाखेन च शाखेन नैगमेयेन चावृतः । इंद्रजिच्चंद्रसेनानीस्तारकासुरजित्तथा
विशाखेन च शाखेन नैगमेयेन चावृतः। इन्द्रजिच्चन्द्रसेनानीस्तारकासुरजित्तथा॥
Verse 72
शैलानां मेरुमुख्यानां वेधकश्च स्वतेजसा । तप्तचामीकरप्रख्यः शतपत्रदलेक्षणः
स्वतेजसा स वेधकः शैलानामपि मेरुमुख्यानाम् । तप्तचामीकरप्रख्यः शतपत्रदलेक्षणः ॥
Verse 73
कुमारस्सुकुमाराणां रूपोदाहरणं महत् । शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपदार्चकस्सदा
कुमारः सुकुमाराणां रूपोदाहरणं महत् । शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपदार्चकः सदा ॥
Verse 74
सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु कांक्षितम् । ज्येष्ठा वरिष्ठा वरदा शिवयोर्यजनेरता
सत्कृत्य शिवयो राज्ञां स मे दिशतु काङ्क्षितम् । ज्येष्ठा वरिष्ठा वरदा शिवयोः यजने रता ॥
Verse 75
तयोराज्ञां पुरस्कृत्य सा मे दिशतु कांक्षितम् । त्रैलोक्यवंदिता साक्षादुल्काकारा गणांबिका
तयोः आज्ञां पुरस्कृत्य सा मे दिशतु काङ्क्षितम् । त्रैलोक्यवन्दिता साक्षादुल्काकाराऽसौ गणाम्बिका ॥
Verse 76
जगत्सृष्टिविवृद्ध्यर्थं ब्रह्मणा ऽभ्यर्थिता शिवात् । शिवायाः प्रविभक्ताया भ्रुवोरन्तरनिस्सृताः
जगत्सृष्टिविवृद्ध्यर्थं ब्रह्मणाऽभ्यर्थिता शिवात् । शिवायाः प्रविभक्ताया भ्रुवोरन्तरनिस्सृताः ॥
Verse 77
दक्षायणी सती मेना तथा हैमवती ह्युमा । कौशिक्याश्चैव जननी भद्रकाल्यास्तथैव च
दक्षायणी सती मेना तथा हैमवती ह्युमाः । कौशिक्याश्चैव जननी भद्रकाल्यास्तथैव च ॥
Verse 78
अपर्णायाश्च जननी पाटलायास्तथैव च । शिवार्चनरता नित्यं रुद्राणी रुद्रवल्लभा
अपर्णायाः पाटलायाश्च जननी सा; नित्यं शिवार्चनपरायणा रुद्राणी रुद्रवल्लभा।
Verse 79
सत्कृट्य शिवयोराज्ञां सा मे दिशतु कांक्षितम् । चंडः सर्वगणेशानः शंभोर्वदनसंभवः
शिवयोः आज्ञां सत्कृत्य सा मे दिशतु कांक्षितम्। चण्डः सर्वगणेशानः शम्भोर्वदनसम्भवः॥
Verse 80
सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु कांक्षितम् । पिंगलो गणपः श्रीमाञ्छिवासक्तः शिवप्रियः
शिवयोः आज्ञां सत्कृत्य स मे दिशतु कांक्षितम्। पिङ्गलो गणपः श्रीमान् शिवासक्तः शिवप्रियः॥
Verse 81
आज्ञया शिवयोरेव स मे कामं प्रयच्छतु । भृंगीशो नाम गणपः शिवराधनतत्परः
शिवयोरेव आज्ञया स मे कामं प्रयच्छतु। भृङ्गीशो नाम गणपः शिवराधनतत्परः॥
Verse 82
सम्बन्धसामान्यविवक्षया कर्मणि पष्ठी । प्रयच्छतु स मे कामं पत्युराज्ञा पुरःसरम् । वीरभद्रो महातेजा हिमकुंदेंदुसन्निभः
कर्मणि सम्बन्धसामान्यविवक्षया षष्ठी। पत्युराज्ञापुरःसरं स मे कामं प्रयच्छतु। वीरभद्रो महातेजा हिमकुन्देन्दुसन्निभः॥
Verse 83
भद्रकालीप्रियो नित्यं मात्ःणां चाभिरक्षिता । यज्ञस्य च शिरोहर्ता दक्षस्य च दुरात्मनः
भद्रकालीप्रियः नित्यं मातृकाभिरभिरक्षितः । यज्ञस्य शिरो हर्ता दक्षस्य दुरात्मनः शिरश्छेत्ता च ॥
Verse 84
उपेंद्रेंद्रयमादीनां देवानामंगतक्षकः । शिवस्यानुचरः श्रीमाञ्छिवशासनपालकः
उपेन्द्रेन्द्रयमादीनां देवानामङ्गतक्षकः । शिवस्यानुचरः श्रीमान् शिवशासनपालकः ॥
Verse 85
शिवयोः शासनादेव स मे दिशतु कांक्षितम् । सरस्वती महेशस्य वाक्सरोजसमुद्भवा
शिवयोः शासनादेव सा मे दिशतु काङ्क्षितम् । सरस्वती महेशस्य वाक्सरोजसमुद्भवा ॥
Verse 86
शिवयोः पूजने सक्ता स मे दिशतु कांक्षितम् । विष्णोर्वक्षःस्थिता लक्ष्मीः शिवयोः पूजने रता
शिवयोः पूजने सक्ता सा मे दिशतु काङ्क्षितम् । विष्णोर्वक्षःस्थिता लक्ष्मीः शिवयोः पूजने रता ॥
Verse 87
शिवयोः शासनादेव सा मे दिशतु कांक्षितम् । महामोटी महादेव्याः पादपूजापरायणा
शिवशक्त्योः शासनादेव सा मे दिशतु कांक्षितम् । महामोटी महादेव्याः पादपूजापरायणा ॥
Verse 88
तस्या एव नियोगेन सा मे दिशतु कांक्षितम् । कौशिकी सिंहमारूढा पार्वत्याः परमा सुता
तस्या एव नियोगेन सा मे ददातु कांक्षितम् । कौशिकी सिंहमारूढा पार्वत्याः परमा सुता ॥
Verse 89
विष्णोर्निद्रामहामाया महामहिषमर्दिनी । निशंभशुंभसंहत्री मधुमांसासवप्रिया
विष्णोर्निद्रामहामाया महामहिषमर्दिनी । निशुम्भशुम्भसंहन्त्री मधुमांसासवप्रिया ॥
Verse 90
सत्कृत्य शासनं मातुस्सा मे दिशतु कांक्षितम् । रुद्रा रुद्रसमप्रख्याः प्रथमाः प्रथितौजसः
मातुः शासनं सत्कृत्य सा मे कांक्षितं वरं दिशतु। ये रुद्राः रुद्रसमप्रख्याः, ते प्रथमाः प्रथितौजसः।
Verse 91
भूताख्याश्च महावीर्या महादेवसमप्रभाः । नित्यमुक्ता निरुपमा निर्द्वन्द्वा निरुपप्लवाः
भूताख्याः ते महावीर्याः महादेवसमप्रभाः। नित्यमुक्ता निरुपमा निर्द्वन्द्वा निरुपप्लवाः।
Verse 92
सशक्तयस्सानुचरास्सर्वलोकनमस्कृताः । सर्वेषामेव लोकानां सृष्टिसंहरणक्षमाः
सशक्तयः सानुचराः सर्वलोकनमस्कृताः। सर्वेषामेव लोकानां सृष्टिसंहरणक्षमाः।
Verse 93
परस्परानुरक्ताश्च परस्परमनुव्रताः । परस्परमतिस्निग्धाः परस्परनमस्कृताः
परस्परानुरक्ताश्च परस्परमनुव्रताः । परस्परमतिस्निग्धाः परस्परनमस्कृताः ॥
Verse 94
शिवप्रियतमा नित्यं शिवलक्षणलक्षिताः । सौम्याधारास्तथा मिश्राश्चांतरालद्वयात्मिकाः
शिवप्रियतमा नित्यं शिवलक्षणलक्षिताः। सौम्याधारास्तथा मिश्राश्चान्तरालद्वयात्मिकाः॥
Verse 95
विरूपाश्च सुरूपाश्च नानारूपधरास्तथा । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं दिशंतु वै
विरूपाश्च सुरूपाश्च नानारूपधरास्तथा। सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं दिशन्तु वै॥
Verse 96
देव्या प्रियसखीवर्गो देवीलक्षणलक्षितः । सहितो रुद्रकन्याभिः शक्तिभिश्चाप्यनेकशः
देव्या प्रियसखीवर्गो देवीलक्षणलक्षितः। सहितो रुद्रकन्याभिः शक्तिभिश्चाप्यनेकशः॥
Verse 97
तृतीयावरणे शंभोर्भक्त्या नित्यं समर्चितः । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु मंगलम्
तृतीयावरणे शम्भोर्भक्त्या नित्यं समर्चितः। सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु मङ्गलम्॥
Verse 98
दिवाकरो महेशस्य मूर्तिर्दीप्तिसुमंडलः । निर्गुणो गुणसंकीर्णस्तथैव गुणकेवलः
दिवाकरः महेशस्य साक्षान्मूर्तिर्दीप्तिसुमण्डलपरिवृतः। स च निर्गुणोऽपि गुणसंकीर्णो दृश्यते, तथैव गुणकेवलरूपोऽपि॥
Verse 99
अविकारात्मकश्चाद्य एकस्सामान्यविक्रियः । असाधारणकर्मा च सृष्टिस्थितिलयक्रमात्
अविकारात्मकोऽयमाद्य एक एव, तथापि सामान्यविक्रियावानिव दृश्यते। असाधारणकर्मा च सृष्टि-स्थिति-लयक्रमेण प्रवर्तते॥
Verse 100
एवं त्रिधा चतुर्धा च विभक्ताः पञ्चधा पुनः । चतुर्थावरणे शंभोः पूजितश्चानुगैः सह
एवं ते त्रिधा चतुर्धा च विभज्यन्ते, पुनः पञ्चधा अपि। शम्भोश्चतुर्थावरणेऽनुगैः सह पूजितो भवति॥
Verse 101
शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपादार्चने रतः । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु मंगलम्
शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपादार्चने रतः। शिवयोः आज्ञां सत्कृत्य स मे दिशतु मङ्गलम्॥
Verse 102
दिवाकरषडंगानि दीप्ताद्याश्चाष्टशक्तयः । आदित्यो भास्करो भानू रविश्चेत्यनुपूर्वशः
दिवाकरस्य षडङ्गानि, दीप्ताद्याश्चाष्टशक्तयः। आदित्यः भास्करो भानू रविश्चेति यथाक्रमम्॥
Verse 103
अर्को ब्रह्मा तथा रुद्रो विष्नुश्चादित्यमूर्तयः । विस्तरासुतराबोधिन्याप्यायिन्यपराः पुनः
अर्को ब्रह्मा तथा रुद्रो विष्णुश्चादित्यमूर्तयः । पुनरन्याः प्रसृततराः सुतराबोधिन्यः पुष्टिदाः ॥
Verse 104
उषा प्रभा तथा प्राज्ञा संध्या चेत्यपि शक्तयः । सोमादिकेतुपर्यंता ग्रहाश्च शिवभाविताः
उषा प्रभा तथा प्राज्ञा संध्या चेत्यपि शक्तयः । सोमादिकेतुपर्यन्ता ग्रहाश्च शिवभाविताः ॥
Verse 105
शिवयोराज्ञयानुन्ना मंगलं प्रदिशंतु मे । अथवा द्वादशादित्यास्तथा द्वादश शक्तयः
शिवयोराज्ञयानुन्ना मङ्गलं प्रदिशन्तु मे । अथवा द्वादशादित्याः तथा द्वादश शक्तयः ॥
Verse 106
ऋषयो देवगंधर्वाः पन्नगाप्सरसां गणाः । ग्रामण्यश्च तथा यक्षा राक्षसाश्चासुरास्तथा
ऋषयो देवगन्धर्वाः पन्नगाप्सरसां गणाः । ग्रामण्यश्च तथा यक्षा राक्षसाश्चासुरास्तथा ॥
Verse 107
सप्तसप्तगणाश्चैते सप्तच्छंदोमया हयाः । वालखिल्या दयश्चैव सर्वे शिवपदार्चकाः
सप्तसप्तगणाश्चैते सप्तच्छन्दोमया हयाः । वालखिल्यादयश्चैव सर्वे शिवपदार्चकाः ॥
Verse 108
सत्कृत्यशिवयोराज्ञां मंगलं प्रदिशंतु मे । ब्रह्माथ देवदेवस्य मूर्तिर्भूमण्डलाधिपः
सत्कृत्य शिवयो राज्ञां मङ्गलं प्रदिशन्तु मे। ब्रह्मा देवदेवस्य मूर्तिर्भूमण्डलाधिपः॥
Verse 109
चतुःषष्टिगुणैश्वर्यो बुद्धितत्त्वे प्रतिष्ठितः । निर्गुणो गुणसंकीर्णस्तथैव गुणकेवलः
चतुःषष्टिगुणैश्वर्यो बुद्धितत्त्वे प्रतिष्ठितः। निर्गुणो गुणसङ्कीर्णस्तथैव गुणकेवलः॥
Verse 110
अविकारात्मको देवस्ततस्साधारणः पुरः । असाधारणकर्मा च सृष्टिस्थितिलयक्रमात्
अविकारात्मको देवस्ततः साधारणः पुरः। असाधारणकर्मा च सृष्टिस्थितिलयक्रमात्॥
Verse 111
भुवं त्रिधा चतुर्धा च विभक्तः पञ्चधा पुनः । चतुर्थावरणे शंभो पूजितश्च सहानुगैः
भूर्लोकः त्रिधा चतुर्धा च विभक्तः, पुनः पञ्चधा च कृतः। चतुर्थावरणे शम्भो सः सहानुगैः पूजितोऽभवत्॥
Verse 112
शिवप्रियः शिवासक्तश्शिवपादार्चने रतः । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु मंगलम्
शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपादार्चने रतः। शिवयोः आज्ञां सत्कृत्य स मे दिशतु मङ्गलम्॥
Verse 113
हिरण्यगर्भो लोकेशो विराट्कालश्च पूरुषः । सनत्कुमारः सनकः सनंदश्च सनातनः
स हिरण्यगर्भो लोकेशो विराट् कालः परः पुरुषः। सनत्कुमारः सनकः सनन्दः सनातनश्च स एव॥
Verse 114
प्रजानां पतयश्चैव दक्षाद्या ब्रह्मसूनवः । एकादश सपत्नीका धर्मस्संकल्प एव च
प्रजानां पतयः दक्षाद्या ब्रह्मणो मानससूनवः। एकादश सपत्नीका आसन्, धर्मः संकल्प एव च॥
Verse 115
शिवार्चनरताश्चैते शिवभक्तिपरायणाः । शिवाज्ञावशगास्सर्वे दिशंतु मम मंगलम्
शिवार्चनरताः सर्वे शिवभक्तिपरायणाः। शिवाज्ञावशगाः सन्तु, दिशन्तु मम मङ्गलम्॥
Verse 116
चत्वारश्च तथा वेदास्सेतिहासपुराणकाः । धर्मशास्त्राणि विद्याभिर्वैदिकीभिस्समन्विताः
चत्वारो वेदाः सेतिहासपुराणाः, धर्मशास्त्राणि च वैदिकीविद्याभिः समन्वितानि; एतानि सर्वाणि धर्मज्ञानस्य मोक्षपर्यन्तमार्गस्य च प्रभोः प्रसादेन प्रमाणभूतानि आधाराणि सन्ति।
Verse 117
परस्परविरुद्धार्थाः शिवप्रकृतिपादकाः । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां मंगलं प्रदिशंतु मे
परस्परविरुद्धार्था इव दृश्यन्ते, तथापि ते शिवस्य तत्त्वप्रकृतिं प्रकाशयन्ति। शिवाज्ञां सत्कृत्य, ते मे मङ्गलं प्रदिशन्तु।
Verse 118
अथ रुद्रो महादेवः शंभोर्मूर्तिर्गरीयसी । वाह्नेयमण्डलाधीशः पौरुषैश्वर्यवान्प्रभुः
अथ रुद्रो महादेवः शंभोर्मूर्तिर्गरीयसी । वाह्नेयमण्डलाधीशः पौरुषैश्वर्यवान् प्रभुः ॥
Verse 119
शिवाभिमानसंपन्नो निर्गुणस्त्रिगुणात्मकः । केवलं सात्त्विकश्चापि राजसश्चैव तामसः
शिवाभिमानसंपन्नो निर्गुणस्त्रिगुणात्मकः । केवलं सात्त्विकश्चापि राजसश्चैव तामसः ॥
Verse 120
अविकाररतः पूर्वं ततस्तु समविक्रियः । असाधारणकर्मा च सृष्ट्यादिकरणात्पृथक्
अविकाररतः पूर्वं ततस्तु समविक्रियः । असाधारणकर्मा च सृष्ट्यादिकरणात् पृथक् ॥
Verse 121
ब्रह्मणोपि शिरश्छेत्ता जनकस्तस्य तत्सुतः । जनकस्तनयश्चापि विष्णोरपि नियामकः
यो ब्रह्मणोऽपि शिरश्छेत्ता स एव तस्य जनकः, तत्सुतश्च; तस्य जनकस्य तनयोऽपि विष्णोरपि नियामकः।
Verse 122
बोधकश्च तयोर्नित्यमनुग्रहकरः प्रभुः । अंडस्यांतर्बहिर्वर्ती रुद्रो लोकद्वयाधिपः
स प्रभुः तयोर्नित्यं बोधकश्चानुग्रहकरश्च; अण्डस्यान्तर्बഹिर्वर्ती रुद्रो लोकद्वयाधिपः।
Verse 123
शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपादार्चने रतः । शिवस्याज्ञां पुरस्कृत्य स मे दिशतु मंगलम्
शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपादार्चने रतः । शिवस्याज्ञां पुरस्कृत्य स मे दिशतु मङ्गलम् ॥
Verse 124
तस्य ब्रह्म षडंगानि विद्येशांतं तथाष्टकम् । चत्वारो मूर्तिभेदाश्च शिवपूर्वाः शिवार्चकाः
तस्य ब्रह्म षडङ्गानि विद्येशान्तं तथाष्टकम् । चत्वारो मूर्तिभेदाश्च शिवपूर्वाः शिवार्चकाः ॥
Verse 125
शिवो भवो हरश्चैव मृडश्चैव तथापरः । शिवस्याज्ञां पुरस्कृत्य मंगलं प्रदिशंतु मे
शिवो भवो हरश्चैव मृडश्चैव तथापरः । शिवस्याज्ञां पुरस्कृत्य मङ्गलं प्रदिशन्तु मे ॥
Verse 126
अथ विष्णुर्महेशस्य शिवस्यैव परा तनुः । वारितत्त्वाधिपः साक्षादव्यक्तपदसंस्थितः
अथ विष्णुर्महेशस्य शिवस्यैव परा तनुः । वारितत्त्वाधिपः साक्षादव्यक्तपदसंस्थितः ॥
Verse 127
निर्गुणस्सत्त्वबहुलस्तथैव गुणकेवलः । अविकाराभिमानी च त्रिसाधारणविक्रियः
निर्गुणस्सत्त्वबहुलस्तथैव गुणकेवलः । अविकाराभिमानी च त्रिसाधारणविक्रियः ॥
Verse 128
असाधारणकर्मा च सृष्ट्यादिकरणात्पृथक् । दक्षिणांगभवेनापि स्पर्धमानः स्वयंभुवा
असाधारणकर्मा च सृष्ट्यादिकरणात्पृथक् । दक्षिणांगभवेनापि स्पर्धमानः स्वयंभुवा ॥
Verse 129
आद्येन ब्रह्मणा साक्षात्सृष्टः स्रष्टा च तस्य तु । अंडस्यांतर्बहिर्वर्ती विष्णुर्लोकद्वयाधिपः
आद्येन ब्रह्मणा साक्षात्सृष्टः स्रष्टा च तस्य तु । अंडस्यांतर्बहिर्वर्ती विष्णुर्लोकद्वयाधिपः ॥
Verse 130
असुरांतकरश्चक्री शक्रस्यापि तथानुजः । प्रादुर्भूतश्च दशधा भृगुशापच्छलादिह
अत्र चक्रधरः असुरान्तकरः शक्रस्यापि तथानुजः। भृगुशापच्छलादिह दशधा प्रादुर्भूतः॥
Verse 131
भूभारनिग्रहार्थाय स्वेच्छयावातरक्षितौ । अप्रमेयबलो मायी मायया मोहयञ्जगत्
भूभारनिग्रहार्थाय स्वेच्छयावतारमाचरत्। अप्रमेयबलो मायी मायया जगद् मोहयन्॥
Verse 132
मूर्तिं कृत्वा महाविष्णुं सदाशिष्णुमथापि वा । वैष्णवैः पूजितो नित्यं मूर्तित्रयमयासने
मूर्तिं कृत्वा महाविष्णुं सदाशिष्णुमथापि वा। वैष्णवैः पूजितो नित्यं मूर्तित्रयमयासने॥
Verse 133
शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपादार्चने रतः । शिवस्याज्ञां पुरस्कृत्य स मे दिशतु मंगलम्
शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपादार्चने रतः । शिवस्याज्ञां पुरस्कृत्य स मे दिशतु मंगलम् ॥
Verse 134
वासुदेवो ऽनिरुद्धश्च प्रद्युम्नश्च ततः परः । संकर्षणस्समाख्याताश्चतस्रो मूर्तयो हरेः
वासुदेवोऽनिरुद्धश्च प्रद्युम्नश्च ततः परः । संकर्षणः समाख्याताश्चतस्रो मूर्तयो हरेः ॥
Verse 135
मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नारसिंहो ऽथ वामनः । रामत्रयं तथा कृष्णो विष्णुस्तुरगवक्त्रकः
मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नारसिंहोऽथ वामनः । रामत्रयं तथा कृष्णो विष्णुस्तुरगवक्त्रकः ॥
Verse 136
चक्रं नारायणस्यास्त्रं पांचजन्यं च शार्ङ्गकम् । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां मंगलं प्रदिशंतु मे
चक्रं नारायणस्यास्त्रं पाञ्चजन्यं च शार्ङ्गकम् । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां मंगलं प्रदिशन्तु मे ॥
Verse 137
प्रभा सरस्वती गौरी लक्ष्मीश्च शिवभाविता । शिवयोः शासनादेता मंगलं प्रदिशंतु मे
प्रभा सरस्वती गौरी लक्ष्मीश्च शिवभाविता । शिवयोः शासनादेता मंगलं प्रदिशन्तु मे ॥
Verse 138
इन्द्रो ऽग्निश्च यमश्चैव निरृतिर्वरुणस्तथा । वायुः सोमः कुबेरश्च तथेशानस्त्रिशूलधृक्
इन्द्रोऽग्निश्च यमश्चैव निरृतिर्वरुणस्तथा । वायुः सोमः कुबेरश्च तथेशानस्त्रिशूलधृक् ॥
Verse 139
सर्वे शिवार्चनरताः शिवसद्भावभाविताः । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां मंगलं प्रदिशंतु मे
सर्वे शिवार्चनरताः शिवसद्भावभाविताः । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां मङ्गलं प्रदिशन्तु मे ॥
Verse 140
त्रिशूलमथ वज्रं च तथा परशुसायकौ । खड्गपाशांकुशाश्चैव पिनाकश्चायुधोत्तमः
त्रिशूलमथ वज्रं च तथा परशुसायकौ । खड्गपाशाङ्कुशाश्चैव पिनाकश्चायुधोत्तमः ॥
Verse 141
दिव्यायुधानि देवस्य देव्याश्चैतानि नित्यशः । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां रक्षां कुर्वंतु मे सदा
दिव्यायुधानि देवस्य देव्याश्चैतानि नित्यशः । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां रक्षां कुर्वन्तु मे सदा ॥
Verse 142
वृषरूपधरो देवः सौरभेयो महाबलः । वडवाख्यानलस्पर्धां पञ्चगोमातृभिर्वृतः
वृषरूपधरो देवः सौरभेयो महाबलः । पञ्चगोमातृभिर्वृतो वडवाख्यानलतेजसा स्पर्धते स्म ॥
Verse 143
वाहनत्वमनुप्राप्तस्तपसा परमेशयोः । तयोराज्ञां पुरस्कृत्य स मे कामं प्रयच्छतु
तपसा परमेशयोर्वाहनत्वमनुप्राप्तः; तयोराज्ञां पुरस्कृत्य स मे कामं प्रयच्छतु।
Verse 144
नंदा सुनंदा सुरभिः सुशीला सुमनास्तथा । पञ्चगोमातरस्त्वेताश्शिवलोके व्यवस्थिताः
नन्दा सुनन्दा सुरभिः सुशीला सुमनास्तथा—एताः पञ्च गोमातरः शिवलोके व्यवस्थिताः।
Verse 145
शिवभक्तिपरा नित्यं शिवार्चनपरायणाः । शिवयोः शासनादेव दिशंतु मम वांछितम्
ये नित्यं शिवभक्तिपराः शिवपूजापरायणाश्च, शिवशक्त्योः शासनादेव मम वाञ्छितं ददतु।
Verse 146
क्षेत्रपालो महातेजा नील जीमूतसन्निभः । दंष्ट्राकरालवदनः स्फुरद्रक्ताधरोज्ज्वलः
क्षेत्रपालो महातेजाः नीलजीमूतसन्निभः; दंष्ट्राकरालवदनः स्फुरद्रक्ताधरोज्ज्वलः।
Verse 147
रक्तोर्ध्वमूर्धजः श्रीमान्भ्रुकुटीकुटिलेक्षणः । रक्तवृत्तत्रिनयनः शशिपन्नगभूषणः
रक्तोर्ध्वमूर्धजः श्रीमान् भ्रुकुटीकुटिलेक्षणः; रक्तवृत्तत्रिनयनः शशिपन्नगभूषणः।
Verse 148
नग्नस्त्रिशूलपाशासिकपालोद्यतपाणिकः । भैरवो भैरवैः सिद्धैर्योगिनीभिश्च संवृतः
नग्नः त्रिशूलपाशासिकपालोद्यतपाणिकः। भैरवो भैरवैः सिद्धैर्योगिनीभिश्च संवृतः॥
Verse 149
क्षेत्रेक्षेत्रे समासीनः स्थितो यो रक्षकस्सताम् । शिवप्रणामपरमः शिवसद्भावभावितः
क्षेत्रे क्षेत्रे समासीनः स सर्वत्र प्रतिष्ठितः। सतां रक्षकः सदा, शिवप्रणामपरायणः, शिवसद्भावभावितः॥
Verse 150
शिवश्रितान्विशेषेण रक्षन्पुत्रानिवौरसान् । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु मङ्गलम्
शिवश्रितान् विशेषेण रक्षन् पुत्रानिवौरसान्। शिवयोराज्ञां सत्कृत्य स मे दिशतु मङ्गलम्॥
Verse 151
तालजङ्घादयस्तस्य प्रथमावरणेर्चिताः । सत्कृत्य शिवयोराज्ञां चत्वारः समवन्तु माम्
तालजङ्घादयस्तस्य प्रथमावरणेर्चिताः। शिवयोराज्ञां सत्कृत्य चत्वारः समवन्तु माम्॥
Verse 152
भैरवाद्याश्च ये चान्ये समंतात्तस्य वेष्टिताः । ते ऽपि मामनुगृह्णंतु शिवशासनगौरवात्
भैरवाद्याश्च ये चान्ये समन्तात्तस्य वेष्टिताः। तेऽपि मामनुगृह्णन्तु शिवशासनगौरवात्॥
Verse 153
नारदाद्याश्च मुनयो दिव्या देवैश्च पूजिताः । साध्या मागाश्च ये देवा जनलोकनिवासिनः
नारदाद्याश्च मुनयो दिव्या देवैश्च पूजिताः । साध्याः मागाश्च ये देवाः जनलोकनिवासिनः ॥
Verse 154
विनिवृत्ताधिकाराश्च महर्लोकनिवासिनः । सप्तर्षयस्तथान्ये वै वैमानिकगुणैस्सह
विनिवृत्ताधिकाराश्च महर्लोकनिवासिनः । सप्तर्षयस्तथान्ये वै वैमानिकगुणैस्सह ॥
Verse 155
सर्वे शिवार्चनरताः शिवाज्ञावशवर्तिनः । शिवयोराज्ञया मह्यं दिशंतु मम कांक्षितम् १
सर्वे शिवार्चनरताः शिवाज्ञावशवर्तिनः । शिवयोराज्ञया मह्यं दिशन्तु मम कांक्षितम् ॥१॥
Verse 156
गंधर्वाद्याः पिशाचांताश्चतस्रो देवयोनयः । सिद्धा विद्याधराद्याश्च ये ऽपि चान्ये नभश्चराः
गन्धर्वाद्याः पिशाचान्ताश्चतस्रो देवयोनयः । सिद्धा विद्याधराद्याश्च येऽपि चान्ये नभश्चराः ॥
Verse 157
असुरा राक्षसाश्चैव पातालतलवासिनः । अनंताद्याश्च नागेन्द्रा वैनतेयादयो द्विजाः
असुरा राक्षसाश्चैव पातालतलवासिनः । अनन्ताद्याश्च नागेन्द्रा वैनतेयादयो द्विजाः ॥
Verse 158
कूष्मांडाः प्रेतवेताला ग्रहा भूतगणाः परे । डाकिन्यश्चापि योगिन्यः शाकिन्यश्चापि तादृशाः
कूष्माण्डाः प्रेतवेतालाः क्रूरग्रहाश्च भूतगणाः परे । डाकिन्यश्च योगिन्यश्च तथा शाकिन्यश्च तादृशाः ॥
Verse 159
क्षेत्रारामगृहादीनि तीर्थान्यायतनानि च । द्वीपाः समुद्रा नद्यश्च नदाश्चान्ये सरांसि च
क्षेत्रारामगृहादीनि तीर्थान्यायतनानि च । द्वीपाः समुद्रा नद्यश्च नदाश्चान्ये सरांसि च ॥
Verse 160
गिरयश्च सुमेर्वाद्याः कननानि समंततः । पशवः पक्षिणो वृक्षाः कृमिकीटादयो मृगाः
गिरयश्च सुमेर्वाद्याः कननानि समन्ततः । पशवः पक्षिणो वृक्षाः कृमिकीटादयो मृगाः ॥
Verse 161
भुवनान्यपि सर्वाणि भुवनानामधीश्वरः । अण्डान्यावरणैस्सार्धं मासाश्च दश दिग्गजाः
भुवनान्यपि सर्वाणि भुवनानामधीश्वरः । अण्डान्यावरणैस्सार्धं मासाश्च दश दिग्गजाः ॥
Verse 162
वर्णाः पदानि मंत्राश्च तत्त्वान्यपि सहाधिपैः । ब्रह्मांडधारका रुद्रा रुद्राश्चान्ये सशक्तिकाः
वर्णाः पदानि मन्त्राश्च तत्त्वान्यपि सहाधिपैः । ब्रह्माण्डधारका रुद्रा रुद्राश्चान्ये सशक्तिकाः ॥
Verse 163
यच्च किंचिज्जगत्यस्मिन्दृष्टं चानुमितं श्रुतम् । सर्वे कामं प्रयच्छन्तु शिवयोरेव शासनात्
यच्च किञ्चिज्जगत्यस्मिन् दृष्टं चानुमितं श्रुतम् । तत्सर्वं कामं प्रयच्छतु शिवयोरेव शासनात् ॥
Verse 164
अथ विद्या परा शैवी पशुपाशविमोचिनी । पञ्चार्थसंज्ञिता दिव्या पशुविद्याबहिष्कृता
अथ विद्या परा शैवी पशुपाशविमोचिनी । पञ्चार्थसंज्ञिता दिव्या पशुविद्याबहिष्कृता ॥
Verse 165
शास्त्रं च शिवधर्माख्यं धर्माख्यं च तदुत्तरम् । शैवाख्यं शिवधर्माख्यं पुराणं श्रुतिसंमितम्
शास्त्रं च शिवधर्माख्यं धर्माख्यं च तदुत्तरम् । शैवाख्यं शिवधर्माख्यं पुराणं श्रुतिसंमितम् ॥
Verse 166
शैवागमाश्च ये चान्ये कामिकाद्याश्चतुर्विधाः । शिवाभ्यामविशेषेण सत्कृत्येह समर्चिताः
शैवागमाश्च ये चान्ये कामिकाद्याश्चतुर्विधाः । शिवाभ्यामविशेषेण सत्कृत्येह समर्चिताः ॥
Verse 167
ताभ्यामेव समाज्ञाता ममाभिप्रेतसिद्धये । कर्मेदमनुमन्यंतां सफलं साध्वनुष्ठितम्
ताभ्यामेव समाज्ञाता ममाभिप्रेतसिद्धये । कर्मेदमनुमन्यन्तां सफलं साध्वनुष्ठितम् ॥
Verse 168
श्वेताद्या नकुलीशांताः सशिष्याश्चापि देशिकाः । तत्संततीया गुरवो विशेषाद्गुरवो मम
श्वेतादारभ्य नकुलीशपर्यन्ता देशिकाः सशिष्याः पूज्यगुरव एव; तेषां संततौ ये गुरवः, ते विशेषतः मम परमगुरवः।
Verse 169
शैवा माहेश्वराश्चैव ज्ञानकर्मपरायणाः । कर्मेदमनुमन्यंतां सफलं साध्वनुष्ठितम्
शैवाः माहेश्वराश्चैव ज्ञानकर्मपरायणाः; इदं कर्म साध्वनुष्ठितं सफलं च, तत् अनुमन्यन्ताम्।
Verse 170
लौकिका ब्राह्मणास्सर्वे क्षत्रियाश्च विशः क्रमात् । वेदवेदांगतत्त्वज्ञाः सर्वशास्त्रविशारदाः
लौकिकाः सर्वे ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्च विशः क्रमात्; वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञाः सर्वशास्त्रविशारदाः।
Verse 171
सांख्या वैशेषिकाश्चैव यौगा नैयायिका नराः । सौरा ब्रह्मास्तथा रौद्रा वैष्णवाश्चापरे नराः
सांख्याः वैशेषिकाश्चैव यौगा नैयायिका नराः; सौरा ब्रह्मास्तथा रौद्रा वैष्णवाश्चापरे नराः।
Verse 172
शिष्टाः सर्वे विशिष्टा च शिवशासनयंत्रिताः । कर्मेदमनुमन्यंतां ममाभिप्रेतसाधकम्
शिष्टाः सर्वे विशिष्टाश्च शिवशासनयन्त्रिताः; इदं कर्म ममाभिप्रेतसाधकं, तत् अनुमन्यन्ताम्।
Verse 173
शैवाः सिद्धांतमार्गस्थाः शैवाः पाशुपतास्तथा । शैवा महाव्रतधराः शैवाः कापालिकाः परे
केचित् शैवाः सिद्धान्तमार्गनिष्ठाः, केचित् पाशुपताः तथा। केचित् महाव्रतधराः शैवाः, केचित् परे कापालिकाः॥
Verse 174
शिवाज्ञापालकाः पूज्या ममापि शिवशासनात् । सर्वे ममानुगृह्णंतु शंसंतु सफलक्रियाम्
शिवाज्ञापालकाः पूज्याः ममापि शिवशासनात्। सर्वे ममानुगृह्णन्तु शंसन्तु सफलक्रियाम्॥
Verse 175
दक्षिणज्ञाननिष्ठाश्च दक्षिणोत्तरमार्गगाः । अविरोधेन वर्तंतां मंत्रश्रेयो ऽर्थिनो मम
दक्षिणज्ञाननिष्ठाश्च दक्षिणोत्तरमार्गगाः। अविरोधेन वर्तन्तां मन्त्रश्रेयोऽर्थिनो मम॥
Verse 176
नास्तिकाश्च शठाश्चैव कृतघ्नाश्चैव तामसाः । पाषंडाश्चातिपापाश्च वर्तंतां दूरतो मम
नास्तिकाः शठाश्चैव कृतघ्नाश्चैव तामसाः। पाषण्डाश्चातिपापाश्च वर्तन्तां दूरतो मम॥
Verse 177
बहुभिः किं स्तुतैरत्र ये ऽपि के ऽपिचिदास्तिकाः । सर्वे मामनुगृह्णंतु संतः शंसंतु मंगलम्
बहुभिः किं स्तुतैरत्र येऽपि केऽपि चिदास्तिकाः। सर्वे मामनुगृह्णन्तु सन्तः शंसन्तु मङ्गलम्॥
Verse 178
नमश्शिवाय सांबाय ससुतायादिहेतवे । पञ्चावरणरूपेण प्रपञ्चेनावृताय ते
नमः शिवाय साम्बाय ससुतायादिहेतवे । पञ्चावरणरूपेण प्रपञ्चेनावृताय ते ॥
Verse 179
इत्युक्त्वा दंडवद्भूमौ प्रणिपत्य शिवं शिवाम् । जपेत्पञ्चाक्षरीं विद्यामष्टोत्तरशतावराम्
इत्युक्त्वा दण्डवद्भूमौ प्रणिपत्य शिवं शिवाम् । जपेत्पञ्चाक्षरीं विद्यामष्टोत्तरशतावराम् ॥
Verse 180
तथैव शक्तिविद्यां च जपित्वा तत्समर्पणम् । कृत्वा तं क्षमयित्वेशं पूजाशेषं समापयेत्
तथैव शक्तिविद्यां च जपित्वा तत्समर्पणम् । कृत्वा तं क्षमयित्वेशं पूजाशेषं समापयेत् ॥
Verse 181
एतत्पुण्यतमं स्तोत्रं शिवयोर्हृदयंगमम् । सर्वाभीष्टप्रदं साक्षाद्भुक्तिमुक्त्यैकसाधनम्
एतत्पुण्यतमं स्तोत्रं शिवयोर्हृदयंगमम् । सर्वाभीष्टप्रदं साक्षाद्भुक्तिमुक्त्यैकसाधनम् ॥
Verse 182
य इदं कीर्तयेन्नित्यं शृणुयाद्वा समाहितः । स विधूयाशु पापानि शिवसायुज्यमाप्नुयात्
य इदं कीर्तयेन्नित्यं शृणुयाद्वा समाहितः । स विधूयाशु पापानि शिवसायुज्यमाप्नुयात् ॥
Verse 183
गोघ्नश्चैव कृतघ्नश्च वीरहा भ्रूणहापि वा । शरणागतघाती च मित्रविश्रंभघातकः
गोघ्नः कृतघ्नो वीरहा भ्रूणहा वा, शरणागतघाती मित्रविश्रम्भघातकश्च—एते महापातकिनोऽत्र निर्दिश्यन्ते।
Verse 184
दुष्टपापसमाचारो मातृहा पितृहापि वा । स्तवेनानेन जप्तेन तत्तत्पापात्प्रमुच्यते
दुष्टपापसमाचारो मातृहा पितृहापि वा—अनेन स्तवेन जप्तेन स तत्तत्पापात् प्रमुच्यते।
Verse 185
दुःस्वप्नादिमहानर्थसूचकेषु भयेषु च । यदि संकीर्तयेदेतन्न ततो नार्थभाग्भवेत्
दुःस्वप्नादिमहानर्थसूचकेषु भयेषु च, एतत् संकीर्तयेत् चेत् ततो नार्थभाग् भवेत्।
Verse 186
आयुरारोग्यमैश्वर्यं यच्चान्यदपि वाञ्छितम् । स्तोत्रस्यास्य जपे तिष्ठंस्तत्सर्वं लभते नरः
आयुरारोग्यमैश्वर्यं यच्चान्यदपि वाञ्छितम्—अस्य स्तोत्रस्य जपे तिष्ठन् नरः तत्सर्वं लभते।
Verse 187
असंपूज्य शिवस्तोत्रं जपात्फलमुदाहृतम् । संपूज्य च जपे तस्य फलं वक्तुं न शक्यते
असंपूज्य शिवस्तोत्रं जपात् फलमुदाहृतम्; संपूज्य च जपे तस्य फलं वक्तुं न शक्यते।
Verse 188
आस्तामियं फलावाप्तिरस्मिन्संकीर्तिते सति । सार्धमंबिकया देवः श्रुत्यैवं दिवि तिष्ठति
आस्ताम्—अस्य स्तोत्रस्य संकीर्तने सति एष एव फलनिश्चयः। देवः अम्बिकया सार्धं श्रुत्युक्त्या दिवि प्रतिष्ठितो तिष्ठति॥
Verse 189
तस्मान्नभसि संपूज्य देवं देवं सहोमया । कृतांजलिपुटस्तिष्ठंस्तोत्रमेतदुदीरयेत्
तस्मान्नभसि देवं देवं सहोमया संपूज्य, कृताञ्जलिपुटः स्थित्वा स्तोत्रमेतदुदीरयेत्॥
Rather than a narrative event, the chapter is structured as Upamanyu’s instruction to Kṛṣṇa: the delivery of a formal stotra to Śiva (Yogeśvara), framed as a disciplined path (pañcāvaraṇa-mārga).
It marks Śiva as atītattva—ultimate reality exceeding conceptualization—while the hymn’s names function as contemplative supports that gradually refine cognition toward non-dual recognition and inner stillness.
Śiva is highlighted as Jagadekanātha (sole lord), Śambhu (auspicious), Yogeśvara (lord of yoga), nirañjana (stainless), nirādhāra (supportless), niṣkāraṇa (causeless), avyaya (imperishable), and the ground of supreme bliss and liberation (parānanda; nirvṛtikāraṇa).