समयाह्वय-संस्कारः — Rite of ‘Samayāhvaya’ and the Preparatory Layout (Maṇḍapa, Vedi, Kuṇḍas, Maṇḍala, Śiva-kumbha)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । पुण्ये ऽहनि शुचौ देशे बहुदोषविवर्जिते । देशिकः प्रथमं कुर्यात्संस्कारं समयाह्वयम्

उपमन्युरुवाच—पुण्येऽहनि शुचौ देशे बहुदोषविवर्जिते, देशिकः प्रथमं कुर्यात् संस्कारं ‘समयाह्वयम्’।

Verse 2

परीक्ष्य भूमिं विधिवद्गंधवर्णरसादिभिः । शिल्पिशास्त्रोक्तमार्गेण मण्डपं तत्र कल्पयेत्

भूमिं विधिवत् परीक्ष्य गन्ध-वर्ण-रसादि-लक्षणैः । शिल्पिशास्त्रोक्तमार्गेण तत्र मण्डपं कल्पयेत् ॥

Verse 3

कृत्वा वेदिं च तन्मध्ये कुण्डानि परिकल्पयेत् । अष्टदिक्षु तथा दिक्षु तत्रैशान्यां पुनः क्रमात्

वेदिं कृत्वा च तन्मध्ये कुण्डानि परिकल्पयेत् । अष्टदिक्षु तथा दिक्षु तत्रैशान्यां पुनः क्रमात् ॥

Verse 4

प्रधानकुंडं कुर्वीत यद्वा पश्चिमभागतः । प्रधानमेकमेवाथ कृत्वा शोभां प्रकल्पयेत्

प्रधानकुण्डं कुर्वीत यद्वा पश्चिमभागतः । प्रधानमेकमेवाथ कृत्वा शोभां प्रकल्पयेत् ॥

Verse 5

वितानध्वजमालाभिर्विविधाभिरनेकशः । वेदिमध्ये ततः कुर्यान्मंडलं शुभलक्षणम्

वितानध्वजमालाभिर्नानाविधैरनेकशः स्थलमलङ्कृत्य, ततः वेदिमध्ये शुभलक्षणं मण्डलं कुर्यात्।

Verse 6

रक्तहेमादिभिश्चूर्णैरीश्वरावाहनोचितम् । सिंदूरशालिनीवारचूर्णैरेवाथ निर्धनः

रक्तहेमादिचूर्णैरीश्वरावाहनोचितं; निर्धनस्तु सिन्दूरशालिनीवारचूर्णैरेव तदाचरेत्।

Verse 7

एकहस्तं द्विहस्तं वा सितं वा रक्तमेव वा । एकहस्तस्य पद्मस्य कर्णिकाष्टांगुला मता

एकहस्तं द्विहस्तं वा पद्मं स्यात्, सितं वा रक्तमेव वा; एकहस्तपद्मस्य कर्णिका अष्टाङ्गुला मता।

Verse 8

केसराणि तदर्धानि शेषं चाष्टदलादिकम् । द्विहस्तस्य तु पद्मस्य द्विगुणं कर्णिकादिकम्

केसराणि तदर्धानि, शेषं चाष्टदलादिकं यथायोग्यं विन्यसेत्; द्विहस्तपद्मस्य तु कर्णिकादिकं द्विगुणं भवेत्।

Verse 9

कृत्वा शोभोपशोभाढ्यमैशान्यां तस्य कल्पयेत् । एकहस्तं तदर्धं वा पुनर्वेद्यः तु मंडलम्

कृत्वा शोभोपशोभाढ्यमैशान्यां तस्य कल्पयेत्। एकहस्तं तदर्धं वा पुनर्वेद्यास्तु मण्डलम्॥

Verse 10

व्रीहितंदुलसिद्धार्थतिलपुष्पकुशास्तृते । तत्र लक्षणसंयुक्तं शिवकुंभं प्रसाधयेत्

व्रीहितण्डुलसिद्धार्थतिलपुष्पकुशास्तीर्णे तत्र शुभलक्षणसंयुक्तं शिवकुम्भं विधिवत् प्रसाधयेत्।

Verse 11

सौवर्णं राजतं वापि ताम्रजं मृन्मयं तु वा । गन्धपुष्पाक्षताकीर्णं कुशदूर्वांकुराचितम्

सौवर्णं राजतं वापि ताम्रजं मृन्मयं तु वा; गन्धपुष्पाक्षताकीर्णं कुशदूर्वाङ्कुराचितम्।

Verse 12

सितसूत्रावृतं कंठे नववस्त्रयुगावृतम् । शुद्धाम्बुपूर्णमुत्कूर्चं सद्रव्यं सपिधानकम्

सितसूत्रावृतं कण्ठे नववस्त्रयुगावृतम्; शुद्धाम्बुपूर्णमुत्कूर्चं सद्रव्यं सपिधानकम्।

Verse 13

भृङ्गारं वर्धनीं चापि शंखं च चक्रमेव वा । विना सूत्रादिकं सर्वं पद्मपत्रमथापि वा

भृङ्गारं वर्धनीं चापि शङ्खं च चक्रमेव वा; विना सूत्रादिकं सर्वं निष्फलं, पद्मपत्रमपि तथा।

Verse 14

तस्यासनारविंदस्य कल्पयेदुत्तरे दले । अग्रतश्चंदनांभोभिरस्त्रराजस्य वर्धनीम्

तस्यासनारविन्दस्योत्तरे दले यथाविधि विन्यसेत्। अग्रतः चन्दनाम्भोभिरस्त्रराजस्य वर्धनीं कल्पयेत्।

Verse 15

मण्डलस्य ततः प्राच्यां मंत्रकुंभे च पूर्ववत् । कृत्वा विधिवदीशस्य महापूजां समाचरेत्

ततो मण्डलस्य प्राच्यां मन्त्रकुम्भे च पूर्ववत्। विधिवदीशस्य महापूजां कृत्वा समाचरेत्।

Verse 16

अथार्णवस्य तीरे वा नद्यां गोष्ठे ऽपि वा गिरौ । देवागरे गृहे वापि देशे ऽन्यस्मिन्मनोहरे

अथार्णवतटे वा नद्यास्तीरे गोष्ठेऽपि वा गिरौ। देवागारे गृहे वापि मनोहरेऽन्यस्मिन् देशेऽपि शिवपूजां ध्यानेन समाचरेत्।

Verse 17

कृत्वा पूर्वोदितं सर्वं विना वा मंडपादिकम् । मंडलं पूर्ववत्कृत्वा स्थंडिलं च विभावसोः

पूर्वोक्तं सर्वं कृत्वा, मण्डपादिकं विना वा। मण्डलं पूर्ववत् कृत्वा, विभावसोः स्थण्डिलं च विन्यसेत्।

Verse 18

प्रविश्य पूजाभवनं प्रहृष्टवदनो गुरुः । सर्वमंगलसंयुक्तः समाचरितनैत्यकः

प्रविश्य पूजाभवनं गुरुः प्रहृष्टवदनः । सर्वमङ्गलसंयुक्तः समाचरितनैत्यकः ॥

Verse 19

महापूजां महेशस्य कृत्वा मण्डलमध्यतः । शिवकुंभे तथा भूयः शिवमावाह्य पूजयेत्

मण्डलमध्यतः महेशस्य महापूजां कृत्वा, पुनः शिवकुम्भे शिवमावाह्य तत्रापि पूजयेत्।

Verse 20

पश्चिमाभिमुखं ध्यात्वा यज्ञरक्षकमीश्वरम् । अर्चयेदस्त्रवर्धन्यामस्त्रमीशस्य दक्षिणे

पश्चिमाभिमुखमीश्वरं यज्ञरक्षकं ध्यात्वा, ईशस्य दक्षिणे अस्त्रवर्धन्यां स्थितमस्त्रमर्चयेत्।

Verse 21

मन्त्रकुम्भे च विन्यस्य मन्त्रं मन्त्रविशारदः । कृत्वा मुद्रादिकं सर्वं मन्त्रयागं समाचरेत्

मन्त्रविशारदः मन्त्रं मन्त्रकुम्भे विन्यस्य, मुद्रादिकं सर्वं कृत्वा, मन्त्रयागं विधिवत् समाचरेत्।

Verse 22

ततश्शिवानले होमं कुर्याद्देशिकसत्तमः । प्रधानकुण्डे परितो जुहुयुश्चापरे द्विजाः

ततः देशिकसत्तमः शिवानले होमं कुर्यात्; प्रधानकुण्डे परितोऽपरे द्विजाः अपि जुहुयुः।

Verse 23

आचार्यात्पादमर्धं वा होमस्तेषां विधीयते । प्रधानकुण्ड एवाथ जुहुयाद्देशिकोत्तमः

आचार्यहोमात् तेषां होमः पादमर्धं वा विधीयते; अथ देशिकोत्तमः प्रधानकुण्ड एव जुहुयात्।

Verse 24

स्वाध्यायमपरे कुर्युः स्तोत्रं मंगलवाचनम् । जपं च विधिवच्चान्ये शिवभक्तिपरायणाः

अपरे स्वाध्यायं कुर्युः, स्तोत्रं मङ्गलवाचनं च। अन्ये विधिवज्जपं कुर्युः, शिवभक्तिपरायणाः॥

Verse 25

नृत्यं गीतं च वाद्यं च मंगलान्यपराणि च । पूजनं च सदस्यानां कृत्वा सम्यग्विधानतः

नृत्यगीतवाद्यादि मङ्गलाचारान् अन्यांश्च सम्यग्विधानतः । सभासदां च पूजनं कृत्वा विधिवत् कर्म प्रवर्तयेत् ॥

Verse 26

पुण्याहं कारयित्वाथ पुनः संपूज्य शंकरम् । प्रार्थयेद्देशिको देवं शिष्यानुग्रहकाम्यया

पुण्याहं कारयित्वाथ पुनः शंकरमर्चयेत् । शिष्यानुग्रहकाम्यया देशिको देवमर्थयेत् ॥

Verse 27

प्रसीद देवदेवेश देहमाविश्य मामकम् । विमोचयैनं विश्वेश घृणया च घृणानिधे

प्रसीद देवदेवेश देहमाविश्य मामकम् । विमोचयैनं विश्वेश घृणया घृणानिधे ॥

Verse 28

अथ चैवं करोमीति लब्धानुज्ञस्तु देशिकः । आनीयोपोषितं शिष्यं हविष्याशिनमेव वा

अथैवं करोमीति लब्धानुज्ञो हि देशिकः । आनीयादुपोषितं शिष्यं हविष्याशिनमेव वा ॥

Verse 29

एकाशनं वा विरतं स्नातं प्रातःकृतक्रियम् । जपंतं प्रणवं देवं ध्यायंतं कृतमंगलम्

एकाशनं वा विरतं, स्नातं प्रातःकृतक्रियं; प्रणवं जपन्तं देवं ध्यायन्तं, कृतमङ्गलं भवेत्।

Verse 30

द्वारस्य पश्चिमस्याग्रमण्डले दक्षिणस्य वा । दर्भासने समासीनं विधायोदङ्मुखं शिशुम्

द्वारस्य पश्चिमस्याग्रमण्डले दक्षिणस्य वा, दर्भासने शिशुं समासीनं कृत्वा, उदङ्मुखं विन्यसेत्।

Verse 31

स्वयं प्राग्वदनस्तिष्ठन्नूर्ध्वकायं कृतांजलिम् । संप्रोक्ष्य प्रोक्षणौतोयैर्मूर्धन्यस्त्रेण मुद्रया

स्वयं प्राङ्मुखः स्थित्वा ऊर्ध्वकायः कृताञ्जलिः, प्रोक्षणौतोयैः संप्रोक्ष्य, मूर्धन्यास्त्रमन्त्र-मुद्रया रक्षां विधत्ते।

Verse 32

पुष्पक्षेपेण संताड्य बध्नीयाल्लोचनं गुरुः । दुकूलार्धेन वस्त्रेण मंत्रितेन नवेन च

पुष्पक्षेपेण मृदुं संताड्य, गुरुर्लोचनं बध्नीयात्; मंत्रितेन नवेन दुकूलार्ध-वस्त्रेण।

Verse 33

ततः प्रवेशयेच्छिष्यं गुरुर्द्वारेण मंडलम् । सो ऽपि तेनेरितः शंभोराचरेत्त्रिः प्रदक्षिणम्

ततः गुरुर्द्वारेण शिष्यं मण्डले प्रवेशयेत्; तेन प्रेरितः स शिष्यः शम्भोस्त्रिः प्रदक्षिणं आचरेत्।

Verse 34

ततस्सुवर्णसंमिश्रं दत्त्वा पुष्पांजलिं प्रभोः । प्राङ्मुखश्चोदङ्मुखो वा प्रणमेद्दंडवत्क्षितो

ततः सुवर्णसंमिश्रां पुष्पाञ्जलिं प्रभोः दत्त्वा, प्राङ्मुखो वा उदङ्मुखो वा, क्षितौ दण्डवत् प्रणमेत्।

Verse 35

ततस्संप्रोक्ष्य मूलेन शिरस्यस्त्रेण पूर्ववत् । संताड्य देशिकस्तस्य मोचयेन्नेत्रबंधनम्

ततः पूर्ववत् देशिकः मूलेन मन्त्रेण शिरस्यस्त्रेण च शिष्यं संप्रोक्ष्य, संताड्य तस्य नेत्रबन्धनं मोचयेत्।

Verse 36

स दृष्ट्वा मंडलं भूयः प्रणमेत्साञ्जलिः प्रभुम् । अथासीनं शिवाचार्यो मंडलस्य तु दक्षिणे

स पुनर्मण्डलं दृष्ट्वा साञ्जलिः प्रभुं प्रणमेत्। अथ शिवाचार्यः मण्डलस्य दक्षिणे आसनं कुर्यात्।

Verse 37

उपवेश्यात्मनस्सव्ये शिष्यं दर्भासने गुरुः । आराध्य च महादेवं शिवहस्तं प्रविन्यसेत्

गुरुः स्वस्य वामपार्श्वे दर्भासने शिष्यं उपवेश्य, महादेवं आराध्य, शिवहस्तं सम्यक् विन्यसेत्।

Verse 38

शिवतेजोमयं पाणिं शिवमंत्रमुदीरयेत् । शिवाभिमानसंपन्नो न्यसेच्छिष्यस्य मस्तके

देशिकः शिवतेजोमयं पाणिं कृत्वा शिवमन्त्रं उदीरयेत्। शिवाभिमानसम्पन्नः स पाणिं शिष्यस्य मस्तके न्यसेत्।

Verse 39

सर्वांगालंबनं चैव कुर्यात्तेनैव देशिकः । शिष्यो ऽपि प्रणमेद्भूमौ देशिकाकृतमीश्वरम्

सर्वाङ्गालम्बनं चैव कुर्यात्तेनैव देशिकः। शिष्योऽपि प्रणमेद्भूमौ देशिकाकृतमीश्वरम्॥

Verse 40

ततश्शिवानले देवं समभ्यर्च्य यथाविधि । हुताहुतित्रयं शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा

ततः शिवानले देवं यथाविधि समभ्यर्च्य, हुताहुतित्रयं कृत्वा, पूर्ववत् शिष्यमुपवेश्य सम्यक् न्यवेशयत्।

Verse 41

दर्भाग्रैः संस्पृशंस्तं च विद्ययात्मानमाविशेत् । नमस्कृत्य महादेवं नाडीसंधानमाचरेत्

दर्भाग्रैः तं संस्पृशन् विद्यया आत्मानमाविशेत्; महादेवं नमस्कृत्य नाडीसन्धानं समाचरेत्।

Verse 42

शिवशास्त्रोक्तमार्गेण कृत्वा प्राणस्य निर्गमम् । शिष्यदेहप्रवेशं च स्मृत्वा मंत्रांस्तु तर्पयेत्

शिवशास्त्रोक्तमार्गेण प्राणस्य निर्गमं कृत्वा, शिष्यदेहप्रवेशं च स्मृत्वा, मन्त्रान् तु तर्पयेत्।

Verse 43

संतर्पणाय मूलस्य तेनैवाहुतयो दश । देयास्तिस्रस्तथांगानामंगैरेव यथाक्रमम्

मूलस्य संतर्पणाय तेनैव मन्त्रेण आहुतयो दश देयाः; अङ्गानां तु यथाक्रमम् अङ्गमन्त्रैरेव तिस्रः तिस्रः।

Verse 44

ततः पूर्णाहुतिं दत्त्वा प्रायश्चित्ताय देशिकः । पुनर्दशाहुतीन्कुर्यान्मूलमंत्रेण मंत्रवित्

ततः पूर्णाहुतिं दत्त्वा प्रायश्चित्ताय देशिकः । पुनर्दशाहुतीन्कुर्यान्मूलमन्त्रेण मन्त्रवित् ॥

Verse 45

पुनः संपूज्य देवेशं सम्यगाचम्य देशिकः । हुत्वा चैव यथान्यायं स्वजात्या वैश्यमुद्धरेत्

पुनर्देवेशं सम्यक् संपूज्य देशिकः सम्यगाचम्य च; यथान्यायं हुत्वा स्वजात्याचारविधिना वैश्यं शिष्यं समुद्धरेत्, शिवानुग्रहेण शुभमोक्षमार्गे नयेत्।

Verse 46

तस्यैवं जनयेत्क्षात्रमुद्धारं च ततः पुनः । कृत्वा तथैव विप्रत्वं जनयेदस्य देशिकः

एवं देशिकः प्रथमं तस्य क्षात्रभावमुद्धारं च जनयेत्; ततः पुनस्तथैव विधिना कृत्वा, अस्य विप्रत्वमपि जनयेत्।

Verse 47

राजन्यं चैवमुद्धृत्य कृत्वा विप्रं पुनस्तयोः । रुद्रत्वं जनयेद्विप्रे रुद्रनामैव साधयेत्

एवं राजन्यं समुद्धृत्य पुनस्तयोः विप्रं कृत्वा; तस्मिन् विप्रे रुद्रत्वं जनयेत्, रुद्रनामैव तत्सिद्धिं साधयेत्।

Verse 48

प्रोक्षणं ताडनं कृत्वा शिशोस्स्वात्मानमात्मनि । शिवात्मकमनुस्मृत्य स्फुरंतं विस्फुलिंगवत्

प्रोक्षणं ताडनं च कृत्वा शिशोः स्वात्मानमात्मनि न्यस्य; शिवात्मकमात्मानं अनुस्मृत्य विस्फुलिङ्गवद् स्फुरन्तं तं ध्यायेत्।

Verse 49

नाड्या यथोक्तया वायुं रेचयेन्मंत्रतो गुरुः । निर्गम्य प्रविशेन्नाड्या शिष्यस्य हृदयं तथा

नाड्या यथोक्तया वायुं रेचयेन्मन्त्रतो गुरुः । निर्गम्य प्रविशेन्नाड्या शिष्यस्य हृदयं तथा ॥

Verse 50

प्रविश्य तस्य चैतन्यं नीलबिन्दुनिभं स्मरन् । स्वतेजसापास्तमलं ज्वलंतमनुचिंतयेत्

तस्य चैतन्ये प्रविश्य नीलबिन्दुनिभं तद् स्मरन् । स्वतेजसा अपास्तमलं ज्वलन्तं तदनुचिन्तयेत् ॥

Verse 51

तमादाय तया नाड्या मंत्री संहारमुद्रया । न पूरकेण निवेश्यैनमेकीभावार्थमात्मनः

तं तया नाड्या आदाय मन्त्री संहारमुद्रया । न पूरकेण निवेश्यैनम् एकीभावार्थम् आत्मनः ॥

Verse 52

कुंभकेन तथा नाड्या रेचकेन यथा पुरा । तस्मादादाय शिष्यस्य हृदये तन्निवेशयेत्

कुम्भकेन तथा नाड्या रेचकेन यथा पुरा । तस्मात् आदाय शिष्यस्य हृदये तन्निवेशयेत् ॥

Verse 53

तमालभ्य शिवाल्लब्धं तस्मै दत्त्वोपवीतकम् । हुत्वाहुतित्रयं पश्चाद्दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः

तमालभ्य शिवाल्लब्धं तस्मै दत्त्वोपवीतकम् । हुत्वा आहुतित्रयं पश्चात् दद्यात् पूर्णाहुतिं ततः ॥

Verse 54

देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्यवरासने । कुशपुष्पपरिस्तीर्णे बद्धांजलिरुदङ्मुखम्

देवस्य दक्षिणे कुशपुष्पपरिस्तीर्णे वरासने शिष्यमुपवेश्य, बद्धाञ्जलिं कृत्वा उदङ्मुखं तं न्यवेशयत्।

Verse 55

स्वस्तिकासनमारूढं विधाय प्राङ्मुखः स्वयम् । वरासनस्थितो मंत्रैर्महामंगलनिःस्वनैः

स्वस्तिकासनमारूढः प्राङ्मुखः स्वयमेव सः । वरासने समासीनो मंत्रैर्महामङ्गलनिःस्वनैः ॥

Verse 56

समादाय घटं पूर्णं पूर्णमेव प्रसादितम् । ध्यायमानः शिवं शिष्यमाभिषिंचेत देशिकः

पूर्णं घटं समादाय पूर्णमेव प्रसादितम् । शिवं ध्यायन् देशिकोऽथ शिष्यमभिषिञ्चेत् ॥

Verse 57

अथापनुद्य स्नानांबु परिधाय सितांबरम् । आचान्तोलंकृतश्शिष्यः प्रांजलिर्मंडपं व्रजेत्

अथ स्नानाम्बु अपनुद्य परिधाय सिताम्बरम् । आचान्तोऽलङ्कृतः शिष्यः प्राञ्जलिर्मण्डपं व्रजेत् ॥

Verse 58

उपवेश्य यथापूर्वं तं गुरुर्दर्भविष्टरे । संपूज्य मंडलं देवं करन्यासं समाचरेत्

यथापूर्वं तं उपवेश्य गुरुर्दर्भविष्टरे । मण्डलं देवमभ्यर्च्य करन्यासं समाचरेत् ॥

Verse 59

ततस्तु भस्मना देवं ध्यायन्मनसि देशिकः । समालभेत पाणिभ्यां शिशुं शिवमुदीरयेत्

ततस्तु भस्मना देवं ध्यायन् मनसि देशिकः । समालभेत पाणिभ्यां शिशुं शिवमुदीरयेत् ॥

Verse 60

अथ तस्य शिवाचार्यो दहनप्लावनादिकम् । सकलीकरणं कृत्वा मातृकान्यासवर्त्मना

अथ तस्य शिवाचार्यो दहनप्लावनादिकं शुद्धिकर्म समाचरन् । मातृकान्यासवर्त्मना सकलीकरणं कृत्वा पूजां समापयामास ॥

Verse 61

ततः शिवासनं ध्यात्वा शिष्यमूर्ध्नि देशिकः । तत्रावाह्य यथान्यायमर्चयेन्मनसा शिवम्

ततः शिवासनं ध्यात्वा देशिकः शिष्यमूर्धनि न्यसेत् । तत्र शिवमावाह्य यथान्यायं मनसा शंभुमर्चयेत् ॥

Verse 62

प्रार्थयेत्प्रांजलिर्देवं नित्यमत्र स्थितो भव । इति विज्ञाप्य तं शंभोस्तेजसा भासुरं स्मरेत्

प्राञ्जलिर्देवं प्रार्थयेत्—नित्यमत्र स्थितो भव । इति विज्ञाप्य शंभोस्तेजसा भासुरं रूपं ध्यायेत् ॥

Verse 63

संपूज्याथ शिवं शैवीमाज्ञां प्राप्य शिवात्मिकाम् । कर्णे शिष्यस्य शनकैश्शिवमन्त्रमुदीरयेत्

संपूज्याथ शिवं शैवीमाज्ञां प्राप्य शिवात्मिकाम् । शिष्यस्य कर्णे शनकैः शिवमन्त्रमुदीरयेत् ॥

Verse 64

स तु बद्धांजलिः श्रुत्वा मन्त्रं तद्गतमानसः । शनैस्तं व्याहरेच्छिष्यशिवाचार्यस्य शासनात्

स तु बद्धांजलिः श्रुत्वा मन्त्रं तद्गतमानसः शनैस्तं व्याहरेच्छिष्यशिवाचार्यस्य शासनात्।

Verse 65

ततः शाक्तं च संदिश्य मन्त्रं मन्त्रविचक्षणः । उच्चारयित्वा च सुखं तस्मै मंगलमादिशेत्

ततः मन्त्रविचक्षणो गुरुः शाक्तं मन्त्रं तस्मै सम्यक् संदिश्य, सुखेन मृदु उच्चारयित्वा, तस्मै मंगलाशिषं समादिशेत्।

Verse 66

ततस्समासान्मन्त्रार्थं वाच्यवाचकयोगतः । समदिश्येश्वरं रूपं योगमासनमादिशेत्

ततः समासात् वाच्यवाचकयोगतः मन्त्रार्थं निवेद्य, ईश्वरस्य रूपं सम्यग् प्रदर्श्य, ध्यानाय योगासनं च आदिशेत्।

Verse 67

अथ गुर्वाज्ञया शिष्यः शिवाग्निगुरुसन्निधौ । भक्त्यैवमभिसंधाय दीक्षावाक्यमुदीरयेत्

अथ गुर्वाज्ञया शिष्यः शिवाग्निगुरुसन्निधौ भक्त्या एवम् अभिसंधाय दीक्षावाक्यम् उदीरयेत्।

Verse 68

वरं प्राणपरित्यागश्छेदनं शिरसो ऽपि वा । न त्वनभ्यर्च्य भुंजीय भगवन्तं त्रिलोचनम्

वरं प्राणपरित्यागः शिरसश्छेदनं वा; न तु त्रिलोचनं भगवन्तं अनभ्यर्च्य भुञ्जीय।

Verse 69

स एव दद्यान्नियतो यावन्मोहविपर्ययः । तावदाराधयेद्देवं तन्निष्ठस्तत्परायणः

स एव दद्यान्नियतो यावन्मोहविपर्ययः। तावदाराधयेद्देवं तन्निष्ठस्तत्परायणः॥

Verse 70

ततः स समयो नाम भविष्यति शिवाश्रमे । लब्धाधिकारो गुर्वाज्ञापालकस्तद्वशो भवेत्

ततः शिवाश्रमे ‘समय’ इति नाम समयो भविष्यति। लब्धाधिकारः स गुरोः आज्ञां पालयन् तद्वशो भवेत्॥

Verse 71

अतः परं न्यस्तकरो भस्मादाय स्वहस्ततः । दद्याच्छिष्याय मूलेन रुद्राक्षं चाभिमंत्रितम्

अतः परं न्यस्तकरः स्वहस्तेन भस्म आदाय। मूलेन मन्त्रेणाभिमन्त्रितं रुद्राक्षं शिष्याय दद्यात्॥

Verse 72

प्रतिमा वापि देवस्य गूढदेहमथापि वा । पूजाहोमजपध्यानसाधनानि च संभवे

प्रतिमा वा देवस्य, गूढदेहोऽथवा भवेत्। हे शम्भो, पूजाहोमजपध्यानानि साधनानि संभवे॥

Verse 73

सोपि शिष्यः शिवाचार्याल्लब्धानि बहुमानतः । आददीताज्ञया तस्य देशिकस्य न चान्यथा

सोऽपि शिष्यः शिवाचार्यात् बहुमानतः लब्धानि। तस्य देशिकस्य आज्ञया एव आददीत, न चान्यथा॥

Verse 74

आचार्यादाप्तमखिलं शिरस्याधाय भक्तितः । रक्षयेत्पूजयेच्छंभुं मठे वा गृह एववा

आचार्यादाप्तमखिलं भक्त्या शिरसि निधाय च । रक्षयेत् पूजयेच्छम्भुं मठे वा गृह एव वा ॥

Verse 75

अतः परं शिवाचारमादिशेदस्य देशिकः । भक्तिश्रद्धानुसारेण प्रज्ञायाश्चानुसारतः

अतः परं शिवाचारं देशिकोऽस्योपदिशेत् । भक्तिश्रद्धानुसार्येण प्रज्ञामात्रानुसारतः ॥

Verse 76

यदुक्तं यत्समाज्ञातं यच्चैवान्यत्प्रकीर्तितम् । शिवाचार्येण समये तत्सर्वं शिरसा वहेत्

यदुक्तं यत्समाज्ञातं यच्चैवान्यत्प्रकीर्तितम् । शिवाचार्येण समये तत्सर्वं शिरसा वहेत् ॥

Verse 77

शिवागमस्य ग्रहणं वाचनं श्रवणं तथा । देशिकदेशतः कुर्यान्न स्वेच्छातो न चान्यतः

शिवागमस्य ग्रहणं वाचनं श्रवणं तथा । देशिकदेशतः कुर्यान्न स्वेच्छातो न चान्यतः ॥

Verse 78

इति संक्षेपतः प्रोक्तः संस्कारः समयाह्वयः । साक्षाच्छिवपुरप्राप्तौ नृणां परमसाधनम्

इति संक्षेपतः प्रोक्तः संस्कारः समयाह्वयः । साक्षाच्छिवपुरप्राप्तौ नृणां परमसाधनम् ॥