द्वितीयतृतीयावरणपूजाक्रमः | The Sequence of the Second and Third Enclosure Worship (Āvaraṇa-pūjā)

Verse 1

तत्रादौ शिवयोः पार्श्वे दक्षिणे वामतः क्रमात् । गंधाद्यैरर्चयेत्पूर्वं देवौ हेरंबषण्मुखौ

तत्रादौ शिवयोः पार्श्वे दक्षिणे वामतः क्रमात्। गन्धान्यैः पूजोपचारैः पूर्वं देवौ हेरम्बषण्मुखौ अर्चयेत्॥

Verse 2

ततो ब्रह्माणि परित ईशानादि यथाक्रमम् । सशक्तिकानि सद्यांतं प्रथमावरणे यजेत्

ततो ब्रह्माणि परितः ईशानादीन् यथाक्रमम्। सशक्तिकान् सद्याद्यन्तं प्रथमावरणे यजेत्॥

Verse 3

षडंगान्यपि तत्रैव हृदयादीन्यनुक्रमात् । शिवस्य च शिवायाश्च वाह्नेयादि समर्चयेत्

तत्रैव हृदयादीनि षडङ्गानि क्रमशः समर्चयेत् । वाह्नेयादिकर्मभिः शिवं शिवां च यथाविधि समुपासयेत् ॥

Verse 4

तत्र वामादिकान्रुद्रानष्टौ वामादिशक्तिभिः । अर्चयेद्वा न वा पश्चात्पूर्वादिपरितः क्रमात्

तत्र वामादिरुद्रान् अष्टौ वामादिशक्तिभिः सह समर्चयेत् । अर्चयेद्वा न वा, पश्चात् पूर्वादिदिक्षु परितः क्रमात् प्रवर्तेत् ॥

Verse 5

प्रथमावरणं प्रोक्तं मया ते यदुनंदन । द्वितीयावरणं प्रीत्या प्रोच्यते श्रद्धया शृणु

प्रथमावरणं मया ते प्रोक्तं यदुनन्दन । इदानीं द्वितीयावरणं प्रीत्या वक्ष्यामि, श्रद्धया शृणु ॥

Verse 6

अनंतं पूर्वादिक्पत्रे तच्छक्तिं तस्य वामतः । सूक्ष्मं दक्षिणदिक्पत्रे सह शक्त्या समर्चयेत्

पूर्वदिक्पत्रेऽनन्तं तच्छक्तिं तस्य वामतः समर्चयेत् । दक्षिणदिक्पत्रे सूक्ष्मं सह शक्त्या श्रद्धया समर्चयेत् ॥

Verse 7

ततः पश्चिमदिक्पत्रे सह शक्त्या शिवोत्तमम् । तथैवोत्तरदिक्पत्रे चैकनेत्रं समर्चयेत्

ततः पश्चिमदिक्पत्रे सह शक्त्या शिवोत्तमं समर्चयेत् । तथैवोत्तरदिक्पत्रे एकनेत्रं यथाविधि समर्चयेत् ॥

Verse 8

एकरुद्रं च तच्छक्तिं पश्चादीशदले ऽर्चयेत् । त्रिमूर्तिं तस्य शक्तिं च पूजयेदग्निदिग्दले

एकरुद्रं च तच्छक्तिं पश्चादीशदलेऽर्चयेत्। त्रिमूर्तिं तस्य शक्तिं च पूजयेदग्निदिग्दले॥

Verse 9

श्रीकण्ठं नैरृते पत्रे तच्छक्तिं तस्य वामतः । तथैव मारुते पत्रे शिखंडीशं समर्चयेत्

श्रीकण्ठं नैरृते पत्रे तच्छक्तिं तस्य वामतः। तथैव मारुते पत्रे शिखंडीशं समर्चयेत्॥

Verse 10

द्वितीयावरणे चेज्यास्सर्वर्तश्चक्रवर्तिनः । तृतीयावरणे पूज्याः शक्तिभिश्चाष्टमूर्तयः

द्वितीयावरणे चेज्यास्सर्वार्थश्चक्रवर्तिनः। तृतीयावरणे पूज्याः शक्तिभिश्चाष्टमूर्तयः॥

Verse 11

अष्टसु क्रमशो दिक्षु पूर्वादिपरितः क्रमात् । भवः शर्वस्तथेशानो रुद्रः पशुपतिस्ततः

अष्टसु दिक्षु पूर्वादिक्रमेण परितः क्रमात् शिवः भवः शर्व ईशानो रुद्रः पशुपतिस्तथा कथ्यते।

Verse 12

उग्रो भीमो महादेव इत्यष्टौ मूर्तयः क्रमात् । अनंतरं ततश्चैव महादेवादयः क्रमात्

उग्रो भीमो महादेव इत्याद्याः क्रमशोऽष्टौ मूर्तयः। अनन्तरं पुनः महादेवादयः संज्ञाः क्रमात् परिगण्यन्ते।

Verse 13

ईशानो विजयो भीमो देवदेवो भवोद्भवः । कपर्दीशश्च कथ्यंते तथैकादशशक्तयः

ईशानः विजयः भीमो देवदेवो भवोद्भवः। कपर्दीशश्चेति प्रोक्ताः, तथैकादश शक्तयः कथ्यन्ते॥

Verse 14

तत्राष्टौ प्रथमं पूज्याः वाह्नेयादि यथाक्रमम् । देवदेवः पूर्वपत्रे ईशानं चाग्निगोचरे

तत्राष्टौ प्रथमं पूज्याः वाह्नेयादि यथाक्रमम्। पूर्वपत्रे देवदेवः, अग्निगोचरे च ईशानः॥

Verse 15

भवोद्भवस्तयोर्मध्ये कपालीशस्ततः परम् । तस्मिन्नावरणे भूयो वृषेन्द्रं पुरतो यजेत्

भवोद्भवस्तयोर्मध्ये कपालीशस्ततः परम्। तस्मिन्नावरणे भूयो वृषेन्द्रं पुरतो यजेत्॥

Verse 16

नंदिनं दक्षिणे तस्य महाकालं तथोत्तरे । शास्तारं वह्निदिक्पत्रे मात्ःर्दक्षिणदिग्दले

नन्दिनं दक्षिणे तस्य महाकालं तथोत्तरे। शास्तारं वह्निदिक्पत्रे मातॄर्दक्षिणदिग्दले॥

Verse 17

गजास्यं नैरृते पत्रे षण्मुखं वारुणे पुनः । ज्येष्ठां वायुदले गौरीमुत्तरे चंडमैश्वरे

नैरृतपत्रे गजास्यं विनायकं विन्यसेत्; वारुणपत्रे पुनः षण्मुखं स्कन्दं ध्यायेत्। वायुदले ज्येष्ठां स्थापयेत्; उत्तरे गौरीं; ईशानदले चण्डमैश्वरं महेश्वरं पूजयेत्।

Verse 18

शास्तृनन्दीशयोर्मध्ये मुनीन्द्रं वृषभं यजेत् । महाकालस्योत्तरतः पिंगलं तु समर्चयेत्

शास्तृनन्दीशयोर्मध्ये मुनीन्द्रैः पूज्यं वृषभं यजेत्। महाकालस्योत्तरे तु पिङ्गलं सम्यक् समर्चयेत्।

Verse 19

शास्तृमातृसमूहस्य मध्ये भृंगीश्वरं ततः । मातृविघ्नेशमध्ये तु वीरभद्रं समर्चयेत्

शास्तृमातृसमूहस्य मध्ये भृङ्गीश्वरं ततः पूजयेत्। मातृविघ्नेशयोर्मध्ये वीरभद्रं समर्चयेत्।

Verse 20

स्कन्दविघ्नेशयोर्मध्ये यजेद्देवीं सरस्वतीम् । ज्येष्ठाकुमारयोर्मध्ये श्रियं शिवपदार्चिताम्

स्कन्दविघ्नेशयोर्मध्ये देवीं सरस्वतीं यजेत्। ज्येष्ठाकुमारयोर्मध्ये श्रियं शिवपदार्चिताम् पूजयेत्।

Verse 21

ज्येष्ठागणाम्बयोर्मध्ये महामोटीं समर्चयेत् । गणाम्बाचण्डयोर्मध्ये देवीं दुर्गां प्रपूजयेत्

ज्येष्ठागणाम्बयोर्मध्ये महामोटीं समर्चयेत्। गणाम्बाचण्डयोर्मध्ये देवीं दुर्गां प्रपूजयेत्।

Verse 22

अत्रैवावरणे भूयः शिवानुचरसंहतिम् । रुद्रप्रथमभूताख्यां विविधां च सशक्तिकाम्

अत्रैवावरणे भूयः शिवानुचरसंहतिं ददर्श—रुद्रप्रथमभूताख्यां नानारूपां स्वस्वशक्तिसमन्विताम्।

Verse 23

शिवायाश्च सखीवर्गं जपेद्ध्यात्वा समाहितः । एवं तृतीयावरणे वितते पूजिते सति

समाहितचित्तो ध्यात्वा शिवायाः सखीवर्गं जपेत्। एवं तृतीयावरणे वितते पूजिते सति।

Verse 24

चतुर्थावरणं ध्यात्वा बहिस्तस्य समर्चयेत् । भानुः पूर्वदले पूज्यो दक्षिणे चतुराननः

चतुर्थावरणं ध्यात्वा बहिस्तस्य समर्चयेत्। भानुः पूर्वदले पूज्यो दक्षिणे चतुराननः।

Verse 25

रुद्रो वरुणदिक्पत्रे विष्णुरुत्तरदिग्दले । चतुर्णामपि देवानां पृथगावरणान्यथ

रुद्रो वरुणदिक्पत्रे विष्णुरुत्तरदिग्दले। चतुर्णामपि देवानां पृथगावरणानि यथाक्रमम्।

Verse 26

तस्यांगानि षडेवादौ दीप्ताद्याभिश्च शक्तिभिः । दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला क्रमात्

तस्य षडङ्गानि प्रथमे दीप्ताद्याभिः शक्तिभिः समन्वितानि। दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिः विमला च क्रमात्।

Verse 27

अमोघा विद्युता चैव पूर्वादि परितः स्थिताः । द्वितीयावरणे पूज्याश्चतस्रो मूर्तयः क्रमात्

अमोघा विद्युता चैव पूर्वादि परितः स्थिताः। द्वितीयावरणे पूज्याश्चतस्रो मूर्तयः क्रमात्॥

Verse 28

पूर्वाद्युत्तरपर्यंताः शक्तयश्च ततः परम् । आदित्यो भास्करो भानू रविश्चेत्यनुपूर्वशः

पूर्वाद्युत्तरपर्यन्ताः शक्तयश्च ततः परम्। आदित्यो भास्करो भानू रविश्चेत्यनुपूर्वशः॥

Verse 29

अर्को ब्रह्मा तथा रुद्रो विष्णुश्चैते विवस्वतः । विस्तारा पूर्वदिग्भागे सुतरां दक्षिणे स्थिताः

अर्को ब्रह्मा तथा रुद्रो विष्णुश्चैते विवस्वतः। विस्तारा पूर्वदिग्भागे सुतरां दक्षिणे स्थिताः॥

Verse 30

बोधनी पश्चिमे भागे आप्यायिन्युत्तरे पुनः । उषां प्रभां तथा प्राज्ञां सन्ध्यामपि ततः परम्

पश्चिमदिशि बोधनी शक्तिः, उत्तरदिशि पुनराप्यायिनी। ततः परं उषा प्रभा प्राज्ञा च, तदतीते सन्ध्या अपि।

Verse 31

ऐशानादिषु विन्यस्य द्वितीयावरणे यजेत् । सोममंगारकं चैव बुधं बुद्धिमतां वरम्

ईशानादिषु दिक्षु ताः विन्यस्य, द्वितीयावरणेऽपि यजेत्—सोमं मङ्गारकं चैव बुधं बुद्धिमतां वरम्।

Verse 32

बृहस्पतिं बृहद्बुद्धिं भार्गवं तेजसां निधिम् । शनैश्चरं तथा राहुं केतुं धूम्रं भयंकरम्

बृहस्पतिं बृहद्बुद्धिं भार्गवं तेजसां निधिम् । शनैश्चरं तथा राहुं केतुं धूम्रं भयंकरम्—एतानपि भक्तः स्मरेदाह्वयेत् ॥

Verse 33

समंततो यजेदेतांस्तृतीयावरणे क्रमात् । अथवा द्वादशादित्या द्वितीयावरणे यजेत्

समन्ततो यजेदेतांस्तृतीयावरणे क्रमात् । अथवा द्वादशादित्यान् द्वितीयावरणे यजेत् ॥

Verse 34

तृतीयावरणे चैव राशीन्द्वादश पूजयेत् । सप्तसप्त गणांश्चैव बहिस्तस्य समंततः

तृतीयावरणे चैव राशीन्द्वादश पूजयेत् । सप्तसप्त गणांश्चैव बहिस्तस्य समन्ततः ॥

Verse 35

ऋषीन्देवांश्च गंधर्वान्पन्नगानप्सरोगणान् । ग्रामण्यश्च तथा यक्षान्यातुधानांस्तथा हयान्

ऋषीन्देवांश्च गन्धर्वान् पन्नगानप्सरोगणान् । ग्रामण्यश्च तथा यक्षान् यातुधानांश्च हयानपि ॥

Verse 36

सप्तच्छंदोमयांश्चैव वालखिल्यांश्च पूजयेत् । एवं तृतीयावरणे समभ्यर्च्य दिवाकरम्

सप्तच्छन्दोमयांश्चैव वालखिल्यांश्च पूजयेत् । एवं तृतीयावरणे समभ्यर्च्य दिवाकरम् ॥

Verse 37

ब्रह्माणमर्चयेत्पश्चात्त्रिभिरावरणैः सहः । हिरण्यगर्भं पूर्वस्यां विराजं दक्षिणे ततः

ततः त्रिभिरावरणैः सह ब्रह्माणमर्चयेत्। पूर्वदिशि हिरण्यगर्भं, दक्षिणदिशि ततः विराजं पूजयेत्॥

Verse 38

कालं पश्चिमदिग्भागे पुरुषं चोत्तरे यजेत् । हिरण्यगर्भः प्रथमो ब्रह्मा कमलसन्निभः

पश्चिमदिग्भागे कालं, उत्तरे पुरुषं यजेत्। हिरण्यगर्भः प्रथमो ब्रह्मा कमलसन्निभः॥

Verse 39

कालो जात्यंजनप्रख्यः पुरुषः स्फटिकोपमः । त्रिगुणो राजसश्चैव तामसः सात्त्विकस्तथा

कालो जात्यंजनप्रख्यः, पुरुषः स्फटिकोपमः। त्रिगुणो राजसश्चैव तामसः सात्त्विकस्तथा॥

Verse 40

चत्वार एते क्रमशः प्रथमावरणे स्थिताः । द्वितीयावरणे पूज्याः पूर्वादिपरितः क्रमात्

चत्वार एते क्रमशः प्रथमावरणे स्थिताः। द्वितीयावरणे पूज्याः पूर्वादिपरितः क्रमात्॥

Verse 41

सनत्कुमारः सनकः सनंदश्च सनातनः । तृतीयावरणे पश्चादर्चयेच्च प्रजापतीन्

सनत्कुमारः सनकः सनन्दश्च सनातनः। तृतीयावरणे पश्चादर्चयेच्च प्रजापतीन्॥

Verse 42

अष्टौ पूर्वांश्च पूर्वादौ त्रीन्प्राक्पश्चादनुक्रमात् । दक्षो रुचिर्भृगुश्चैव मरीचिश्च तथांगिराः

अष्टौ पूर्वाः पूर्वभागे, ततः क्रमशः प्राक्पश्चाद्भाविनस्त्रयः। दक्षो रुचिर्भृगुश्चैव मरीचिरङ्गिरास्तथा॥

Verse 43

पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुरत्रिश्च कश्यपः । वसिष्ठश्चेति विख्याताः प्रजानां पतयस्त्विमे

पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुरत्रिश्च कश्यपः। वसिष्ठश्चेति विख्याताः प्रजानां पतय इमे॥

Verse 44

तेषां भार्याश्च तैस्सार्धं पूजनीया यथाक्रमम् । प्रसूतिश्च तथाकूतिः ख्यातिः सम्भूतिरेव च

तेषां भार्याश्च तैः सार्धं पूजनीया यथाक्रमम्। प्रसूतिश्च तथाकूतिः ख्यातिः सम्भूतिरपि च॥

Verse 45

धृतिः स्मृतिः क्षमा चैव सन्नतिश्चानसूयका । देवमातारुन्धती च सर्वाः खलु पतिव्रताः

धृतिः स्मृतिः क्षमा चैव सन्नतिश्चानसूयका। देवमाता अरुन्धती च सर्वाः खलु पतिव्रताः॥

Verse 46

शिवार्चनरतो नित्यं श्रीमत्यः प्रियदर्शनाः । प्रथमावरणे वेदांश्चतुरो वा प्रपूजयेत्

शिवार्चनरतो नित्यं श्रीमत्यः प्रियदर्शनाः। प्रथमावरणे वेदान् चतुरो वा प्रपूजयेत्॥

Verse 47

इतिहासपुराणानि द्वितीयावरणे पुनः । तृतीयावरणे पश्चाद्धर्मशास्त्रपुरस्सराः

इतिहासपुराणानि पुनर्द्वितीयावरणे स्थितानि । तृतीयावरणे तु पश्चाद्धर्मशास्त्राणि तत्सहचरप्रमाणग्रन्थाश्च पुरस्सराः ॥

Verse 48

वैदिक्यो निखिला विद्याः पूज्या एव समंततः । पूर्वादिपुरतो वेदास्तदन्ये तु यथारुचि

वैदिक्यः सर्वा विद्याः समन्ततः पूज्याः एव । पूर्वादिदिशि पुरतो वेदाः स्थापनीयाः, अन्ये तु यथारुचि विन्यस्यन्ताम् ॥

Verse 49

अष्टधा वा चतुर्धा वा कृत्वा पूजां समंततः । एवं ब्रह्माणमभ्यर्च्य त्रिभिरावरणैर्युतम्

अष्टधा वा चतुर्धा वा समन्ततः पूजां कृत्वा । एवं त्रिभिरावरणैर्युतं ब्रह्माणं विधिवदभ्यर्चयेत् ॥

Verse 50

दक्षिणे पश्चिमे पश्चाद्रुद्रं सावरणं यजेत् । तस्य ब्रह्मषडंगानि प्रथमावरणं स्मृतम्

दक्षिणे पश्चिमे च पश्चाद्रुद्रं सावरणं यजेत् । तस्य रुद्रस्य ब्रह्मषडङ्गानि प्रथमावरणं स्मृतम् ॥

Verse 51

द्वितीयावरणे चैव विद्येश्वरमयं तथा । तृतीयावरणे भेदो विद्यते स तु कथ्यते

द्वितीयावरणे चैव विद्येश्वरमयं स्मृतम् । तृतीयावरणे तु भेदो विद्यते—स एव कथ्यते ॥

Verse 52

चतस्रो मूर्तयस्तस्य पूज्याः पूर्वादितः क्रमात् । त्रिगुणास्सकलो देवः पुरस्ताच्छिवसंज्ञकः

चतस्रोऽस्य मूर्तयः पूज्याः पूर्वादितः क्रमात् । पुरस्ताच्छिवसंज्ञोऽसौ त्रिगुणात्मा सकलो देवः ॥

Verse 53

राजसो दक्षिणे ब्रह्मा सृष्टिकृत्पूज्यते भवः । तामसः पश्चिमे चाग्निः पूज्यस्संहारको हरः

दक्षिणे राजसो ब्रह्मा सृष्टिकृत्पूज्यते भवः । पश्चिमे तामसोऽग्निश्च पूज्यः संहारको हरः ॥

Verse 54

सात्त्विकस्सुखकृत्सौम्ये विष्णुर्विश्वपतिर्मृडः । एवं पश्चिमदिग्भागे शम्भोः षड्विंशकं शिवम्

सात्त्विकः सुखकृत्सौम्ये विष्णुर्विश्वपतिः मृडः । एवं पश्चिमदिग्भागे शम्भोः षड्विंशकं शिवम् ॥

Verse 55

समभ्यर्च्योत्तरे पार्श्वे ततो वैकुंठमर्चयेत् । वासुदेवं पुरस्कृत्वा प्रथमावरणे यजेत्

उत्तरपार्श्वे सम्यगर्चनं कृत्वा ततः वैकुण्ठं समर्चयेत्। वासुदेवं पुरस्कृत्य प्रथमावरणे यजनं कुर्यात्॥

Verse 56

अनिरुद्धं दक्षिणतः प्रद्युम्नं पश्चिमे ततः । सौम्ये संकर्षणं पश्चाद्व्यत्यस्तौ वा यजेदिमौ

दक्षिणतः अनिरुद्धं यजेत्, पश्चिमे ततः प्रद्युम्नम्। सौम्ये (उत्तरे) पश्चात् संकर्षणं यजेत्; अथवा व्यत्यस्तौ इमौ यजेत्॥

Verse 57

प्रथमावरणं प्रोक्तं द्वितीयावरणं शुभम् । मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नरसिंहोथ वामनः

प्रथमावरणं प्रोक्तं द्वितीयावरणं शुभम् । तस्मिन् मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नरसिंहोऽथ वामनः ॥

Verse 58

रामश्चान्यतमः कृष्णो भवानश्वमुखोपि च । तृतीयावरणे चक्रुः पूर्वभागे समर्चयेत्

रामश्चान्यतमः कृष्णो भवानश्वमुखोऽपि च । तृतीयावरणे चक्रुः पूर्वभागे समर्चयेत् ॥

Verse 59

नारायणाख्यां याम्येस्त्रं क्वचिदव्याहतं यजेत् । पश्चिमे पांचजन्यं च शार्ङ्गंधनुरथोत्तरे

याम्यदिशि शुभकाले नारायणाख्यं अव्याहतमस्त्रं यजेत्। पश्चिमे पाञ्चजन्यशङ्खं च, उत्तरे शार्ङ्गधनुः समर्चयेत्॥

Verse 60

एवं त्र्यावरणैः साक्षाद्विश्वाख्यां परमं हरिम् । महाविष्णुं सदाविष्णुं मूर्तीकृत्य समर्चयेत्

एवं त्र्यावरणैः साक्षाद् विश्वाख्यं परमं हरिम्। महाविष्णुं सदाविष्णुं मूर्तीकृत्य समर्चयेत्॥

Verse 61

इत्थं विष्णोश्चतुर्व्यूहक्रमान्मूर्तिचतुष्टयम् । पूजयित्वा च तच्छक्तीश्चतस्रः पुजयेत्क्रमात्

इत्थं विष्णोश्चतुर्व्यूहक्रमान् मूर्तिचतुष्टयम्। पूजयित्वा च तच्छक्तीश्चतस्रः पूजयेत्क्रमात्॥

Verse 62

प्रभामाग्नेयदिग्भागे नैरृते तु सरस्वतीम् । गणांबिका च वायव्ये लक्ष्मीं रौद्रे समर्चयेत्

आग्नेयदिग्भागे प्रभां समर्चयेत्, नैरृतदिग्भागे सरस्वतीं च। वायव्ये गणाम्बिकां, रौद्रदिग्भागे लक्ष्मीं विधिवत् पूजयेत्॥

Verse 63

एवं भान्वादिमूर्तीनां तच्छक्तीनामनंतरम् । पूजां विधाय लोकेशांस्तत्रैवावरणे यजेत्

एवं भान्वादिमूर्तीनां तच्छक्तीनामनन्तरम्। पूजां विधाय लोकेशान् तत्रैवावरणे यजेत्॥

Verse 64

इन्द्रमग्निं यमं चैव निरृतिं वरुणं तथा । वायुं सोमं कुबेरं च पश्चादीशानमर्चयेत्

इन्द्रमग्निं यमं चैव निरृतिं वरुणं तथा। वायुं सोमं कुबेरं च पश्चादीशानमर्चयेत्॥

Verse 65

एवं चतुर्थावरणं पूजयित्वा विधानतः । आयुधानि महेशस्य पश्चाद्बांह्यं समर्चयेत्

एवं चतुर्थावरणं पूजयित्वा विधानतः। आयुधानि महेशस्य पश्चाद्बाह्यं समर्चयेत्॥

Verse 66

श्रीमन्त्रिशूलमैशाने वज्रं माहेन्द्रदिङ्मुखे । परशुं वह्निदिग्भागे याम्ये सायकमर्चयेत्

श्रीमन्त्रिशूलमैशाने पूजयेत्, वज्रं माहेन्द्रदिङ्मुखे। परशुं वह्निदिग्भागे, याम्ये सायकमर्चयेत्॥

Verse 67

नैरृते तु यजेत्खड्गं पाशं वारुणगोचरे । अंकुशं मारुते भागे पिनाकं चोत्तरे यजेत्

नैरृतदिशि खड्गं यजेत्, वारुणगोचरे पाशं समर्चयेत्। मारुतभागेऽङ्कुशं, उत्तरे च पिनाकं यजेत्।

Verse 68

पश्चिमाभिमुखं रौद्रं क्षेत्रपालं समर्चयेत् । पञ्चमावरणं चैव सम्पूज्यानन्तरं बहिः

पश्चिमाभिमुखं रौद्रं क्षेत्रपालं समर्चयेत्। ततः पञ्चमावरणं सम्पूज्य, अनन्तरं बहिर्गच्छेत्।

Verse 69

सर्वावरणदेवानां बहिर्वा पञ्चमे ऽथवा । पञ्चमे मातृभिस्सार्धं महोक्ष पुरतो यजेत्

सर्वावरणदेवानां बहिर्वा पञ्चमेऽथवा यजनं कुर्यात्। पञ्चमे मातृभिः सार्धं महोक्षं पुरतः स्थाप्य यजेत्।

Verse 70

ततः समंततः पूज्यास्सर्वा वै देवयोनयः । खेचरा ऋषयस्सिद्धा दैत्या यक्षाश्च राक्षसाः

ततः समन्ततः पूज्याः सर्वा देवयोनयः। खेचराः ऋषयः सिद्धाः, दैत्या यक्षाश्च राक्षसाः।

Verse 71

अनंताद्याश्च नागेंद्रा नागैस्तत्तत्कुलोद्भवैः । डाकिनीभूतवेतालप्रेतभैरवनायकाः

अनन्ताद्याश्च नागेन्द्रा नागैस्तत्तत्कुलोद्भवैः सह । डाकिनीभूतवेतालप्रेतभैरवगणनायकाश्च समाययुः ॥

Verse 72

पातालवासिनश्चान्ये नानायोनिसमुद्भवाः । नद्यस्समुद्रा गिरयः काननानि सरांसि च

पातालवासिनश्चान्ये नानायोनिसमुद्भवाः । नद्यः समुद्रा गिरयः काननानि सरांसि च ॥

Verse 73

पशवः पक्षिणो वृक्षाः कीटाद्याः क्षुद्रयोनयः । नराश्च विविधाकारा मृगाश्च क्षुद्रयोनयः

पशवः पक्षिणो वृक्षाः कीटाद्याः क्षुद्रयोनयः । नराश्च विविधाकारा मृगाश्च क्षुद्रयोनयः ॥

Verse 74

भुवनान्यन्तरण्डस्य ततो ब्रह्माण्डकोटयः । बहिरंडान्यसंख्यानि भुवनानि सहाधिपैः

भुवनान्यन्तरण्डस्य ततो ब्रह्माण्डकोटयः । बहिरण्डान्यसंख्यानि भुवनानि सहाधिपैः ॥

Verse 75

ब्रह्मांडाधारका रुद्रा दशदिक्षु व्यवस्थिताः । यद्गौड यच्च मामेयं यद्वा शाक्तं ततः परम्

ब्रह्माण्डाधारका रुद्रा दशदिक्षु व्यवस्थिताः। यद्गौडं यच्च मामेयं यद्वा शाक्तं ततः परम्॥

Verse 76

यत्किञ्चिदस्ति शब्दस्य वाच्यं चिदचिदात्मकम् । तत्सर्वं शिवयोः पार्श्वे बुद्ध्वा सामान्यतो यजेत्

यत्किञ्चिदस्ति शब्दस्य वाच्यं चिदचिदात्मकम्। तत्सर्वं शिवयोः पार्श्वे बुद्ध्वा सामान्यतो यजेत्॥

Verse 77

कृतांजलिपुटाः सर्वे ऽचिंत्याः स्मितमुखास्तथा । प्रीत्या संप्रेक्षमाणाश्च देवं देवीं च सर्वदा

कृतांजलिपुटाः सर्वे ऽचिंत्याः स्मितमुखास्तथा । प्रीत्या संप्रेक्षमाणाश्च देवं देवीं च सर्वदा

Verse 78

इत्थमावरणाभ्यर्चां कृत्वाविक्षेपशांतये । पुनरभ्यर्च्य देवेशं पक्त्वाक्षरमुदीरयेत्

एवं चावरणदेवतापूजां कृत्वा चित्तविक्षेपशान्तये । पुनर्देवेशं समभ्यर्च्य, अक्षरं मनसि दृढीकृत्य मन्त्राक्षरं जपेत् ॥

Verse 79

निवेदयेत्ततः पश्चाच्छिवयोरमृतोपमम् । सुव्यञ्जनसमायुक्तं शुद्धं चारु महाचरुम्

ततः पश्चात् शिवयोः अमृतोपमं सुव्यञ्जनसमायुक्तं शुद्धं चारुं महाचरुं निवेदयेत् ॥

Verse 80

द्वात्रिंशदाढकैर्मुख्यमधमं त्वाढकावरम् । साधयित्वा यथासंपच्छ्रद्धया विनिवेदयेत्

द्वात्रिंशदाढकैः मुख्यं, अधमं त्वाढकावरम् । यथासंपत् साधयित्वा श्रद्धया विधिवन्निवेदयेत् ॥

Verse 81

ततो निवेद्य पानीयं तांबूलं चोपदंशकैः । नीराजनादिकं कृत्वा पूजाशेषं समापयेत्

ततो पानीयं निवेद्य, ताम्बूलं चोपदंशकैः । नीराजनादिकं कृत्वा, पूजाशेषं समापयेत् ॥

Verse 82

भोगोपयोग्यद्रव्याणि विशिष्टान्येव साधयेत् । वित्तशाठ्यं न कुर्वीत भक्तिमान्विभवे सति

भोगोपयोग्यद्रव्याणि विशिष्टान्येव साधयेत्; विभवे सति भक्तिमान् वित्तशाठ्यं न कदाचन कुर्यात्।

Verse 83

शठस्योपेक्षकस्यापि व्यंग्यं चैवानुतिष्ठतः । न फलंत्येव कर्माणि काम्यानीति सतां कथा

शठस्योपेक्षकस्यापि व्यङ्ग्यं चानुतिष्ठतः; काम्यानि कर्माणि न फलन्तीति सतां कथा।

Verse 84

तस्मात्सम्यगुपेक्षां च त्यक्त्वा सर्वांगयोगतः । कुर्यात्काम्यानि कर्माणि फलसिद्धिं यदीच्छति

तस्मात् सम्यगुपेक्षां त्यक्त्वा सर्वाङ्गयोगतः; कुर्यात् काम्यानि कर्माणि फलसिद्धिं यदीच्छति।

Verse 85

इत्थं पूजां समाप्याथ देवं देवीं प्रणम्य च । भक्त्या मनस्समाधाय पश्चात्स्तोत्रमुदीरयेत्

इत्थं पूजां समाप्याथ देवं देवीं प्रणम्य च; भक्त्या मनः समाधाय पश्चात् स्तोत्रमुदीरयेत्।

Verse 86

ततः स्तोत्रमुपास्यान्ते त्वष्टोत्तरशतावराम् । जपेत्पञ्चाक्षरीं विद्यां सहस्रोत्तरमुत्सुकः

ततः पूजासमाप्तौ स्तोत्रं श्रद्धया जपेत् अष्टोत्तरशतवारम् । ततः पञ्चाक्षरीं विद्यां भक्त्या उत्सुकः सहस्रोत्तरं जपेत् ॥

Verse 87

विद्यापूजां गुरोः पूजां कृत्वा पश्चाद्यथाक्रमम् । यथोदयं यथाश्राद्धं सदस्यानपि पूजयेत्

विद्यापूजां गुरोः पूजां कृत्वा पश्चाद्यथाक्रमम् । यथोदयं यथाश्राद्धं सदस्यानपि पूजयेत् ॥

Verse 88

ततः उद्वास्य देवेशं सर्वैरावरणैः सह । मण्डलं गुरवे दद्याद्यागोपकरणैस्सह

ततः उद्वास्य देवेशं सर्वैरावरणैः सह । मण्डलं गुरवे दद्याद्यागोपकरणैः सह ॥

Verse 89

शिवाश्रितेभ्यो वा दद्यात्सर्वमेवानुपूर्वशः । अथवा तच्छिवायैव शिवक्षेत्रे समर्पयेत्

शिवाश्रितेभ्यः क्रमशः सर्वमेव दद्यात्; अथवा तद् एकं शिवायैव समर्प्य शिवक्षेत्रे समर्पयेत्।

Verse 90

शिवाग्नौ वा यजेद्देवं होमद्रव्यैश्च सप्तभिः । समभ्यर्च्य यथान्यायं सर्वावरणदेवताः

शिवाग्नौ वा होमद्रव्यैः सप्तभिर्देवं यजेत्; यथान्यायं समभ्यर्च्य सर्वावरणदेवताः।

Verse 91

एष योगेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । न तस्मादधिकः कश्चिद्यागो ऽस्ति भुवने क्वचित्

एष योगेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः; न तस्मादधिकः कश्चिद् यागोऽस्ति भुवने क्वचित्।

Verse 92

न तदस्ति जगत्यस्मिन्नसध्यं यदनेन तु । ऐहिकं वा फलं किंचिदामुष्मिकफलं तु वा

न तदस्ति जगत्यस्मिन्नसाध्यं यदनेन तु । ऐहिकं वा फलं किंचिदामुष्मिकफलं तु वा ॥

Verse 93

इदमस्य फलं नेदमिति नैव नियम्यते । श्रेयोरूपस्य कृत्स्नस्य तदिदं श्रेष्टसाधनम्

इदमस्य फलं नेदमिति नैव नियम्यते । श्रेयोरूपस्य कृत्स्नस्य तदिदं श्रेष्ठसाधनम् ॥

Verse 94

इदं न शक्यते वक्तुं पुरुषेण यदर्च्यते । चिंतामणेरिवैतस्मात्तत्तेन प्राप्यते फलम्

इदं न शक्यते केनचिद् पुरुषेण वक्तुं यत् तं समर्च्य कियन्महत्त्वं प्राप्यते। अतः चिन्तामणेरिव तस्माद् एव तदर्चनात् यथोचितं फलं लभ्यते॥

Verse 95

तथापि क्षुद्रमुद्दिश्य फलं नैतत्प्रयोजयेत् । लघ्वर्थी महतो यस्मात्स्वयं लघुतरो भवेत्

तथापि क्षुद्रफलमुद्दिश्यैतत् साधनं न प्रयोजयेत्। यतो महतः पराङ्मुखो लघ्वर्थी स्वयमेवातिलघुतरो भवति॥

Verse 96

महद्वा फलमल्पं वा कृतं चेत्कर्म सिध्यति । महादेवं समुद्दिश्य कृतं कर्म प्रयुज्यताम्

महद्वा फलमल्पं वा, कृतं कर्म स्वफलप्रदम्। अतः महादेवं समुद्दिश्य कृतं कर्म समर्प्यतां, येन कर्म पावनं स्यात् शुभसिद्धिदं च॥

Verse 97

तस्मादनन्यलभ्येषु शत्रुमृत्युंजयादिषु । फलेषु दृष्टादृष्टेषु कुर्यादेतद्विचक्षणः

तस्माद् अनन्यलभ्येषु शत्रुमृत्युंजयादिषु फलेषु, दृष्टादृष्टेषु च, विचक्षणः एतदनुष्ठानं शैवं कुर्यात्॥

Verse 98

महत्स्वपि च पातेषु महारागभयादिषु । दुर्भिक्षादिषु शांत्यर्थं शांतिं कुर्यादनेन तु

महत्स्वपि च पातेषु महारागभयादिषु । दुर्भिक्षादिषु शान्त्यर्थं अनेन तु शान्तिं कुर्यात् ॥

Verse 99

बहुना किं प्रलापेन महाव्यापन्निवारकम् । आत्मीयमस्त्रं शैवानामिदमाह महेश्वरः

बहुना किं प्रलापेन महाव्यापन्निवारकम् । आत्मीयमस्त्रं शैवानामिदमाह महेश्वरः ॥

Verse 100

तस्मादितः परं नास्ति परित्राणमिहात्मनः । इति मत्वा प्रयुंजानः कर्मेदं शुभमश्नुते

तस्मादितः परं नास्ति परित्राणमिहात्मनः । इति मत्वा प्रयुञ्जानः कर्मेदं शुभमश्नुते ॥

Verse 101

स्तोत्रमात्रं शुचिर्भूत्वा यः पठेत्सुसमाहितः । सोप्यभीष्टतमादर्थादष्टांशफलमाप्नुयात्

स्तोत्रमात्रं शुचिर्भूत्वा यः पठेत् सुसमाहितः । सोऽप्यभीष्टतमादर्थादष्टांशफलमाप्नुयात् ॥

Verse 102

अर्थं तस्यानुसन्धाय पर्वण्यनशनः पठेत् । अष्टाभ्यां वा चतुर्दश्यां फलमर्धं समाप्नुयात्

तस्यार्थमनुसन्धाय पर्वणि उपवासपूर्वकं पठेत्। अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां वा पठन् उक्तफलस्यार्धं समाप्नुयात्॥

Verse 103

यस्त्वर्थमनुसंधाय पर्वादिषु तथा व्रती । मासमेकं जपेत्स्तोत्रं स कृत्स्नं फलमाप्नुयात्

यस्तु अर्थमनुसन्धाय पर्वादिषु तथा व्रती। मासमेकं जपेत् स्तोत्रं स कृत्स्नं फलमाप्नुयात्॥