Maṇḍala–Pūjā–Homa Krama (Maṇḍala Worship and Homa Sequence for the Disciple)
अध्यायः १८ आचार्याज्ञया सुव्यवस्थितं मण्डलपूजाहोमक्रमं निरूपयति। स्नानादिशुद्धिं कृत्वा शिष्यः कृताञ्जलिः ध्यानपरः शिवमण्डलं समुपगच्छति। गुरुः नेत्रबन्धनपर्यन्तं मण्डलं प्रकाशयति; ततः शिष्यः पुष्पावकीरणं करोति, यत्र पुष्पाणि पतन्ति तेन लक्षणेन गुरुः शिष्यस्य नाम/नियोजनं निर्दिशति। अनन्तरं शिष्यः निर्माल्यमण्डले नीयते, ईशानं पूजयति, शिवानले हवींषि जुहोति। अशुभस्वप्नदोषे शमनार्थं मूलविद्यया शतं पञ्चाशत् पञ्चविंशतिं वा आहुतयः विहिताः। शिखायां सूत्रबन्धनं, आधारपूजा निवृत्तिकलासम्बद्धा, वागीश्वरीपूजा तथा होमप्रधानः क्रमः वर्ण्यते। गुरोः योजनेन अनुमत-मुद्राभिश्च शिष्यस्य सर्वयोनिṣu एककालिकाधिकारः, तद्वारा शुद्धिः नियोजनं च आध्यात्मिकैक्यं च साध्यते।
Shlokas
Verse 1
उपमन्युरुवाच । ततः स्नानादिकं सर्वं समाप्याचार्यचोदितः । गच्छेद्बद्धांजलिर्ध्यायञ्छिवमण्डलपार्श्वतः
उपमन्युरुवाच—ततः स्नानादिकं सर्वं समाप्याचार्यचोदितः। बद्धाञ्जलिर्ध्यायञ्शिवमण्डलपार्श्वतो गच्छेत्॥
Verse 2
अथ पूजां विना सर्वं कृत्वा पूर्वदिने यथा । नेत्रबंधनपर्यंतं दर्शयेन्मण्डलं गुरुः
अथ पूजां विना सर्वं कृत्वा पूर्वदिने यथा । नेत्रबन्धनपर्यन्तं दर्शयेन्मण्डलं गुरुः ॥
Verse 3
बद्धनेत्रेण शिष्येण पुष्पावकिरणे कृते । यत्रापतंति पुष्णाणि तस्य नामा ऽस्य संदिशेत्
बद्धनेत्रेण शिष्येण पुष्पावकिरणे कृते । यत्रापतन्ति पुष्पाणि तस्य नामाऽस्य संदिशेत् ॥
Verse 4
तं चोपनीय निर्माल्यमण्डले ऽस्मिन्यथा पुरा । पूजयेद्देवमीशानं जुहुयाच्च शिवानले
तं चोपनीय निर्माल्यमण्डलेऽस्मिन्यथा पुरा । पूजयेद्देवमीशानं जुहुयाच्च शिवानले ॥
Verse 5
शिष्येण यदि दुःस्वप्नो दृष्टस्तद्दोषशांतये । शतमर्धं तदर्धं वा जुहुयान्मूलविद्यया
शिष्येण यदि दुःस्वप्नो दृष्टस्तद्दोषशान्तये । शतमर्धं तदर्धं वा जुहुयान्मूलविद्यया ॥
Verse 6
ततः सूत्रं शिखाबद्धं लंबयित्वा यथा पुरा । आधारपूजाप्रभृति यन्निवृत्तिकलाश्रयम्
ततः यथा पुरा शिखाबद्धं सूत्रं लंबयित्वा, आधारपूजाप्रभृति निवृत्तिकलाश्रयं कर्म समाचरेत्।
Verse 7
वागीश्वरीपूजनांतं कुर्याद्धोमपुरस्सरम् । अथ प्रणम्य वागीशं निवृत्तेर्व्यापिकां सतीम्
वागीश्वर्याः पूजनान्तं होमपूर्वं समाचरेत् । ततः प्रणम्य वागीशं निवृत्तिव्यापिकां सतीम् ॥
Verse 8
मण्डले देवमभ्यर्च्य हुत्वा चैवाहुतित्रयम् । प्रापयेच्च शिशोः प्राप्तिं युगपत्सर्वयोनिषु
मण्डले देवमभ्यर्च्य हुत्वा चैवाहुतित्रयम् । ततः शिशोः प्राप्तिमिच्छेद्युगपत्सर्वयोनिषु ॥
Verse 9
सूत्रदेहे ऽथ शिष्यस्य ताडनप्रोक्षणादिकम् । कृत्वात्मानं समादाय द्वादशांते निवेद्य च
सूत्रदेहेऽथ शिष्यस्य ताडनप्रोक्षणादिकम् । कृत्वात्मानं समादाय द्वादशान्ते निवेदयेत् ॥
Verse 10
ततो ऽप्यादाय मूलेन मुद्रया शास्त्रदृष्टया । योजयेन्मनसाचार्यो युगपत्सर्वयोनिषु
ततोऽप्यादाय मूलेन मुद्रया शास्त्रदृष्टया । योजयेन्मनसाचार्यो युगपत्सर्वयोनिषु ॥
Verse 11
देवानां जातयश्चाष्टौ तिरश्चां पञ्च जातयः । जात्यैकया च मानुष्या योनयश्च चतुर्दश
देवानां जातयश्चाष्टौ तिरश्चां पञ्च जातयः । जात्यैकया च मानुष्या योनयश्च चतुर्दश ॥
Verse 12
तासु सर्वासु युगपत्प्रवेशाय शिशोर्धिया । वागीशान्यां यथान्यायं शिष्यात्मानं निवेशयेत्
तासु सर्वासु युगपत्प्रवेशाय शिशोर्धिया वागीशान्यां यथान्यायं शिष्यात्मानं निवेशयेत्।
Verse 13
गर्भनिष्पत्तये देवं संपूज्य प्रणिपत्य च । हुत्वा चैव यथान्यायं निष्पन्नं तदनुस्मरेत्
गर्भनिष्पत्तये देवं संपूज्य प्रणिपत्य च हुत्वा चैव यथान्यायं निष्पन्नं तदनुस्मरेत्।
Verse 14
निष्पन्नस्यैवमुत्पत्तिमनुवृत्तिं च कर्मणा । आर्जवं भोगनिष्पत्तिः कुर्यात्प्रीतिं परां तथा
निष्पन्नस्यैवमुत्पत्तिमनुवृत्तिं च कर्मणा आर्जवं भोगनिष्पत्तिः कुर्यात्प्रीतिं परां तथा।
Verse 15
निष्कृत्यर्थं च जात्यायुर्भोगसंस्कारसिद्धये । हुत्वाहुतित्रयं देवं प्रार्थयेद्देशिकोत्तमः
निष्कृत्यर्थं च जात्यायुर्भोगसंस्कारसिद्धये हुत्वाहुतित्रयं देवं प्रार्थयेद्देशिकोत्तमः।
Verse 16
भोक्तृत्वविषयासंगमलं तत्कायशोधनम् । कृत्वैवमेव शिष्यस्य छिंद्यात्पाशत्रयं ततः
भोक्तृत्वविषयासङ्गमलजन्यं तत्कायशोधनं कृत्वा, एवमेव शिष्यस्य पशत्रयं ततः छिन्द्यात् गुरुः।
Verse 17
निकृत्या परि बद्धस्य पाशस्यात्यंतभेदतः । कृत्वा शिष्यस्य चैतन्यं स्वच्छं मन्येत केवलम्
निकृत्या परिबद्धस्य पाशस्यात्यन्तभेदतः । कृत्वा शिष्यस्य चैतन्यं स्वच्छं मन्येत केवलम् ॥
Verse 18
हुत्वा पूर्णाहुतिं वह्नौ ब्रह्माणं पूजयेत्ततः । हुत्वाहुतित्रयं तस्मै शिवाज्ञामनुसंदिशेत्
हुत्वा पूर्णाहुतिं वह्नौ ब्रह्माणं पूजयेत्ततः । हुत्वाहुतित्रयं तस्मै शिवाज्ञामनुसंदिशेत् ॥
Verse 19
पितामह त्वया नास्य यातुः शैवं परं पदम् । प्रतिबन्धो विधातव्यः शैवाज्ञैषा गरीयसी
पितामह त्वया नास्य यातुः शैवं परं पदम् । प्रतिबन्धो विधातव्यः शैवाज्ञैषा गरीयसी ॥
Verse 20
इत्यादिश्य तमभ्यर्च्य विसृज च विधानतः । समभ्यर्च्य महादेवं जुहुयादाहुतित्रयम्
इत्यादिश्य तमभ्यर्च्य विसृज च विधानतः । समभ्यर्च्य महादेवं जुहुयादाहुतित्रयम् ॥
Verse 21
निवृत्त्या शुद्धमुद्धृत्य शिष्यात्मानं यथा पुरा । निवेश्यात्मनि सूत्रे च वागीशं पूजयेत्ततः
निवृत्त्या शुद्धमुद्धृत्य शिष्यात्मानं यथा पुरा। निवेश्यात्मनि सूत्रे च वागीशं पूजयेत्ततः॥
Verse 22
हुत्वाहुतित्रयं तस्मै प्रणम्य च विसृज्य ताम् । कुर्यान्निवृत्तः संधानं प्रतिष्ठां कलया सह
हुत्वाहुतित्रयं तस्मै प्रणम्य च विसृज्य ताम्। कुर्यान्निवृत्तः संधानं प्रतिष्ठां कलया सह॥
Verse 23
संधाने युगपत्पूजां कृत्वा हुत्वाहुतित्रयम् । शिष्यात्मनः प्रतिष्ठायां प्रवेशं त्वथ भावयेत्
संधाने युगपत्पूजां कृत्वा हुत्वाहुतित्रयम्। शिष्यात्मनः प्रतिष्ठायां प्रवेशं त्वथ भावयेत्॥
Verse 24
ततः प्रतिष्ठामावाह्य कृत्वाशेषं पुरोदितम् । तद्व्याप्तिं व्यापिकां तस्य वागीशानीं च भावयेत्
ततः प्रतिष्ठाम् आवाह्य कृत्वा शेषं पुरोदितम् । तद्व्याप्तिं व्यापिकां तस्य वागीशानीं च भावयेत् ॥
Verse 25
पूर्णेदुमंडलप्रख्यां कृत्वा शेषं च पूर्ववत् । विष्णवे संविशेदाज्ञां शिवस्य परमात्मनः
पूर्णेन्दुमण्डलप्रख्यां कृत्वा शेषं च पूर्ववत् । विष्णवे संविशेदाज्ञां शिवस्य परमात्मनः ॥
Verse 26
विष्णोर्विसर्जनाद्यं च कृत्वा शेषं च विद्यया । प्रतिष्ठामनुसंधाय तस्यां चापि यथा पुरा
विष्णोर्विसर्जनाद्यं विधिं कृत्वा शेषं च विद्यया। प्रतिष्ठामनुसंधाय तस्यां चापि यथा पुरा समाचरेत्॥
Verse 27
कृत्वानुचिन्त्य तद्व्याप्तिं वागीशां च यथाक्रमम् । दीप्ताग्नौ पूर्णहोमान्तं कृत्वा शेषं च पूर्ववत्
कर्म कृत्वा तदनन्तव्याप्तिं ध्यायेत्; ततः क्रमशो वागीशीं पूजयेत्। दीप्ताग्नौ पूर्णहोमान्तं कृत्वा, शेषकर्माणि पूर्ववदाचरेत्॥
Verse 28
नीलरुद्रमुपस्थाप्य तस्मै पूजादिकं तथा । कृत्वा कर्म शिवाज्ञां च दद्यात्पूर्वोक्तवर्त्मना
नीलरुद्रं सम्यगुपस्थाप्य तस्मै पूजादिकं चरेत्। शिवाज्ञाविहितं कर्म कृत्वा, पूर्वोक्तवर्त्मना दानं दद्यात्॥
Verse 29
तपस्तमपि चोद्वास्य कृत्वा तस्याथ शांतये । विद्याकलां समाधाय तद्व्याप्तिं चावलोकयेत्
तपस्तेजोऽपि चोद्वास्य तस्य शान्त्यर्थं यत्नतः। विद्याकलां समाधाय तद्व्याप्तिं चावलोकयेत्॥
Verse 30
स्वात्मनो व्यापिकां तद्वद्वागीशीं च यथा पुरा । बालार्कसदृशाकारां भासयंतीं दिशो दश
स्वात्मवत् सर्वव्यापिकां वागीशीं च यथा पुरा। बालार्कसदृशाकारां दशदिशो भासयन्तीं ददर्श सः॥
Verse 31
ततः शेषं यथापूर्वं कृत्वा देवं महेश्वरम् । आवाह्याराध्य हुत्वास्मै शिवाज्ञां मनसा दिशेत्
ततः शेषं यथापूर्वं कृत्वा देवं महेश्वरम्। आवाह्याराध्य हुत्वास्मै शिवाज्ञां मनसा दिशेत्॥
Verse 32
महेश्वरं तथोत्सृज्य कृत्वान्यां च कलामिमाम् । शांत्यतीतां कलां नीत्वा तद्व्याप्तिमवलोकयेत्
महेश्वरविषयभावनां त्यक्त्वा, अन्यामिमां ध्यानकलां कृत्वा; शान्त्यतीतां कलां नीत्वा तस्य सर्वव्याप्तिं पश्येत्।
Verse 33
स्वात्मनो व्यापिकां तद्वद्वागीशां च विचिंतयेत् । नभोमंडलसंकाशां पूर्णांतं चापि पूर्ववत्
स्वात्मनि व्यापिकां शक्तिं तथैव वागीशां विचिन्तयेत्। नभोमण्डलसंकाशां पूर्णान्तां च यथापूर्वं भावयेत्।
Verse 34
कृत्वा शेषविधानेन समभ्यर्च्य सदाशिवम् । तस्मै समादिशेदाज्ञां शंभोरमितकर्मणः
शेषविधानं विधिवत् कृत्वा सदाशिवं समभ्यर्च्य। तस्मै शम्भोरमितकर्मण आज्ञां समादिशेत्॥
Verse 35
तत्रापि च यथापूर्वं शिवं शिरसि पूर्ववत् । समभ्यर्च्य च वागीशं प्रणम्य च विसर्जयेत्
तत्रापि यथापूर्वं शिवं शिरसि विन्यस्य पूर्ववत्। वागीशं समभ्यर्च्य प्रणम्य च विसर्जयेत्॥
Verse 36
ततश्शिवेन सम्प्रोक्ष्य शिष्यं शिरसि पूर्ववत् । विलयं शांत्यतीतायाः शक्तितत्त्वे ऽथ चिंतयेत्
ततः शिवशक्त्या पूर्ववत् शिष्यस्य शिरसि सम्प्रोक्ष्य देशिकः शांत्यतीतायाः शक्तितत्त्वे बन्धजीवविलयं चिन्तयेत्।
Verse 37
षडध्वनः परे पारे सर्वाध्वव्यापिनी पराम् । कोटिसूर्यप्रतीकाशं शैवीं शक्तिञ्च चिन्तयेत्
षडध्वनः परे पारे सर्वाध्वव्यापिनीं परां कोटिसूर्यप्रतीकाशां शैवीं शक्तिं चिन्तयेत्।
Verse 38
तदग्रे शिष्यमानीय शुद्धस्फटिकनिर्मलम् । प्रक्षाल्य कर्तरीं पश्चाच्छिवशास्त्रोक्तमार्गतः
तदग्रे शिष्यमानीय शुद्धस्फटिकनिर्मलां कर्तरीं प्रक्षाल्य पश्चाच्छिवशास्त्रोक्तमार्गतः प्रवर्तेत।
Verse 39
कुर्यात्तस्य शिखाच्छेदं सह सूत्रेण देशिकः । ततस्तां गोमये न्यस्य शिवाग्नौ जुहुयाच्छिखाम्
देशिकः सह सूत्रेण तस्य शिखाच्छेदं कुर्यात्। ततस्तां शिखां गोमये न्यस्य शिवाग्नौ जुहुयात्।
Verse 40
वौषडंतेन मूलेन पुनः प्रक्षाल्य कर्तरीम् । हस्ते शिष्यस्य चैतन्यं तद्देहे विनिवर्तयेत्
वौषडन्तेन मूलेन पुनः कर्तरीं प्रक्षाल्य शिष्यस्य हस्तेन तद्देहे चैतन्यं विनिवर्तयेत्।
Verse 41
ततः स्नातं समाचांतं कृतस्वस्त्ययनं शिशुम् । प्रवेश्य मंडलाभ्यासं प्रणिपत्य च दंडवत्
ततः शिशुं स्नापयित्वा समाचान्तं कृतस्वस्त्ययनं च। मण्डलाभ्यासं प्रवेश्य दण्डवत् प्रणिपत्य च॥
Verse 42
पूजां कृत्वा यथान्यायं क्रियावैकल्यशुद्धये । वाचकेनैव मंत्रेण जुहुयादाहुतित्रयम्
यथान्यायं पूजां कृत्वा क्रियावैकल्यशुद्धये। वाचकेनैव मन्त्रेण जुहुयादाहुतित्रयम्॥
Verse 43
उपांशूच्चारयोगेन जुहुयादाहुतित्रयम् । पुनस्संपूज्य देवेशं मन्त्रवैकल्यशुद्धये
उपांशूच्चारयोगेन जुहुयादाहुतित्रयम्। पुनः सम्पूज्य देवेशं मन्त्रवैकल्यशुद्धये॥
Verse 44
हुत्वाहुतित्रयं पश्चात्प्रार्थयेत्प्रांजलिर्गुरुः । भगवंस्त्वत्प्रसादेन शुद्धिरस्य षडध्वनः
हुत्वा हुतित्रयं पश्चात् प्राञ्जलिर्गुरुरेव सः । प्रार्थयेत्—भगवन् त्वत्प्रसादेनास्य शिष्यस्य षडध्वनः शुद्धिर्भवतु ॥
Verse 45
कृता तस्मात्परं धाम गमयैनं तवाव्ययम् । इति विज्ञाप्य देवाय नाडीसंधानपूर्वकम्
तस्मात् परं तवाव्ययं धाम एनं गमय, देव—इति विज्ञाप्य। ततः नाडीसन्धानपूर्वकं योगकर्म प्रवर्तयत्॥
Verse 46
पूर्णांतं पूर्ववत्कृत्वा ततो भूतानि शोधयेत् । स्थिरास्थिरे ततः शुद्ध्यै शीतोष्णे च ततः पदे
पूर्ववत् पूर्णान्तं कृत्वा, ततः भूतानि शोधयेत्। स्थिरास्थिरविचारेण शुद्ध्यर्थं, ततः शीतोष्णपदे प्रविशेत्॥
Verse 47
ध्यायेद्व्याप्त्यैकताकारे भूतशोधनकर्मणि । भूतानां ग्रंथिविच्छेदं कृत्वा त्यक्त्वा सहाधिपैः
भूतशोधनकर्मणि व्याप्त्यैकताकारे ध्यायेत्। भूतानां ग्रन्थिविच्छेदं कृत्वा सहाधिपैस्तान् त्यक्त्वा शिवे पतौ बन्धातीतचैतन्ये विश्रामयेत्॥
Verse 48
भूतानि स्थितयोगेन यो जपेत्परमे शिवे । विशोध्यास्य तनुं दग्ध्वा प्लावयित्वा सुधाकणैः
स्थितयोगेन यः परमे शिवे जपेत्, स भूतानि विशोध्य तनुं दग्ध्वा मलान्, सुधाकणैः प्लावयित्वा प्रसादामृतैः परिपूरयति॥
Verse 49
स्थाप्यात्मानं ततः कुर्याद्विशुद्धाध्वमयं वपुः । तत्रादौ शान्त्यतीतां तु व्यापिकां स्वाध्वनः कलाम्
आत्मानं स्थाप्य ततः कुर्याद् विशुद्धाध्वमयं वपुः। तत्रादौ शान्त्यतीतां तु स्वाध्वनः व्यापिकां कलां ध्यायेत्॥
Verse 50
शुद्धामेव शिशोर्मूर्ध्नि न्यसेच्छान्तिमुखे तथा । विद्यां गलादिनाभ्यंतं प्रतिष्ठां तदधः क्रमात्
शिशोर्मूर्ध्नि शुद्धां एव न्यसेत्, मुखे च शान्तिं तथा। गलादिनाभ्यन्तं विद्यां, तदधः क्रमात् प्रतिष्ठां न्यसेत्।
Verse 51
जान्वंतं तदधो न्यस्येन्निवृत्तिं चानुचिंतयेत् । स्वबीजैस्सूत्रमंत्रं च न्यस्यां गैस्तं शिवात्मकम्
जान्वन्तं तदधो न्यस्येन्निवृत्तिं चानुचिन्तयेत् । स्वबीजैः सूत्रमन्त्रं च न्यस्याङ्गैस्तं शिवात्मकम् ॥
Verse 52
बुद्ध्वा तं हृदयांभोजे देवमावाह्य पूजयेत् । आशास्य नित्यसांनिध्यं शिवस्वात्म्यं शिशौ गुरुः
बुद्ध्वा तं हृदयाम्भोजे देवमावाह्य पूजयेत् । आशास्य नित्यसान्निध्यं शिवस्वात्म्यं शिशौ गुरुः ॥
Verse 53
शिवतेजोमयस्यास्य शिशोरापादयेद्गुणान् । अणिमादीन्प्रसीदेति प्रदद्यादाहुतित्रयम्
शिवतेजोमयस्यास्य शिशोरापादयेद्गुणान् । अणिमादीन् प्रसीदेति प्रदद्यादाहुतित्रयम् ॥
Verse 54
तथैव तु गुणानेव पुनरस्योपपादयेत् । सर्वज्ञातां तथा तृप्तिं बोधं चाद्यन्तवर्जितम्
तथैव तु गुणानेव पुनरस्योपपादयेत् । सर्वज्ञतां तथा तृप्तिं बोधं चाद्यन्तवर्जितम् ॥
Verse 55
अलुप्तशक्तिं स्वातन्त्र्यमनंतां शक्तिमेव च । ततो देवमनुज्ञाप्य सद्यादिकलशैस्तु तम्
अलुप्तशक्तिं स्वातन्त्र्यस्वरूपमनन्तशक्तिमेव च देवं ध्यायेत्। ततः देवमनुज्ञाप्य सद्यःकलशादिभिः कलशैस्तं विधिं समाचरेत्॥
Verse 56
अभिषिंचेत देवेशं ध्यायन्हृदि यथाक्रमम् । अथोपवेश्य तं शिष्यं शिवमभ्यर्च्य पूर्ववत्
यथाक्रमं हृदि ध्यायन् देवेशमभिषिञ्चेत्। अथ शिष्यं तमुपवेश्य शिवं पूर्ववत् पुनरभ्यर्चयेत्॥
Verse 57
लब्धानुज्ञः शिवाच्छैवीं विद्यामस्मै समादिशेत् । ओंकारपूर्विकां तत्र संपुटान्तु नमो ऽंतगाम्
लब्धानुज्ञः शिवात् शैवीं विद्यां शिष्याय समादिशेत्। ओंकारपूर्विकां तत्र सम्पुटे ‘नमो’ऽन्तर्गाम् विनियोजयेत्॥
Verse 58
शिवशक्तियुताञ्चैव शक्तिविद्यां च तादृशीम् । ऋषिं छन्दश्च देवं च शिवतां शिवयोस्तथा
शिवशक्तियुतां तां शक्तिविद्यां तथैव विद्यात्। तस्याः ऋषिं छन्दो देवं च, तथा शिवयोर्दिव्ययोः शिवतां चावगच्छेत्॥
Verse 59
पूजां सावरणां शम्भोरासनानि च सन्दिशेत् । पुनः संपूज्य देवेशं यन्मया समनुष्ठितम्
शम्भोः सावरणां पूजां कृत्वा आसनानि च यथाविधि सन्दिशेत्। पुनर्देवेशं सम्यक् संपूज्य विनयेन निवेदयेत्—“एष मया समनुष्ठितो विधिः।”
Verse 60
सुकृतं कुरु तत्सर्वमिति विज्ञापयेच्छिवम् । सहशिष्यो गुरुर्देवं दण्डवत्क्षितिमंडले
“सुकृतं कुरु, तत्सर्वम्” इति शिवं विज्ञापयेत्। गुरु: सहशिष्यः देवम् क्षितिमण्डले दण्डवत् प्रणमेत्।
Verse 61
प्रणम्योद्वासयेत्तस्मान्मंडलात्पावकादपि । ततः सदसिकाः सर्वे पूज्याः पूजार्हकाः क्रमात्
प्रणम्य तस्मात् मण्डलात् पावकादपि उद्वासयेत्। ततः सदसिकाः सर्वे पूज्याः पूजार्हकाः क्रमात्।
Verse 63
सेव्या वित्तानुसारेण सदस्याश्च सहर्त्विजः । वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेच्छिवमात्मनः
वित्तानुसारेण सदस्याः सहर्त्विजः सेवनीयाः। वित्तशाठ्यं न कुर्यात्; यदीच्छेत् आत्मनः शिवं, तदा ऋजुर्भवेत्।
Frequently Asked Questions
A structured maṇḍala-centered rite under the guru: the disciple approaches after purification, undergoes netrabandhana, performs puṣpāvakiraṇa (flower-casting), then proceeds to Īśāna worship and homa in the Śiva-fire, with additional steps involving thread placement, Vāgīśvarī worship, and mantra–mudrā application.
Eye-binding regulates perception and marks a liminal transition; flower-casting functions as a divinatory/allocative mechanism whereby the guru interprets the fall of flowers to assign an associated name/placement, signaling the disciple’s ritual ‘fit’ within the maṇḍala order.
The mūla-vidyā is presented as a corrective and transformative force: it pacifies doṣa (e.g., inauspicious dream effects) through quantified oblations and enables the guru’s yojana (joining) via mudrā and mental operation, implying a comprehensive reconfiguration of the disciple’s ritual-spiritual status (sarva-yoniṣu framing).