शिवाचार्याभिषेकविधिः / Rite of Consecrating a Śiva-Teacher (Śivācārya Abhiṣeka)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । अथैवं संस्कृतं शिष्यं कृतपाशुपतव्रतम् । आचार्यत्वे ऽभिषिंचेत तद्योगत्वेन चान्यथा

उपमन्युरुवाच—एवं सम्यक् संस्कृतं शिष्यं कृतपाशुपतव्रतम्। आचार्यत्वेऽभिषिञ्चेत; अन्यथा तस्य योग्यता-योगेनैव विधीयताम्॥

Verse 2

मण्डलं पूर्ववत्कृत्त्वा संपूज्य परमेश्वरम् । स्थापयत्पञ्चकलशान्दिक्षु मध्ये च पूर्ववत्

मण्डलं पूर्ववत्कृत्वा संपूज्य परमेश्वरम्। स्थापयेत् पञ्चकलशान् दिक्षु मध्ये च पूर्ववत्॥

Verse 3

निवृत्तिं पुरतो न्यस्य प्रतिष्ठां पश्चिमे घटे । विद्यां दक्षिणतः शांतिमुत्तरे मध्यतः पराम्

निवृत्तिं पुरतो न्यस्य प्रतिष्ठां पश्चिमे घटे। विद्यां दक्षिणतः शान्तिमुत्तरे मध्यतः पराम्॥

Verse 4

कृत्वा रक्षादिकं तत्र बद्ध्वा मुद्रां च धैनवीम् । अभिमंत्र्य घटान्हुत्वा पूर्णांतं च यथा पुरा

कृत्वा रक्षादिकं तत्र बद्ध्वा मुद्रां च धैनवीम्। अभिमन्त्र्य घटान् हुत्वा पूर्णान्तं च यथा पुरा॥

Verse 5

प्रवेश्य मंडले शिष्यमनुष्णीषं च देशिकः । तर्पणाद्यं तु मंत्राणां कुर्यात्पूर्वावसानकम्

प्रवेश्य मण्डले शिष्यमनुष्णीषं च देशिकः। तर्पणाद्यं तु मन्त्राणां कुर्यात् पूर्वावसानकम्॥

Verse 6

ततः संपूज्य देवेशमनुज्ञाप्य च पूर्ववत् । अभिषेकाय तं शिष्यमासनं त्वधिरोहयेत्

ततः देवेशं सम्यक् संपूज्य पूर्ववत् तदनुज्ञां प्राप्य, अभिषेकाय शिष्यं तं विधिवद् आसने अधिरोहयेत्।

Verse 7

सकलीकृत्य तं पश्चात्कलापञ्चकरूपिणम् । न्यस्तमंत्रतनुं बद्ध्वा शिवं शिष्यं समर्पयेत्

ततः सकलीकृत्य तं कलापञ्चकरूपिणं, न्यस्तमन्त्रतनुं शिष्यं बद्ध्वा, शिवाय शुभं शिष्यं समर्पयेत्।

Verse 8

ततो निवृत्तिकुंभादिघटानुद्धृत्य वै क्रमात् । मध्यमान्ताच्छिवेनैव शिष्यं तमभिषेचयत्

ततो निवृत्तिकुम्भादिघटान् क्रमात् समुद्धृत्य, मध्यमान्तात् शिवेनैव शिष्यः स अभिषेचितः।

Verse 9

शिवहस्तं समर्प्याथ शिशोः शिरसि देशिकः । शिवभावसमापन्नः शिवाचार्यं तमादिशेत्

अथ शिशोः शिरसि देशिकः शिवहस्तं समर्प्य, शिवभावसमापन्नः तं शिवाचार्यं नियुक्त्यादिशेत्।

Verse 10

अथालंकृत्य तं देवमाराध्य शिवमण्डले । शतमष्टोत्तरं हुत्वा दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः

अथ तं देवं अलङ्कृत्य शिवमण्डले समाराध्य, शतमष्टोत्तरं हुत्वा, ततः पूर्णाहुतिं दद्यात्।

Verse 11

पुनः सम्पूज्य देवेशं प्रणम्य भुवि दंडवत् । शिरस्यंजलिमाधाय शिवं विज्ञापयेद्गुरुः

पुनः सम्पूज्य देवेशं प्रणम्य भुवि दंडवत् । शिरस्यंजलिमाधाय शिवं विज्ञापयेद्गुरुः ॥

Verse 12

भगवंस्त्वत्प्रसादेन देशिकोयं मया कृतः । अनुगृह्य त्वया देव दिव्याज्ञास्मै प्रदीयताम्

भगवंस्त्वत्प्रसादेन देशिकोऽयं मया कृतः । अनुगृह्य त्वया देव दिव्याज्ञास्मै प्रदीयताम् ॥

Verse 13

एवं विज्ञाप्य शिष्येण सह भूयः प्रणम्य च । शिवं शिवागमं दिव्यं पूजयेच्छिववद्गुरुः

एवं शिष्यं सम्यग्विज्ञाप्य तेन सह भूयः प्रणम्य च । शिववदाचारो गुरुः शुभं शिवं दिव्यं शिवागमं च पूजयेत् ॥

Verse 14

पुनः शिवमनुज्ञाप्य शिवज्ञानस्य पुस्तकम् । उभाभ्यामथ पाणिभ्यां दद्याच्छिष्याय देशिकः

पुनः शिवमनुज्ञाप्य शिवज्ञानस्य पुस्तकम् । उभाभ्यां पाणिभ्यां भक्त्या शिष्याय देशिको दद्यात् ॥

Verse 15

स ताम्मूर्ध्नि समाधाय विद्यां विद्यासनोपरि । अधिरोप्य यथान्यायमभिवंद्य समर्चयेत्

स तां विद्यां मूर्ध्नि निधाय विद्यासनोपरि । अधिरोप्य यथान्यायमभिवन्द्य समर्चयेत् ॥

Verse 16

अथ तस्मै गुरुर्दद्याद्राजोपकरणान्यपि । आचार्यपदवीं प्राप्तो राज्यं चापि यतो ऽर्हति

अथ गुरुः तस्मै राजोपकरणान्यपि दद्यात्; आचार्यपदवीं प्राप्तः स राज्यं चापि यतोऽर्हति।

Verse 17

अथानुशासनं कुर्यात्पूर्वैराचरितं यथा । यथा च शिवशास्त्रोक्तं यथा लोकेषु पूज्यते

अथ पूर्वैर्यथाचरितं तथा अनुशासनं कुर्यात्; यथा शिवशास्त्रोक्तं यथा च लोकेषु पूज्यते।

Verse 18

शिष्यान्परिक्ष्य यत्नेन शिवशास्त्रोक्तलक्षणैः । संस्कृत्य च शिवज्ञानं तेभ्यो दद्याच्च देशिकः

शिवशास्त्रोक्तलक्षणैः शिष्यान् देशिकः यत्नेन परिक्ष्य, तान् संस्कृत्य शुद्धीकृत्य च, पश्चात् तेभ्यः शिवज्ञानं सम्यक् दद्यात्।

Verse 19

एवं सर्वमनायासं शौचं क्षांतिं दयां तथा । अस्पृहामप्यसूयां च यत्नेन च विभावयेत्

एवं यत्नेन सर्वम् अनायासं शौचं क्षान्तिं दयां तथा; अस्पृहां च अनसूयां च भावयेत्।

Verse 20

इत्थमादिश्य तं शिष्यं शिवमुद्वास्य मंडलात् । शिवकुंभानलादींश्च सदस्यानपि पूजयेत्

इत्थम् उपदिश्य तं शिष्यं, शिवं मण्डलात् उद्वास्य, शिवकुम्भानलादीन् च सदस्यान् अपि पूजयेत्।

Verse 21

युगपद्वाथ संस्कारान्कुर्वीत सगणो गुरुः । तत्र यत्र द्वयं वापि प्रयोगस्योपदिश्यते

ततः सगणो गुरुर्युगपद्वा संस्कारान् कुर्यात्। यत्र यत्र प्रयोगे द्वयं विकल्पमुपदिश्यते तत्र तथैव आचरेत्।

Verse 22

तदादावेव कलशान्कल्पयेदध्वशुद्धिवत् । कृत्वा समयसंस्कारमभिषेकं विनाखिलम्

तदादावेव कलशान् अध्वशुद्धिवत् कल्पयेत्। समयसंस्कारं कृत्वा, अभिषेकं विनाखिलं समाचरेत्।

Verse 23

समभ्यर्च्य शिवं भूयः कृत्वा चाध्वविशोधनम् । तस्मिन्परिसमाप्ते तु पुनर्देवं प्रपूजयेत्

समभ्यर्च्य शिवं भूयः कृत्वा चाध्वविशोधनम् । तस्मिन्परिसमाप्ते तु पुनर्देवं प्रपूजयेत् ॥

Verse 24

हुत्वा मंत्रन्तु संतर्प्य संदीप्याशास्य चेश्वरम् । समर्प्य मंत्रं शिष्यस्य पाणौ शेषं समापयेत्

हुत्वा मंत्रन्तु संतर्प्य संदीप्याशास्य चेश्वरम् । समर्प्य मंत्रं शिष्यस्य पाणौ शेषं समापयेत् ॥

Verse 25

अथवा मंत्रसंस्कारमनुचिंत्याखिलं क्रमात् । अध्वशुद्धिं गुरुः कुर्यादभिषेकावसानिकम्

अथवा मंत्रसंस्कारमनुचिंत्याखिलं क्रमात् । अध्वशुद्धिं गुरुः कुर्यादभिषेकावसानिकम् ॥

Verse 26

तत्र यः शान्त्यतीतादिकलासु विहितो विधिः । स सर्वो ऽपि विधातव्यस्तत्त्वत्रयविशोधने

तत्र शान्त्यतीतादिकलासु यः विहितो विधिः, स सर्वः तत्त्वत्रयविशुद्ध्यर्थं यथाविधि कर्तव्यः।

Verse 27

शिवविद्यात्मतत्त्वाख्यं तत्त्वत्रयमुदाहृतम् । शक्तौ शिवस्ततो विद्यात्तस्यास्त्वात्मा समुद्बभौ

शिव-विद्या-आत्मतत्त्वाख्यं तत्त्वत्रयम् उदाहृतम्। शक्तौ शिवः स्थित इति विद्यात्, तस्याः शक्तेः आत्मा समुद्भवति।

Verse 28

शिवेन शांत्यतीताध्वा व्याप्तस्तदपरः परः । विद्यया परिशिष्टो ऽध्वा ह्यात्मना निखिलः क्रमात्

शिवेन शान्त्यतीताध्वा व्याप्तः, तदपरः परोऽपि व्याप्तः। विद्यया परिशिष्टोऽध्वा धार्यते, आत्मना च क्रमात् निखिलोऽध्वा व्याप्तः।

Verse 29

दुर्लभं शांभवं मत्वा मंत्रमूलं मनीषिणः । शाक्तं शंसीत संस्कारं शिवशास्त्रार्थपारगाः

दुर्लभं शाम्भवं मत्वा मन्त्र-मूलं मनीषिणः। शैवशास्त्रार्थपारगाः शाक्तं संस्कारं अपि शंसीयुः।

Verse 30

इति ते सर्वमाख्यातं संस्काराख्यस्य कर्मणः । चातुर्विध्यमिदं कृष्ण किं भूय श्रोतुमिच्छसि

इति ते सर्वम् आख्यातं संस्काराख्यस्य कर्मणः चातुर्विध्यम्। कृष्ण, किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि?