काम्यकर्मविभागः — Taxonomy of Kāmya (Desire-Motivated) Śaiva Rites

Verse 1

श्रीकृष्ण उवाच । भगवंस्त्वन्मुखादेव श्रुतं श्रुतिसमं मया । स्वाश्रितानां शिवप्रोक्तं नित्यनैमित्तिकं तथा

श्रीकृष्ण उवाच— भगवन्, त्वन्मुखादेव मया श्रुतं श्रुतिसमं वचनम्। स्वाश्रितानां प्रति शिवेन प्रोक्तं नित्यं नैमित्तिकं च कर्मसमूहं यथावत्।

Verse 2

इदानीं श्रोतुमिच्छामि शिवधर्माधिकारिणाम् । काम्यमप्यस्ति चेत्कर्म वक्तुमर्हसि साम्प्रतम्

इदानीं श्रोतुमिच्छामि शिवधर्माधिकारिणाम्। काम्यमपि चेत्कर्मास्ति तेषां, तत्साम्प्रतम् वक्तुमर्हसि।

Verse 3

उपमन्युरुवाच । अस्त्यैहिकफलं किञ्चिदामुष्मिकफलं तथा । ऐहिकामुष्मिकञ्चापि तच्च पञ्चविधं पुनः

उपमन्युरुवाच—अस्त्यैहिकफलं किञ्चिदामुष्मिकफलं तथा। ऐहिकामुष्मिकं चापि तच्च पञ्चविधं पुनः॥

Verse 4

किंचित्क्रियामयं कर्म किंचित्कर्म तपो मयम् । जपध्यानमयं किंचित्किंचित्सर्वमयं तथा

किञ्चित्क्रियामयं कर्म किञ्चित्कर्म तपोमयम्। जपध्यानमयं किञ्चित्किञ्चित्सर्वमयं तथा॥

Verse 5

क्रियामयं तथा भिन्नं होमदानार्चनक्रमात् । सर्वशक्तिमतामेव नान्येषां सफलं भवेत्

क्रियामयं तथा भिन्नं होमदानार्चनक्रमात्। सर्वशक्तिमतामेव नान्येषां सफलं भवेत्॥

Verse 6

शक्तिश्चाज्ञा मदेशस्य शिवस्य परमात्मनः । तस्मात्काम्यानि कर्माणि कुर्यादाज्ञाधरोद्विजः

शक्तिश्चाज्ञा मदेशस्य शिवस्य परमात्मनः । तस्मात्काम्यानि कर्माणि कुर्यादाज्ञाधरोद्विजः ॥

Verse 7

अथ वक्ष्यामि काम्यं हि चेहामुत्र फलप्रदम् । शैवैर्माहेश्वरैश्चैव कार्यमंतर्बहिः क्रमात्

अथ वक्ष्यामि काम्यं हि चेहामुत्र फलप्रदम् । शैवैर्माहेश्वरैश्चैव कार्यमंतर्बहिः क्रमात् ॥

Verse 8

शिवो महेश्वरश्चेति नात्यंतमिह भिद्यते । यथा तथा न भिद्यंते शैवा माहेश्वरा अपि

शिवो महेश्वरश्चेति नात्यंतमिह भिद्यते । यथा तथा न भिद्यंते शैवा माहेश्वरा अपि

Verse 9

शिवाश्रिता हि ते शैवा ज्ञानयज्ञरता नराः । माहेश्वरास्समाख्याता कर्मयज्ञरता भुवि

शिवाश्रिता हि ते शैवा ज्ञानयज्ञरता नराः । माहेश्वरास्समाख्याता कर्मयज्ञरता भुवि

Verse 10

तस्मादाभ्यन्तरे कुर्युः शैवा माहेश्वरा वहिः । न तु प्रयोगो भिद्येत वक्ष्यमाणस्य कर्मणः

तस्मादाभ्यन्तरे कुर्युः शैवा माहेश्वरा वहिः । न तु प्रयोगो भिद्येत वक्ष्यमाणस्य कर्मणः

Verse 11

परीक्ष्य भूमिं विधिवद्गंधवर्णरसादिभिः । मनोभिलषिते तत्र वितानविततांबरे

गन्धवर्णरसादिभिर्विधिवद्भूमिं परीक्ष्य, मनोऽभिलषिते देशे तत्र वितानं प्रसार्य, विस्तीर्णाम्बरं चोपरि विततं विन्यसेत्।

Verse 12

सुप्रलिप्ते महीपृष्ठे दर्पणोदरसंनिभे । प्राचीमुत्पादयेत्पूर्वं शास्त्रदृष्टेन वर्त्मना

सुप्रलिप्ते समे महीपृष्ठे दर्पणोदरसंनिभे, शास्त्रदृष्टेन वर्त्मना पूर्वं प्राचीं दिशमुत्पादयेत्।

Verse 13

एकहस्तं द्विहस्तं वा मण्डलं परिकल्पयेत् । आलिखेद्विमलं पद्ममष्टपत्रं सकर्णिकम्

एकहस्तप्रमाणं द्विहस्तप्रमाणं वा मण्डलं परिकल्पयेत्। तत्र विमलं पद्ममष्टपत्रं सकर्णिकं च आलिखेत्॥

Verse 14

रत्नहेमादिभिश्चूर्णैर्यथासंभवसंभृतैः । पञ्चावरणसंयुक्तं बहुशोभासमन्वितम्

रत्नहेमादिभिः चूर्णैः यथासंभवसमाहृतैः। पञ्चावरणसंयुक्तं बहुशोभासमन्वितं तत् कुर्यात्॥

Verse 15

दलेषु सिद्धयः कल्प्याः केसरेषु सशक्तिकाः । रुद्रा वामादयस्त्वष्टौ पूर्वादिदलतः क्रमात्

दलेषु सिद्धयः कल्प्याः केसरेषु सशक्तिकाः। रुद्राः वामादयस्त्वष्टौ पूर्वादिदलतः क्रमात् चिन्तनीयाः॥

Verse 16

कर्णिकायां च वैराग्यं बीजेषु नव शक्तयः । स्कन्दे शिवात्मको धर्मो नाले ज्ञानं शिवाश्रयम्

कर्णिकायां वैराग्यं स्थितं, बीजेषु नव शक्तयः। स्कन्दे शिवात्मको धर्मो, नाले ज्ञानं शिवाश्रयम्॥

Verse 17

कर्णिकोपरि चाग्नेयं मंडलं सौरमैन्दवम् । शिवविद्यात्मतत्त्वाख्यं तत्त्वत्रयमतः परम्

कर्णिकोपरि चाग्नेयं मण्डलं सौरमैन्दवम्। ततः परं शिवविद्यात्मतत्त्वाख्यं तत्त्वत्रयम्॥

Verse 18

सर्वासनोपरि सुखं विचित्रकुसुमान्वितम् । पञ्चावरणसंयुक्तं पूजयेदंबया सह

सर्वासनोपरि सुखे विचित्रकुसुमान्विते पञ्चावरणसंयुक्ते अम्बया सह पूजयेत्।

Verse 19

शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नं शीतलद्युतिम् । विद्युद्वलयसंकाशजटामुकुटभूषितम्

शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नं शीतलद्युतिम्। विद्युद्वलयसंकाशजटामुकुटभूषितम्॥

Verse 20

शार्दूलचर्मवसनं किञ्चित्स्मितमुखांबुजम् । रक्तपद्मदलप्रख्यपादपाणितलाधरम्

शार्दूलचर्मवसनं किञ्चित्स्मितमुखाम्बुजम्। रक्तपद्मदलप्रख्यपादपाणितलाधरम्॥

Verse 21

सर्वलक्षणसंपन्नं सर्वाभरणभूषितम् । दिव्यायुधवरैर्युक्तं दिव्यगंधानुलेपनम्

सर्वलक्षणसंपन्नं सर्वाभरणभूषितम्। दिव्यायुधवरैर्युक्तं दिव्यगन्धानुलेपनम्॥

Verse 22

पञ्चवक्त्रं दशभुजं चन्द्रखण्डशिखामणिम् । अस्य पूर्वमुखं सौम्यं बालार्कसदृशप्रभम्

स पञ्चवक्त्रो दशभुजश्च चन्द्रखण्डशिखामणिविभूषितः। तस्य पूर्वमुखं सौम्यं शुभं च, बालार्कसदृशप्रभया विराजते॥

Verse 23

त्रिलोचनारविंदाढ्यं कृतबालेंदुशेखरम् । दक्षिणं नीलजीमूतसमानरुचिरप्रभम्

त्रिलोचनारविंदाढ्यं कृतबालेंदुशेखरम् । दक्षिणं नीलजीमूतसमानरुचिरप्रभम् ॥

Verse 24

भ्रुकुटीकुटिलं घोरं रक्तवृत्तेक्षणत्रयम् । दंष्ट्राकरालं दुर्धर्षं स्फुरिताधरपल्लवम्

भ्रुकुटीकुटिलं घोरं रक्तवृत्तेक्षणत्रयम् । दंष्ट्राकरालं दुर्धर्षं स्फुरिताधरपल्लवम् ॥

Verse 25

उत्तरं विद्रुमप्रख्यं नीलालकविभूषितम् । सविलासं त्रिनयनं चन्द्राभरणशेखरम्

उत्तरं विद्रुमप्रख्यं नीलालकविभूषितम् । सविलासं त्रिनयनं चन्द्राभरणशेखरम् ॥

Verse 26

पश्चिमं पूर्णचन्द्राभं लोचनत्रितयोज्ज्वलम् । चन्द्ररेखाधरं सौम्यं मंदस्मितमनोहरम्

पश्चिमाभिमुखः पूर्णचन्द्रप्रभः, त्रिलोचनदीप्तिमान्। चन्द्ररेखाधरः सौम्यः, मन्दस्मितेन मनोहरः॥

Verse 27

पञ्चमं स्फटिकप्रख्यमिंदुरेखासमुज्ज्वलम् । अतीव सौम्यमुत्फुल्ललोचनत्रितयोज्ज्वलम्

पञ्चमं रूपं स्फटिकप्रख्यं, इन्दुरेखासमुज्ज्वलम्। अतीव सौम्यं, प्रस्फुटत्रिलोचनदीप्तिमत्॥

Verse 28

दक्षिणे शूलपरशुवज्रखड्गानलोज्ज्वलम् । सव्ये च नागनाराचघण्टापाशांकुशोज्ज्वलम्

दक्षिणे शूलपरशुवज्रखड्गानलदीप्तिमान्। सव्ये च नागनाराचघण्टापाशाङ्कुशोज्ज्वलः॥

Verse 29

निवृत्त्याजानुसंबद्धमानाभेश्च प्रतिष्ठया । आकंठं विद्यया तद्वदाललाटं तु शांतया

जानुभ्यां नाभिपर्यन्तं निवृत्त्या भस्म संस्थापयेत्। नाभेरूर्ध्वं प्रतिष्ठया, कण्ठपर्यन्तं विद्यया; ललाटे तु शान्त्या॥

Verse 30

तदूर्ध्वं शांत्यतीताख्यकलया परया तथा । पञ्चाध्वव्यापिनं साक्षात्कलापञ्चकविग्रहम्

तदूर्ध्वं शान्त्यतीताख्यया परया कलया तथा। पञ्चाध्वव्यापिनं साक्षात् कलापञ्चकविग्रहम्॥

Verse 31

ईशानमुकुटं देवं पुरुषाख्यं पुरातनम् । अघोरहृदयं तद्वद्वामगुह्यं महेश्वरम्

ईशानमुकुटो देवः पुरुषाख्यः पुरातनः। अघोरहृदयो यद्वद्वामगुह्यः महेश्वरः॥

Verse 32

सद्यपादं च तन्मूर्तिमष्टत्रिंशत्कलामयम् । मातृकामयमीशानं पञ्चब्रह्ममयं तथा

सद्यपादोऽपि स प्रोक्तस्तन्मूर्तिरष्टत्रिंशत्कलामयी। मातृकामय ईशानः पञ्चब्रह्ममयस्तथा॥

Verse 33

ओंकाराख्यमयं चैव हंसशक्त्या समन्वितम् । तथेच्छात्मिकया शक्त्या समारूढांकमंडलम्

ओंकाराख्यस्वभावं तद् हंसशक्तिसमन्वितम् । इच्छाशक्त्या समारूढं तेजोमण्डलधारकम् ॥

Verse 34

ज्ञानाख्यया दक्षिणतो वामतश्च क्रियाख्यया । तत्त्वत्रयमयं साक्षाद्विद्यामूर्तिं सदाशिवम्

दक्षिणे ज्ञानशक्तिश्च वामे क्रियाशक्तिरुच्यते । पतिपाशुपाशात्मा साक्षाद्विद्यामूर्तिः सदाशिवः ॥

Verse 35

मूर्तिमूलेन संकल्प्य सकलीकृत्य च क्रमात् । संपूज्य च यथान्यायमर्घान्तं मूलविद्यया

मूर्तिमूलेन मनसा संकल्प्य सकलीकृत्य च क्रमात् । यथान्यायं समभ्यर्च्य मूलविद्ययाऽर्घ्यपर्यन्तम् ॥

Verse 36

मूर्तिमन्तं शिवं साक्षाच्छक्त्या परमया सह । तत्रावाह्य महादेवं सदसद्व्यक्तिवर्जितम्

मूर्तिमन्तं शिवं साक्षात् परमशक्तिसमन्वितम् । तत्रावाह्य महादेवं व्यक्ताव्यक्तातिगं भजेत् ॥

Verse 37

पञ्चोपकरणं कृत्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । ब्रह्मभिश्च षडङ्गैश्च ततो मातृकया सह

पञ्चोपकरणं कृत्वा पूजयेत् परमेश्वरम् । ब्रह्ममन्त्रैः षडङ्गैश्च ततः मातृकया सह ॥

Verse 38

प्रणवेन शिवेनैव शक्तियुक्तेन च क्रमात् । शांतेन वा तथान्यैश्च वेदमन्त्रैश्च कृत्स्नशः

प्रणवेन ‘ॐ’कारेण शिवमन्त्रेण च शक्तियुक्तेन क्रमशः कर्म समाचरेत्। अथवा शान्तिमन्त्रेण तथा अन्यैः समग्रैर्वेदमन्त्रैश्च कृत्स्नशः॥

Verse 39

पूजयेत्परमं देवं केवलेन शिवेन वा । पाद्यादिमुखवासांतं कृत्वा प्रस्थापनं विना

परमं देवं पूजयेत्—केवलेन परब्रह्मरूपेण वा, केवलशिवेन वा। पाद्यादि-उपचारान् आरभ्य मुखवासान्तं दत्त्वा, प्रस्थापनं (विसर्जनं) विना॥

Verse 40

पञ्चावरणपूजां तु ह्यारभेत यथाक्रमम्

ततः पञ्चावरणपूजां हि यथाक्रमं समारभेत्॥