मन्त्रसिद्ध्यर्थं गुरुपूजा–आज्ञा–पौरश्चर्यविधिः / Guru-Authorization, Offerings, and Puraścaraṇa for Mantra-Siddhi
अध्यायेऽस्मिन् मन्त्रसिद्ध्यर्थं शैवः विधिः प्रतिपाद्यते। ईश्वरः वदति—आज्ञाविना, क्रियाविना, श्रद्धाविना तथा यथोचितदक्षिणाविना कृतो जपः निष्फलः। शिष्यः गुणसम्पन्नं तत्त्ववेदिनं गुरुमाचार्यं समुपगम्य भावशुद्ध्या वाङ्मनःकायधनैः सेवां कुर्यात्, यथाशक्ति गुरुपूजां दानं च दीर्घकालं निर्वहन् वित्तशाठ्यं परित्यजेत्। गुरौ प्रसन्ने स्नानादिभिः शुद्धिं कृत्वा मन्त्रशुद्धोदकादि मङ्गलद्रव्यैः संस्कृतः, शुभदेशे (नदीतीरे, समुद्रतीरे, गोष्ठे, देवालये, शुद्धगृहे) निर्दोषतिथिनक्षत्रयोगे विधिं कारयेत्। ततः गुरुḥ सम्यगुच्चारणेन परं मन्त्रं दत्त्वा आज्ञां प्रयच्छति। आज्ञाप्राप्तः शिष्यः पुरश्चरणनियमैः संख्याबद्धजपं संयमितजीवनं च आचरन् नित्यजपं कुर्यात्। पुरश्चरणसमाप्तौ नित्यस्मरणयुक्तः शिवगुरोः अन्तःस्मृत्या सिद्धो भवति, परेषां सिद्धिं दातुं समर्थश्चेति।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । आज्ञाहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनं वरानने । आज्ञार्थं दक्षिणाहीनं सदा जप्तं च निष्फलम् । आज्ञासिद्धं क्रियासिद्धं श्रद्धासिद्धं ममात्मकम् । एवं चेद्दक्षिणायुक्तं मंत्रसिद्धिर्महत्फलम्
ईश्वर उवाच—आज्ञाहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनं वरानने। आज्ञार्थं दक्षिणाहीनं सदा जप्तं च निष्फलम्॥ आज्ञासिद्धं क्रियासिद्धं श्रद्धासिद्धं ममात्मकम्। एवं चेद्दक्षिणायुक्तं मन्त्रसिद्धिर्महत्फलम्॥
Verse 3
उपगम्य गुरुं विप्रमाचार्यं तत्त्ववेदिनम् । जापितं सद्गुणोपेतं ध्यानयोगपरायणम् । तोषयेत्तं प्रयत्नेन भावशुद्धिसमन्वितः । वाचा च मनसा चैव कायेन द्रविणेन च
उपगम्य गुरुं विप्रमाचार्यं तत्त्ववेदिनम्। जापितं सद्गुणोपेतं ध्यानयोगपरायणम्॥ तोषयेत्तं प्रयत्नेन भावशुद्धिसमन्वितः। वाचा च मनसा चैव कायेन द्रविणेन च॥
Verse 5
आचार्यं पूजयेद्विप्रः सर्वदातिप्रयत्नतः । हस्त्यश्वरथरत्नानि क्षेत्राणि च गृहाणि च । भूषणानि च वासांसि धान्यानि च धनानि च । एतानि गुरवे दद्याद्भक्त्या च विभवे सति
द्विजो भक्त्या नित्यं प्रयत्नतः आचार्यं पूजयेत्। विभवे सति गुरवे हस्त्यश्वरथरत्नानि, क्षेत्रगृहाणि, भूषणवासांसि, धान्यधनानि च दद्यात्॥
Verse 7
वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः । पश्चान्निवेद्य स्वात्मानं गुरवे सपरिच्छदम् । एवं संपूज्य विधिवद्यथाशक्तित्ववंचयन् । आददीत गुरोर्मंत्रं ज्ञानं चैव क्रमेण तु
वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः । पश्चान्निवेद्य स्वात्मानं गुरवे सपरिच्छदम् । विधिवत्संपूज्य च यथाशक्तित्ववञ्चयन् । आददीत गुरोर्मन्त्रं ज्ञानं चैव क्रमेण तु ॥
Verse 9
एवं तुष्टो गुरुः शिष्यं पूजकं वत्सरोषितम् । शुश्रूषुमनहंकारं स्नातं शुचिमुपोषितम् । स्नापयित्वा विशुद्ध्यर्थं पूर्णकुंभघृतेन वै । जलेन मन्त्रशुद्धेन पुण्यद्रव्ययुतेन च
एवं तुष्टो गुरुः शिष्यं पूजकं वत्सरोषितम् । शुश्रूषुमनहंकारं स्नातं शुचिमुपोषितम् । स्नापयित्वा विशुद्ध्यर्थं पूर्णकुम्भघृतेन वै । जलेन मन्त्रशुद्धेन पुण्यद्रव्ययुतेन च ॥
Verse 11
अलंकृत्य सुवेषं च गंधस्रग्वस्त्रभूषणैः । पुण्याहं वाचयित्वा च ब्राह्मणानभिपूज्य च । समुद्रतीरे नद्यां च गोष्ठे देवालये ऽपि वा । शुचौ देशे गृहे वापि काले सिद्धिकरे तिथौ
अलंकृत्य सुवेषं च गन्धस्रग्वस्त्रभूषणैः । पुण्याहं वाचयित्वा च ब्राह्मणानभिपूज्य च । समुद्रतीरे नद्यां च गोष्ठे देवालयेऽपि वा । शुचौ देशे गृहे वापि काले सिद्धिकरे तिथौ ॥
Verse 13
नक्षत्रे शुभयोगे च सर्वदोषविवर्जिते । अनुगृह्य ततो दद्याज्ज्ञानं मम यथाविधि । स्वरेणोच्चारयेत्सम्यगेकांते ऽतिप्रसन्नधीः । उच्चार्योच्चारयित्वा तमावयोर्मंत्रमुत्तमम्
नक्षत्रे शुभयोगे च सर्वदोषविवर्जिते, अनुगृह्य ततः पश्चाद् ममैतज्ज्ञानं यथाविधि दद्यात्। स्वरेण सम्यगुच्चारयेदेकान्तेऽतिप्रसन्नधीः; उच्चार्यं चोच्चारयित्वा चावयोर्मन्त्रं परमं दद्यात्।
Verse 15
शिवं चास्तु शुभं चास्तु शोभनो ऽस्तु प्रियो ऽस्त्विति । एवं दद्याद्गुरुर्मंत्रमाज्ञां चैव ततः परम् । एवं लब्ध्वा गुरोर्मंत्रमाज्ञां चैव समाहितः । संकल्प्य च जपेन्नित्यं पुरश्चरणपूर्वकम्
शिवं चास्तु शुभं चास्तु शोभनोऽस्तु प्रियोऽस्त्विति। एवं दद्याद्गुरुर्मन्त्रं आज्ञां चैव ततः परम्॥ एवं लब्ध्वा गुरोर्मन्त्रं आज्ञां चैव समाहितः। संकल्प्य च जपेन्नित्यं पुरश्चरणपूर्वकम्॥
Verse 17
यावज्जीवं जपेन्नित्यमष्टोत्तरसहस्रकम् । अनन्यस्तत्परो भूत्वा स याति परमां गतिम् । जपेदक्षरलक्षं वै चतुर्गुणितमादरात् । नक्ताशी संयमी यस्स पौरश्चरणिकः स्मृतः
यावज्जीवं नित्यं मन्त्रं जपेदष्टोत्तर-सहस्रकम्। अनन्यः तत्परः सन् स परमां गतिमश्नुते॥ आदरात् चतुर्गुणितमक्षरलक्षं जपेत्। नक्ताशी संयमी यः स पौरश्चरणिकः स्मृतः॥
Verse 19
यः पुरश्चरणं कृत्वा नित्यजापी भवेत्पुनः । तस्य नास्ति समो लोके स सिद्धः सिद्धदो भवेत् । स्नानं कृत्वा शुचौ देशे बद्ध्वा रुचिरमानसम् । त्वया मां हृदि संचिंत्य संचिंत्य स्वगुरुं ततः
यः पुरश्चरणं कृत्वा पुनर्नित्यजापी भवेत्। तस्य लोके समो नास्ति; स सिद्धः सिद्धदो भवेत्॥ स्नात्वा शुचौ देशे स्थित्वा रुचिरमानसं बद्ध्वा। मां हृदि सञ्चिन्त्य, ततः स्वगुरुमपि सञ्चिन्तयेत्॥
Verse 21
उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा मौनी चैकाग्रमानसः । विशोध्य पञ्चतत्त्वानि दहनप्लावनादिभिः । मन्त्रन्यासादिकं कृत्वा सफलीकृतविग्रहः । आवयोर्विग्रहौ ध्यायन्प्राणापानौ नियम्य च
उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा मौनी चैकाग्रमानसः। पञ्चतत्त्वानि विशोध्य दहनप्लावनादिभिः॥ मन्त्रन्यासादिकं कृत्वा सफलीकृतविग्रहः। आवयोर्विग्रहौ ध्यायन् प्राणापानौ नियम्य च॥
Verse 23
विद्यास्थानं स्वकं रूपमृषिञ्छन्दो ऽधिदैवतम् । बीजं शक्तिं तथा वाक्यं स्मृत्वा पञ्चाक्षरीं जपेत् । उत्तमं मानसं जाप्यमुपांशुं चैवमध्यमम् । अधमं वाचिकं प्राहुरागमार्थविशारदाः
विद्यास्थानं स्वकं रूपमृषिं छन्दोऽधिदैवतम् । बीजं शक्तिं तथा वाक्यं स्मृत्वा पञ्चाक्षरीं जपेत् ॥ उत्तमं मानसं जाप्यमुपांशुं चैव मध्यमम् । अधमं वाचिकं प्राहुरागमार्थविशारदाः ॥
Verse 25
उत्तमं रुद्रदैवत्यं मध्यमं विष्णुदैवतम् । अधमं ब्रह्मदैवत्यमित्याहुरनुपूर्वशः । यदुच्चनीचस्वरितैःस्पष्टास्पष्टपदाक्षरैः । मंत्रमुच्चारयेद्वाचा वाचिको ऽयं जपस्स्मृतः
उत्तमं रुद्रदैवत्यं मध्यमं विष्णुदैवतम् । अधमं ब्रह्मदैवत्यमित्याहुरनुपूर्वशः ॥ यदुच्चनीचस्वरितैः स्पष्टास्पष्टपदाक्षरैः । मन्त्रमुच्चारयेद्वाचा वाचिकोऽयं जपः स्मृतः ॥
Verse 27
जिह्वामात्रपरिस्पंदादीषदुच्चारितो ऽपि वा । अपरैरश्रुतः किंचिच्छ्रुतो वोपांशुरुच्यते । धिया यदक्षरश्रेण्या वर्णाद्वर्णं पदात्पदम् । शब्दार्थचिंतनं भूयः कथ्यते मानसो जपः
जिह्वामात्रपरिस्पन्देन ईषदुच्चारितोऽपि, यः परैरश्रुतः स्वयमपि किंचिदेव श्रूयते, स उपांशुजप इति कथ्यते। यदा तु धिया अक्षरश्रेण्याः क्रमं वर्णाद्वर्णं पदात्पदं पुनःपुनः अनुसरन् शब्दार्थयोः चिन्तनं करोति, स मानसो जप इति निगद्यते।
Verse 29
वाचिकस्त्वेक एव स्यादुपांशुः शतमुच्यते । साहस्रं मानसः प्रोक्तः सगर्भस्तु शताधिकः । प्राणायामसमायुक्तस्सगर्भो जप उच्यते । आद्यंतयोरगर्भो ऽपि प्राणायामः प्रशस्यते
जपेषु वाचिकः एक एव गण्यते, उपांशुः शतमुच्यते, मानसः सहस्रमिति प्रोक्तः। प्राणायामसमायुक्तो जपः सगर्भ इति कथ्यते, स शताधिकफलप्रदः। जपस्य आद्यन्तयोः कृतोऽपि अगर्भः प्राणायामः प्रशस्यते।
Verse 31
चत्वारिंशत्समावृत्तीः प्राणानायम्य संस्मरेत् । मंत्रं मंत्रार्थविद्धीमानशक्तः शक्तितो जपेत् । पञ्चकं त्रिकमेकं वा प्राणायामं समाचरेत् । अगर्भं वा सगर्भं वा सगर्भस्तत्र शस्यते
चत्वारिंशत्समावृत्तिभिः प्राणानायम्य संस्मरेत्। मन्त्रार्थवित् धीमान् यथाशक्त्या मन्त्रं जपेत्, अशक्तोऽपि शक्तितः। पञ्चकं त्रिकमेकं वा प्राणायामं समाचरेत्; अगर्भं वा सगर्भं वा, तत्र सगर्भः प्रशस्यते।
Verse 33
सगर्भादपि साहस्रं सध्यानो जप उच्यते । एषु पञ्चविधेष्वेकः कर्तव्यः शक्तितो जपः । अङ्गुल्या जपसंख्यानमेकमेवमुदाहृतम् । रेखयाष्टगुणं विद्यात्पुत्रजीवैर्दशाधिकम्
सगर्भादपि साहस्रं सध्यानो जप उच्यते। एषु पञ्चविधेषु जपेषु एकः शक्तितः कर्तव्यः। अङ्गुल्या जपसंख्यानम् एकमिति उदाहृतम्; रेखया अष्टगुणं विद्यात्; पुत्रजीवैः ततो दशाधिकं भवेत्।
Verse 35
शतं स्याच्छंखमणिभिः प्रवालैस्तु सहस्रकम् । स्फटिकैर्दशसाहस्रं मौक्तिकैर्लक्षमुच्यते । पद्माक्षैर्दशलक्षन्तु सौवर्णैः कोटिरुच्यते । कुशग्रंथ्या च रुद्राक्षैरनंतगुणितं भवेत्
शङ्खमणिभिः शतं स्यात्, प्रवालैः सहस्रकं स्मृतम्। स्फटिकैर्दशसाहस्रं, मौक्तिकैर्लक्षमुच्यते। पद्माक्षैर्दशलक्षं तु, सौवर्णैः कोटिरुच्यते। कुशग्रन्थ्या च रुद्राक्षैः अनन्तगुणितं भवेत्।
Verse 37
त्रिंशदक्षैः कृता माला धनदा जपकर्मणि । सप्तविंशतिसंख्यातैरक्षैः पुष्टिप्रदा भवेत् । पञ्चविंशतिसंख्यातैः कृता मुक्तिं प्रयच्छति । अक्षैस्तु पञ्चदशभिरभिचारफलप्रदा
त्रिंशदक्षैः कृता माला जपकर्मणि धनप्रदा । सप्तविंशत्यक्षमाला पुष्टिं समृद्धिं च ददाति । पञ्चविंशत्यक्षमाला मोक्षं प्रयच्छति नृणाम् । पञ्चदशाक्षमाला त्वभिचारफलप्रदा ॥
Verse 39
अंगुष्ठं मोक्षदं विद्यात्तर्जनीं शत्रुनाशिनीम् । मध्यमां धनदां शांतिं करोत्येषा ह्यनामिका । अष्टोत्तरशतं माला तत्र स्यादुत्तमोत्तमा । शतसंख्योत्तमा माला पञ्चाशद्भिस्तु मध्यमा
अंगुष्ठं मोक्षदं विद्यात्तर्जनीं शत्रुनाशिनीम् । मध्यमां धनदां विद्यात् शान्तिं कुर्यादनामिका । अष्टोत्तरशताक्षा माला तत्रोत्तमोत्तमा । शताक्षा माला उत्तमा पञ्चाशदक्षा तु मध्यमा ॥
Verse 41
चतुः पञ्चाशदक्षैस्तु हृच्छ्रेष्ठा हि प्रकीर्तिता । इत्येवं मालया कुर्याज्जपं कस्मै न दर्शयेत् । कनिष्ठा क्षरिणी प्रोक्ता जपकर्मणि शोभना । अंगुष्ठेन जपेज्जप्यमन्यैरंगुलिभिस्सह
चतुःपञ्चाशदक्षैस्तु माला हृच्छ्रेष्ठा प्रकीर्तिता । एवं मालया कुर्याज्जपं न कस्मैचिद्दर्शयेत् । कनिष्ठा क्षरिणी प्रोक्ता जपकर्मणि न शोभना । अंगुष्ठेन जपेज्जप्यं अन्यैरङ्गुलिभिः सह ॥
Verse 43
अंगुष्ठेन विना जप्यं कृतं तदफलं यतः । गृहे जपं समं विद्याद्गोष्ठे शतगुणं विदुः । पुण्यारण्ये तथारामे सहस्रगुणमुच्यते । अयुतं पर्वते पुण्ये नद्यां लक्षमुदाहृतम्
अंगुष्ठेन विना जप्यं कृतं तदफलं भवेत् । गृहे जपं समं विद्याद्गोष्ठे शतगुणं विदुः । पुण्यारण्ये तथारामे सहस्रगुणमुच्यते । अयुतं पर्वते पुण्ये नद्यां लक्षमुदाहृतम् ॥
Verse 45
कोटिं देवालये प्राहुरनन्तं मम सन्निधौ । सूर्यस्याग्नेर्गुरोरिंदोर्दीपस्य च जलस्य च । विप्राणां च गवां चैव सन्निधौ शस्यते जपः । तत्पूर्वाभिमुखं वश्यं दक्षिणं चाभिचारिकम्
कोटिं देवालये प्राहुरनन्तं मम सन्निधौ । सूर्याग्निगुरुचन्द्राणां दीपस्य जलस्य च । विप्राणां गवां चैव सन्निधौ शस्यते जपः । तत्पूर्वाभिमुखं वश्यं दक्षिणं चाभिचारिकम् ॥
Verse 47
पश्चिमं धनदं विद्यादौत्तरं शातिदं भवेत् । सूर्याग्निविप्रदेवानां गुरूणामपि सन्निधौ । अन्येषां च प्रसक्तानां मन्त्रं न विमुखो जपेत् । उष्णीषी कुंचुकी नम्रो मुक्तकेशो गलावृतः
पश्चिमं धनदं विद्याद् औत्तरं शान्तिदं भवेत् । सूर्याग्निविप्रदेवानां गुरूणामपि सन्निधौ । अन्येषां च प्रसक्तानां मन्त्रं न विमुखो जपेत् । उष्णीषी कुंचुकी नम्रो मुक्तकेशो गलावृतः ॥
Verse 49
अपवित्रकरो ऽशुद्धो विलपन्न जपेत्क्वचित् । क्रोधं मदं क्षुतं त्रीणि निष्ठीवनविजृंभणे । दर्शनं च श्वनीचानां वर्जयेज्जपकर्मणि । आचमेत्संभवे तेषां स्मरेद्वा मां त्वया सह
अपवित्रकरोऽशुद्धो विलपन् न जपेत् क्वचित् । क्रोधं मदं क्षुतं त्रीणि निष्ठीवनविजृंभणे । दर्शनं च श्वनीचानां वर्जयेज्जपकर्मणि । आचमेत् संभवेत् तेषां स्मरेद्वा मां त्वया सह ॥
Verse 51
ज्योतींषि च प्रपश्येद्वा कुर्याद्वा प्राणसंयमम् । अनासनः शयाने वा गच्छन्नुत्थित एव वा । रथ्यायामशिवे स्थाने न जपेत्तिमिरान्तरे । प्रसार्य न जपेत्पादौ कुक्कुटासन एव वा
ज्योतींषि च प्रपश्येद्वा कुर्याद्वा प्राणसंयमम् । अनासनः शयाने वा गच्छन्नुत्थित एव वा । रथ्यायामशिवे स्थाने न जपेत् तिमिरान्तरे । प्रसार्य न जपेत् पादौ कुक्कुटासन एव वा ॥
Verse 53
यानशय्याधिरूढो वा चिंताव्याकुलितो ऽथ वा । शक्तश्चेत्सर्वमेवैतदशक्तः शक्तितो जपेत् । किमत्र बहुनोक्तेन समासेन वचः शृणु । सदाचारो जपञ्छुद्धं ध्यायन्भद्रं समश्नुते
यानशय्याधिरूढो वा चिन्ताव्याकुलितोऽथ वा । शक्तश्चेत्सर्वमेवैतदाचरेदखिलं नरः । अशक्तः शक्तितो जपेत् । किमत्र बहुनोक्तेन समासेन वचः शृणु—सदाचारो जपञ्छुद्धं ध्यायन् भद्रं समश्नुते ।
Verse 55
आचारः परमो धर्म आचारः परमं धनं । आचारः परमा विद्या आचारः परमा गतिः । आचारहीनः पुरुषो लोके भवति निंदितः । परत्र च सुखी न स्यात्तस्मादाचारवान्भवेत्
आचारः परमो धर्म आचारः परमं धनम् । आचारः परमा विद्या आचारः परमा गतिः । आचारहीनः पुरुषो लोके भवति निन्दितः । परत्र च सुखी न स्यात् तस्मादाचारवान् भवेत् ।
Verse 57
यस्य यद्विहितं कर्म वेदे शास्त्रे च वैदिकैः । तस्य तेन समाचारः सदाचारो न चेतरः । सद्भिराचरितत्वाच्च सदाचारः स उच्यते । सदाचारस्य तस्याहुरास्तिक्यं मूलकारणम्
यस्य यद्विहितं कर्म वेदे शास्त्रे च वैदिकैः । तस्य तेन समाचारः सदाचारो न चेतरः । सद्भिराचरितत्वाच्च सदाचारः स उच्यते । सदाचारस्य तस्याहुरास्तिक्यं मूलकारणम् ॥
Verse 59
आस्तिकश्चेत्प्रमादाद्यैः सदाचारादविच्युतः । न दुष्यति नरो नित्यं तस्मादास्तिकतां व्रजेत् । यथेहास्ति सुखं दुःखं सुकृतैर्दुष्कृतैरपि । तथा परत्र चास्तीति मतिरास्तिक्यमुच्यते
आस्तिकश्चेत्प्रमादाद्यैः सदाचारादविच्युतः । न दुष्यति नरो नित्यं तस्मादास्तिकतां व्रजेत् । यथेहास्ति सुखं दुःखं सुकृतैर्दुष्कृतैरपि । तथा परत्र चास्तीति मतिरास्तिक्यमुच्यते ॥
Verse 61
रहस्यमन्यद्वक्ष्यामि गोपनीयमिदं प्रिये । न वाच्यं यस्य कस्यापि नास्तिकस्याथ वा पशोः । सदाचारविहीनस्य पतितस्यान्त्यजस्य च । पञ्चाक्षरात्परं नास्ति परित्राणं कलौ युगे
प्रिये, अन्यदपि रहस्यं वक्ष्यामि—इदं गोपनीयम्। न कस्यचित् वाच्यं, न नास्तिकाय, न पशुवृत्तये; न सदाचारविहीनाय, न पतिताय, नान्त्यजाय च। कलियुगे पञ्चाक्षरात् परं परित्राणं नास्ति।
Verse 63
गच्छतस्तिष्ठतो वापि स्वेच्छया कर्म कुर्वतः । अशुचेर्वा शुचेर्वापि मन्त्रो ऽयन्न च निष्फलः । अनाचारवतां पुंसामविशुद्धषडध्वनाम् । अनादिष्टो ऽपि गुरुणा मन्त्रो ऽयं न च निष्फलः
गच्छतः तिष्ठतो वापि स्वेच्छया कर्म कुर्वतः। अशुचेर्वा शुचेर्वापि अयं मन्त्रः न निष्फलः। अनाचारवतां पुंसाम् अविशुद्धषडध्वनाम्, गुरुणा अनादिष्टोऽपि अयं मन्त्रः न निष्फलः।
Verse 65
अन्त्यजस्यापि मूर्खस्य मूढस्य पतितस्य च । निर्मर्यादस्य नीचस्य मंत्रो ऽयं न च निष्फलः । सर्वावस्थां गतस्यापि मयि भक्तिमतः परम् । सिध्यत्येव न संदेहो नापरस्य तु कस्यचित्
अन्त्यजस्यापि मूर्खस्य मूढस्य पतितस्य च, निर्मर्यादस्य नीचस्य—अयं मन्त्रः न निष्फलः। सर्वावस्थां गतस्यापि मयि परां भक्तिं यः वहति, स एव सिध्यति न संशयः; अपरस्य तु कस्यचित् न सिध्यति।
Verse 67
न लग्नतिथिनक्षत्रवारयोगादयः प्रिये । अस्यात्यंतमवेक्ष्याः स्युर्नैष सप्तस्सदोदितः । न कदाचिन्न कस्यापि रिपुरेष महामनुः । सुसिद्धो वापि सिद्धो वा साध्यो वापि भविष्यति
न लग्नतिथिनक्षत्रवारयोगादयः प्रिये । अस्यात्यन्तमवेक्ष्याः स्युर्नैष सप्तस्सदोदितः ॥ न कदाचिन्न कस्यापि रिपुरेष महामनुः । सुसिद्धो वापि सिद्धो वा साध्यो वापि भविष्यति ॥
Verse 69
सिद्धेन गुरुणादिष्टस्सुसिद्ध इति कथ्यते । असिद्धेनापि वा दत्तस्सिद्धसाध्यस्तु केवलः । असाधितस्साधितो वा सिध्यत्वेन न संशयः । श्रद्धातिशययुक्तस्य मयि मंत्रे तथा गुरौ
सिद्धेन गुरुणादिष्टस्सुसिद्ध इति कथ्यते । असिद्धेनापि वा दत्तस्सिद्धसाध्यस्तु केवलः ॥ असाधितस्साधितो वा सिध्यत्वेन न संशयः । श्रद्धातिशययुक्तस्य मयि मन्त्रे तथा गुरौ ॥
Verse 71
तस्मान्मंत्रान्तरांस्त्यक्त्वा सापायान् १ धिकारतः । आश्रमेत्परमां विद्यां साक्षात्पञ्चाक्षरीं बुधः । मंत्रान्तरेषु सिद्धेषु मंत्र एष न सिध्यति । सिद्धे त्वस्मिन्महामंत्रे ते च सिद्धा भवंत्युत
तस्मान्मन्त्रान्तरांस्त्यक्त्वा सापायानधिकारतः । आश्रयेत्परमां विद्यां साक्षात्पञ्चाक्षरीं बुधः ॥ मन्त्रान्तरेषु सिद्धेषु मन्त्र एष न सिध्यति । सिद्धे त्वस्मिन्महामन्त्रे ते च सिद्धा भवन्त्युत ॥
Verse 73
यथा देवेष्वलब्धो ऽस्मि लब्धेष्वपि महेश्वरि । मयि लब्धे तु ते लब्धा मंत्रेष्वेषु समो विधिः । ये दोषास्सर्वमंत्राणां न ते ऽस्मिन्संभवंत्यपि । अस्य मंत्रस्य जात्यादीननपेक्ष्य प्रवर्तनात्
यथा देवेष्वलब्धोऽस्मि लब्धेष्वपि महेश्वरि । मयि लब्धे तु ते लब्धा मन्त्रेष्वेषु समो विधिः ॥ ये दोषाः सर्वमन्त्राणां न तेऽस्मिन्सम्भवन्त्यपि । अस्य मन्त्रस्य जात्यादीननपेक्ष्य प्रवर्तनात् ॥
Verse 75
तथापि नैव क्षुद्रेषु फलेषु प्रति योगिषु । सहसा विनियुंजीत तस्मादेष महाबलः । उपमन्युरुवाच । एवं साक्षान्महादेव्यै महादेवेन शूलिना । हिता य जगतामुक्तः पञ्चाक्षरविधिर्यथा
तथापि योगिना क्षुद्रफलप्राप्त्यर्थं सहसा न विनियोज्यः; तस्मादेषोऽयं महाबलः। उपमन्युरुवाच—एवं साक्षान्महादेव्यै शूलपाणिर्महादेवो जगतां हिताय पञ्चाक्षरविधिं यथावत् उपदिदेश।
Verse 77
य इदं कीर्तयेद्भक्त्या शृणुयाद्वा समाहितः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमां गतिम्
य इदं भक्त्या कीर्तयेत् शृणुयाद्वा समाहितः, स सर्वपापविनिर्मुक्तः परमां गतिं प्रयाति शिवसायुज्यलक्षणाम्।
Frequently Asked Questions
It diagnoses why mantra-japa becomes fruitless—lack of guru authorization (ājñā), lack of proper procedure and faith, and omission of the intended dakṣiṇā—and then supplies the corrective sequence culminating in puraścaraṇa.
They function as both ethical purification and transmission-alignment: honoring the guru stabilizes humility and receptivity, while dakṣiṇā concretizes sincerity and non-exploitative participation in the mantra lineage, enabling siddhi rather than mere repetition.
The chapter privileges śuci (pure) and sacralized settings—riverbank, seashore, cowshed, temple, or a clean home—performed at siddhi-supporting tithis and auspicious nakṣatra-yogas free from defects, emphasizing deśa–kāla śuddhi.