पाशुपतव्रतविधिः | The Procedure of the Supreme Pāśupata Vow

Verse 1

ऋषय ऊचुः । भगवञ्छ्रोतुमिच्छामो व्रतं पाशुपतं परम् । ब्रह्मादयो ऽपि यत्कृत्वा सर्वे पाशुपताः स्मृताः

ऋषय ऊचुः। भगवञ्छ्रोतुमिच्छामो व्रतं पाशुपतं परम्। ब्रह्मादयोऽपि यत्कृत्वा सर्वे पाशुपताः स्मृताः॥

Verse 2

वायुरुवाच । रहस्यं वः प्रवक्ष्यामि सर्वपापनिकृन्तनम् । व्रतं पाशुपतं श्रौतमथर्वशिरसि श्रुतम्

वायुरुवाच। रहस्यं वः प्रवक्ष्यामि सर्वपापनिकृन्तनम्। व्रतं पाशुपतं श्रौतमथर्वशिरसि श्रुतम्॥

Verse 3

कालश्चैत्री पौर्णमासी देशः शिवपरिग्रहः । क्षेत्रारामाद्यरण्यं वा प्रशस्तश्शुभलक्षणः

कालः चैत्री पौर्णमासी; देशः शिवपरिग्रहः। क्षेत्रम् आरामः आद्यरण्यं वा, प्रशस्तं शुभलक्षणं भवेत्॥

Verse 4

तत्र पूर्वं त्रयोदश्यां सुस्नातः सुकृताह्निकः । अनुज्ञाप्य स्वमाचार्यं संपूज्य प्रणिपत्य च

तत्र पूर्वं त्रयोदश्यां सुस्नातः सुकृताह्निकः। अनुज्ञाप्य स्वमाचार्यं संपूज्य प्रणिपत्य च॥

Verse 5

पूजां वैशेषिकीं कृत्वा शुक्लांबरधरः स्वयम् । शुक्लयज्ञोपवीती च शुक्लमाल्यानुलेपनः

पूजां वैशेषिकीं कृत्वा शुक्लाम्बरधरः स्वयम्। शुक्लयज्ञोपवीती च शुक्लमाल्यानुलेपनः॥

Verse 6

ध्यात्वा देवं च देवीं च तद्विज्ञापनवर्त्मना । व्रतमेतत्करोमीति भवेत्संकल्प्य दीक्षितः

ध्यात्वा देवं च देवीं च तद्विज्ञापनवर्त्मना। व्रतमेतत्करोमीति भवेत्संकल्प्य दीक्षितः॥

Verse 7

यावच्छरीरपातं वा द्वादशाब्दमथापि वा । तदर्धं वा तदर्धं वा मासद्वादशकं तु वा

यावच्छरीरपातं वा द्वादशाब्दमथापि वा। तदर्धं वा तदर्धं वा मासद्वादशकं तु वा॥

Verse 8

तदर्धं वा तदर्धं वा मासमेकमथापि वा । दिनद्वादशकं वा ऽथ दिनषट्कमथापि वा

तदर्धं वा पुनस्तदर्धं वा, मासमेकमथापि वा । दिनद्वादशकं वा ऽथ दिनषट्कमथापि वा ॥

Verse 9

तदर्धं दिनमेकं वा व्रतसंकल्पनावधि । अग्निमाधाय विधिवद्विरजाहोमकारणात्

व्रतसंकल्पनावधिः तदर्धं दिनमेकं वा; ततः विधिवदग्निमाधाय विरजाहोमं कुर्यात्, स हि शुद्धिहेतुः।

Verse 10

हुत्वाज्येन समिद्भिश्च चरुणा च यथाक्रमम् । पूर्णामापूर्य तां भूयस्तत्त्वानां शुद्धिमुद्दिशन्

हुत्वाज्येन समिद्भिश्च चरुणा च यथाक्रमम् । पूर्णामापूर्य तां भूयस्तत्त्वानां शुद्धिमुद्दिशन् ॥

Verse 11

जुहुयान्मूलमन्त्रेण तैरेव समिदादिभिः । तत्त्वान्येतानि मद्देहे शुद्ध्यंताम् १ त्यनुस्मरन्

जुहुयान्मूलमन्त्रेण तैरेव समिदादिभिः । तत्त्वान्येतानि मद्देहे शुद्ध्यन्तामित्यनुस्मरन् ॥

Verse 12

पञ्चभूतानि तन्मात्राः पञ्चकर्मेन्द्रियाणि च । ज्ञानकर्मविभेदेन पञ्चकर्मविभागशः

पञ्चभूतानि तन्मात्राः पञ्चकर्मेन्द्रियाणि च । ज्ञानकर्मविभेदेन पञ्चकर्मविभागशः ॥

Verse 13

त्वगादिधातवस्सप्त पञ्च प्राणादिवायवः । मनोबुद्धिरहं ख्यातिर्गुणाः प्रकृतिपूरुषौ

त्वगादिधातवः सप्त पञ्च प्राणादिवायवः । मनोबुद्धिरहं ख्यातिर्गुणाः प्रकृतिपूरुषौ ॥

Verse 14

रागो विद्याकले चैव नियतिः काल एव च । माया च शुद्धिविद्या च महेश्वरसदाशिवौ

रागो विद्या कला चैव नियतिः काल एव च । माया च शुद्धविद्या च महेश्वरसदाशिवौ—एते परतत्त्वानि इह निरूपितानि ॥

Verse 15

शक्तिश्च शिवतत्त्वं च तत्त्वानि क्रमशो विदुः । मन्त्रैस्तु विरजैर्हुत्वा होतासौ विरजा भवेत्

शक्तिश्च शिवतत्त्वं च तत्त्वानि क्रमशो विदुः । मन्त्रैस्तु विरजैर्हुत्वा होतासौ विरजा भवेत् ॥

Verse 16

शिवानुग्रहमासाद्य ज्ञानवान्स हि जायते । अथ गोमयमादाय पिण्डीकृत्याभिमंत्र्य च

शिवानुग्रहमासाद्य ज्ञानवान्स हि जायते । अथ गोमयमादाय पिण्डीकृत्याभिमन्त्र्य च ॥

Verse 17

विन्यस्याग्नौ च सम्प्रोक्ष्य दिने तस्मिन्हविष्यभुक् । प्रभाते तु चतुर्दश्यां कृत्वा सर्वं पुरोदितम्

विन्यस्याग्नौ च सम्प्रोक्ष्य दिने तस्मिन्हविष्यभुक् । प्रभाते तु चतुर्दश्यां कृत्वा सर्वं पुरोदितम् ॥

Verse 18

दिने तस्मिन्निराहारः कालं शेषं समापयेत् । प्रातः पर्वणि चाप्येवं कृत्वा होमा वसानतः

दिने तस्मिन्निराहारः कालं शेषं समापयेत् । प्रातः पर्वणि चाप्येवं कृत्वा होमा वसानतः ॥

Verse 19

उपसंहृत्य रुद्राग्निं गृह्णीयाद्भस्म यत्नतः । ततश्च जटिलो मुण्डी शिखैकजट एव वा

रुद्राग्निं सम्यगुपसंहृत्य यत्नतः पवित्रं भस्म गृह्णीयात्। ततः शिवव्रतानुसारं जटिलो वा मुण्डी वा शिखैकजट एव वा भवेत्॥

Verse 20

भूत्वा स्नात्वा ततो वीतलज्जश्चेत्स्याद्दिगम्बरः । अपि काषायवसनश्चर्मचीराम्बरो ऽथ वा

कृतकर्मा स्नात्वा च ततः वीतलज्जो दिगम्बरः स्यात्। अथ वा काषायवसनः, चर्मचीराम्बरो वा भवेत्॥

Verse 21

एकाम्बरो वल्कली वा भवेद्दण्डी च मेखली । प्रक्षाल्य चरणौ पश्चाद्द्विराचम्यात्मनस्तनुम्

एकाम्बरो वल्कली वा भवेद्दण्डी च मेखली। प्रक्षाल्य चरणौ पश्चाद्द्विराचम्यात्मनस्तनुम्॥

Verse 22

संकुलीकृत्य तद्भस्म विरजानलसंभवम् । अग्निरित्यादिभिर्मंत्रैः षड्भिराथर्वणैः क्रमात्

संकुलीकृत्य तद्भस्म विरजानलसंभवम्। अग्निरित्यादिभिर्मन्त्रैः षड्भिराथर्वणैः क्रमात्॥

Verse 23

विभृज्यांगानि मूर्धादिचरणांतानि तैस्स्पृशेत् । ततस्तेन क्रमेणैव समुद्धृत्य च भस्मना

विभृज्याङ्गानि मूर्धादिचरणान्तानि तैः स्पृशेत्। ततस्तेन क्रमेणैव समुद्धृत्य च भस्मना॥

Verse 24

सर्वांगोद्धूलनं कुर्यात्प्रणवेन शिवेन वा । ततस्त्रिपुण्ड्रं रचयेत्त्रियायुषसमाह्वयम्

प्रणवेन शिवनाम्ना वा सर्वाङ्गोद्धूलनं कुर्यात् । ततस्त्रिपुण्ड्रं रचयेत् त्र्यायुषसमाह्वयम् ॥

Verse 25

शिवभावं समागम्य शिवयोगमथाचरेत् । कुर्यात्स्त्रिसन्ध्यमप्येवमेतत्पाशुपतं व्रतम्

शिवभावं समासाद्य शिवयोगमथाचरेत् । एवं त्रिसन्ध्यं कुर्वीत पाशुपतव्रतं शुभम् ॥

Verse 26

भुक्तिमुक्तिप्रदं चैतत्पशुत्वं विनिवर्तयेत् । तत्पशुत्वं परित्यज्य कृत्वा पाशुपतं व्रतम्

भुक्तिमुक्तिप्रदं ह्येतत् पशुत्वं विनिवर्तयेत् । तस्मात् पशुत्वं त्यक्त्वैव पाशुपतव्रतं चरेत् ॥

Verse 27

पूजनीयो महादेवो लिंगमूर्तिस्सनातनः । पद्ममष्टदलं हैमं नवरत्नैरलंकृतम्

पूजनीयो महादेवो लिङ्गमूर्तिः सनातनः । पद्ममष्टदलँ हैमं नवरत्नैरलङ्कृतम् ॥

Verse 28

कर्णिकाकेशरोपेतमासनं परिकल्पयेत् । विभवे तदभावे तु रक्तं सितमथापि वा

कर्णिकाकेशरोपेतमासनं परिकल्पयेत् । विभवे तदभावे तु रक्तं श्वेतमथापि वा ॥

Verse 29

पद्मं तस्याप्यभावे तु केवलं भावनामयम् । तत्पद्मकर्णिकामध्ये कृत्वा लिंगं कनीयसम्

पद्मं गृह्णीयात्; तस्याप्यभावे केवलं भावनामयं पद्मम्। तत्पद्मकर्णिकामध्ये लिङ्गं कनीयसं स्थापयेत्।

Verse 30

स्फीटिकं पीठिकोपेतं पूजयेद्विधिवत्क्रमात् । प्रतिष्ठाप्य विधानेन तल्लिंगं कृतशोधनम्

स्फटिकं पीठिकोपेतं लिङ्गं विधिवत्क्रमात् पूजयेत्। विधानेन प्रतिष्ठाप्य शुद्धीकृतं तल्लिङ्गम्।

Verse 31

परिकल्प्यासनं मूर्तिं पञ्चवक्त्रप्रकारतः । पञ्चगव्यादिभिः पूर्णैर्यथाविभवसंभृतैः

आसनं परिकल्प्य मूर्तिं पञ्चवक्त्रप्रकारतः ध्यायेत्। पञ्चगव्यादिभिः पूर्णान् यथाविभवसम्भृतान् उपहारान् सज्जयेत्।

Verse 32

स्नापयेत्कलशैः पूर्णैरष्टापदसमुद्भवैः । गंधद्रव्यैस्सकर्पूरैश्चन्दनाद्यैस्सकुंकुमैः

पूर्णैः कलशैः अष्टापदसमुद्भवैः स्नापयेत्; गन्धद्रव्यैः सकर्पूरैः चन्दनाद्यैः सकुङ्कुमैश्च—पतेः शिवस्य शुद्ध्यर्थं मोक्षप्रदस्याभिषेकं कुर्यात्।

Verse 33

सवेदिकं समालिप्य लिंगं भूषणभूषितम् । बिल्वपत्रैश्च पद्मैश्च रक्तैः श्वेतैस्तथोत्पलैः

सवेदिकं लिङ्गं समालिप्य, भूषणैर्भूषितं कृत्वा; बिल्वपत्रैः पद्मैश्च रक्तैः श्वेतैश्च तथा उत्पलैश्च तदर्चयेत्।

Verse 34

नीलोत्पलैस्तथान्यैश्च पुष्पैस्तैस्तैस्सुगंधिभिः । पुण्यैः प्रशस्तैः पत्रैश्च चित्रैर्दूर्वाक्षतादिभिः

नीलोत्पलैस्तथान्यैश्च पुष्पैस्तैस्तैः सुगन्धिभिः। पुण्यैः प्रशस्तैः पत्रैश्च चित्रैर्दूर्वाक्षतादिभिः॥

Verse 35

समभ्यर्च्य यथालाभं महापूजाविधानतः । धूपं दीपं तथा चापि नैवेद्यं च समादिशेत्

समभ्यर्च्य यथालाभं महापूजाविधानतः। धूपं दीपं तथा चापि नैवेद्यं च समादिशेत्॥

Verse 36

निवेदयित्वा विभवे कल्याणं च समाचरेत् । इष्टानि च विशिष्टानि न्यायेनोपार्जितानि च

निवेदयित्वा विभवे कल्याणं च समाचरेत्। इष्टानि च विशिष्टानि न्यायेनोपार्जितानि च॥

Verse 37

सर्वद्रव्याणि देयानि व्रते तस्मिन्विशेषतः । श्रीपत्रोत्पलपद्मानां संख्या साहस्रिकी मता

सर्वद्रव्याणि देयानि व्रते तस्मिन् विशेषतः। श्रीपत्रोत्पलपद्मानां संख्या साहस्रिकी मता॥

Verse 38

प्रत्येकमपरा संख्या शतमष्टोत्तरं द्विजाः । तत्रापि च विशेषेण न त्यजेद्बिल्वपत्रकम्

प्रत्येकमपरा संख्या शतमष्टोत्तरं द्विजाः । तत्रापि च विशेषेण न त्यजेद्बिल्वपत्रकम् ॥

Verse 39

हैममेकं परं प्राहुः पद्मं पद्मसहस्रकात् । नीलोत्पलादिष्वप्येतत्समानं बिल्बपत्रकैः

पद्मसहस्रकादपि हैमं एकं परं प्राहुः। नीलोत्पलादिष्वपि च बिल्वपत्रैः कृतं समं मतम् शिवाय॥

Verse 40

पुष्पान्तरे न नियमो यथालाभं निवेदयेत् । अष्टाङ्गमर्घ्यमुत्कृष्टं धूपालेपौ विशेषतः

पुष्पेषु न नियमः स्यात् यथालाभं निवेदयेत्। अष्टाङ्गमर्घ्यं उत्कृष्टं धूपालेपौ विशेषतः शिवपूजने॥

Verse 41

चन्दनं वामदेवाख्ये हरितालं च पौरुषे । ईशाने भसितं केचिदालेपनमितीदृशाम्

वामदेवाख्ये चन्दनं पौरुषे हरितालकम्। ईशाने भसितं केचिदालेपनं विधिं विदुः॥

Verse 42

न धूपमिति मन्यन्ते धूपान्तरविधानतः । सितागुरुमघोराख्ये मुखे कृष्णागुरुं पुनः

धूपो न एक इति मन्यन्ते धूपान्तरविधानतः। अघोरमुखे सितागुरुं पुनः कृष्णागुरुं च केचित्॥

Verse 43

पौरुषे गुग्गुलं सव्ये सौम्ये सौगंधिकं मुखे । ईशाने ऽपि ह्युशीरादि देयाद्धूपं विशेषतः

पौरुषे गुग्गुलुं धूपं सव्ये सौम्यं प्रकीर्तितम्। मुखे सौगन्धिकं देयं ईशानेऽप्युशीरादि विशेषतः॥

Verse 44

शर्करामधुकर्पूरकपिलाघृतसंयुतम् । चंदनागुरुकाष्ठाद्यं सामान्यं संप्रचक्षते

शर्करामधुकर्पूरकपिलाघृतसंयुतम् । चन्दनागुरुकाष्ठाद्यं सामान्यं संप्रचक्षते ॥

Verse 45

कर्पूरवर्तिराज्याढ्या देया दीपावलिस्ततः । अर्घ्यमाचमनं देयं प्रतिवक्त्रमतः परम्

ततः कर्पूरवर्तिसमृद्धां दीपावलिं समर्पयेत् । अनन्तरं च अर्घ्यमाचमनं च देयं, प्रतिवक्त्रं यथाक्रमम् ॥

Verse 46

प्रथमावरणे पूज्यो क्रमाद्धेरम्बषण्मुखौ । ब्रह्मांगानि ततश्चैव प्रथमावरणेर्चिते

प्रथमावरणे क्रमाद् हेरम्बं षण्मुखं च पूजयेत् । ततश्च तस्मिन्नेव प्रथमावरणे ब्रह्माङ्गानि च अर्चयेत् ॥

Verse 47

द्वितीयावरणे पूज्या विघ्नेशाश्चक्रवर्तिनः । तृतीयावरणे पूज्या भवाद्या अष्टमूर्तयः

द्वितीयावरणे पूज्यौ विघ्नेशश्चक्रवर्तिनश्च । तृतीयावरणे पूज्याः भवाद्या अष्टमूर्तयः ॥

Verse 48

महादेवादयस्तत्र तथैकादशमूर्तयः । चतुर्थावरणे पूज्याः सर्व एव गणेश्वराः

तत्र महादेवादयः तथैकादशमूर्तयः । चतुर्थावरणे पूज्याः सर्वे एव गणेश्वराः ॥

Verse 49

बहिरेव तु पद्मस्य पञ्चमावरणे क्रमात् । दशदिक्पतयः पूज्याः सास्त्राः सानुचरास्तथा

बहिरेव तु पद्मस्य पञ्चमावरणे क्रमात्; दशदिक्पतयः पूज्याः सास्त्राः सानुचरास्तथा।

Verse 50

ब्रह्मणो मानसाः पुत्राः सर्वे ऽपि ज्योतिषां गणाः । सर्वा देव्यश्च देवाश्च सर्वे सर्वे च खेचराः

ब्रह्मणो मानसाः पुत्राः सर्वेऽपि ज्योतिषां गणाः। सर्वा देव्यश्च देवाश्च सर्वे सर्वे च खेचराः॥

Verse 51

पातालवासिनश्चान्ये सर्वे मुनिगणा अपि । योगिनो हि सखास्सर्वे पतंगा मातरस्तथा

पातालवासिनश्चान्ये सर्वे मुनिगणा अपि। योगिनो हि सखास्सर्वे पतंगा मातरस्तथा॥

Verse 52

क्षेत्रपालाश्च सगणाः सर्वं चैतच्चराचरम् । पूजनीयं शिवप्रीत्या मत्त्वा शंभुविभूतिमत्

क्षेत्रपालाश्च सगणाः सर्वं चैतच्चराचरम्। पूजनीयं शिवप्रीत्या मत्त्वा शंभुविभूतिमत्॥

Verse 53

अथावरणपूजांते संपूज्य परमेश्वरम् । साज्यं सव्यं जनं हृद्यं हविर्भक्त्या निवेदयेत्

अथावरणपूजांते संपूज्य परमेश्वरम्। साज्यं सव्यं जनं हृद्यं हविर्भक्त्या निवेदयेत्॥

Verse 54

मुखवासादिकं दत्त्वा ताम्बूलं सोपदंशकम् । अलंकृत्य च भूयो ऽपि नानापुष्पविभूषणैः

मुखवासादिकं दत्त्वा ताम्बूलं सोपदंशकम् । अलंकृत्य च भूयोऽपि नानापुष्पविभूषणैः ॥

Verse 55

नीराजनांते विस्तीर्य पूजाशेषं समापयेत् । चषकं सोपकारं च शयनं च समर्पयेत्

नीराजनान्ते पूजोपकरणं सम्यग्विस्तीर्य पूजाशेषं समापयेत् । ततः सोपकारं चषकं तथा शयनं च प्रभवे समर्पयेत् ॥

Verse 56

चन्द्रसंकाशहारं च शयनीयं समर्पयेत् । आद्यं नृपोचितं हृद्यं तत्सर्वमनुरूपतः

चन्द्रसंकाशं हारं तथा शयनीयं समर्पयेत् । आद्यं नृपोचितं हृद्यं तत्सर्वमनुरूपतः ॥

Verse 57

कृत्वा च कारयित्वा च हित्वा च प्रतिपूजनम् । स्तोत्रं व्यपोहनं जप्त्वा विद्यां पञ्चाक्षरीं जपेत्

कृत्वा कारयित्वा च हित्वा च प्रतिपूजनम् । स्तोत्रं व्यपोहनं जप्त्वा विद्यां पञ्चाक्षरीं जपेत् ॥

Verse 58

प्रदक्षिणां प्रणामं च कृत्वात्मानं समर्पयेत् । ततः पुरस्ताद्देवस्य गुरुविप्रौ च पूजयेत्

प्रदक्षिणां प्रणामं च कृत्वात्मानं समर्पयेत् । ततः पुरस्ताद्देवस्य गुरुविप्रौ च पूजयेत् ॥

Verse 59

दत्त्वार्घ्यमष्टौ पुष्पाणि देवमुद्वास्य लिंगतः । अग्नेश्चाग्निं सुसंयम्य ह्युद्वास्य च तमप्युत

अर्घ्यं दत्त्वा अष्टौ पुष्पाणि च समर्प्य देवम् लिङ्गतः सादरम् उद्वासयेत्। अग्नेः अग्निं च सुसंयम्य स्थापयित्वा तमपि यथाविधि उद्वासयेत्॥

Verse 60

प्रत्यहं च जनस्त्वेवं कुर्यात्सेवां पुरोदिताम् । ततस्तत्साम्बुजं लिंगं सर्वोपकरणान्वितम्

प्रत्यहं जनः एवं पुरोदितां सेवां कुर्यात्। ततः सर्वोपकरणान्वितं साम्बुजं तल्लिङ्गं यथाविधि सेवेत शिवसन्निध्यर्थम्॥

Verse 61

समर्पयेत्स्वगुरवे स्थापयेद्वा शिवालये । संपूज्य च गुरून्विप्रान्व्रतिनश्च विशेषतः

स्वगुरवे समर्पयेत् अथवा शिवालये स्थापयेत्। गुरून् विप्रान् व्रतिनश्च विशेषतः संपूज्य यथाविधि प्रवर्तेत॥

Verse 62

भक्तान्द्विजांश्च शक्तश्चेद्दीनानाथांश्च तोषयेत् । स्वयं चानशने शक्तः फलमूलाशने ऽथ वा

भक्तान् द्विजान् च शक्तश्चेत् दीनानाथांश्च तोषयेत्। स्वयं च अनशने शक्तः फलमूलाशनेऽथ वा॥

Verse 63

पयोव्रतो वा भिक्षाशी भवेदेकाशनस्तथा । नक्तं युक्ताशनो नित्यं भूशय्यानिरतः शुचिः

पयोव्रतो वा भवेत्, भिक्षाशी वा; एकाशनः स्यात्, अथवा नक्तं युक्तमात्राशनः। नित्यं भूशय्यायां निरतः शुचिः सन् देहाचारसंयतः भवेत्।

Verse 64

भस्मशायी तृणेशायी चीराजिनधृतो ऽथवा । ब्रह्मचर्यव्रतो नित्यं व्रतमेतत्समाचरेत्

भस्मशायी तृणेशायी चीराजिनधृतोऽथवा । ब्रह्मचर्यव्रतो नित्यं व्रतमेतत्समाचरेत् ॥

Verse 65

अर्कवारे तथार्द्रायां पञ्चदश्यां च पक्षयोः । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां शक्तस्तूपवसेदपि

अर्कवारे तथार्द्रायां पञ्चदश्यां च पक्षयोः । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां शक्तस्तूपवसेदपि ॥

Verse 66

पाखण्डिपतितोदक्यास्सूतकान्त्यजपूर्वकान् । वर्जयेत्सर्वयत्नेन मनसा कर्मणा गिरा

पाखण्डिनः पतितांश्चोदक्यांश्च सूतकान्त्यजान् तथा । चाण्डालादीन् च सर्वान् वै मनसा कर्मणा गिरा ॥ सर्वयत्नेन वर्जयेत् शिवमार्गे शुचिस्थितिः ॥

Verse 67

क्षमदानदयासत्याहिंसाशीलः सदा भवेत् । संतुष्टश्च प्रशान्तश्च जपध्यानरतस्तथा

क्षमादानदयासत्याहिंसाशीलः सदा भवेत् । संतुष्टः प्रशान्तश्च जपध्यानरतस्तथा ॥ शिवमार्गेऽधिकार्येष पाशात् पाशुं विमोचयेत् पतिः ॥

Verse 68

कुर्यात्त्रिषवणस्नानं भस्मस्नानमथापि वा । पूजां वैशेषिकीं चैव मनसा वचसा गिरा

कुर्यात् त्रिषवणस्नानं भस्मस्नानमथापि वा । पूजां वैशेषिकीं चैव मनसा वचसा गिरा ॥ शिवाय सर्वमर्पयेत् बहिरन्तःकरणैः सह ॥

Verse 69

बहुनात्र किमुक्तेन नाचरेदशिवं व्रती । प्रमादात्तु तथाचारे निरूप्य गुरुलाघवे

बहुनात्र किमुक्तेन? व्रती अशिवं नाचरेत्, शिवविरुद्धं कदाचन। प्रमादात्तु तथाचारे सति गुरुलाघवं निरूप्य यथोचितं प्रायश्चित्तं समाचरेत्॥

Verse 70

उचितां निष्कृतिं कुर्यात्पूजाहोमजपादिभिः । आसमाप्तेर्व्रतस्यैवमाचरेन्न प्रमादतः

उचितां निष्कृतिं कुर्यात् पूजाहोमजपादिभिः। व्रतस्यासमाप्तिपर्यन्तं तथा कुर्यान्न प्रमादतः॥

Verse 71

गोदानं च वृषोत्सर्गं कुर्यात्पूजां च संपदा । भक्तश्च शिवप्रीत्यर्थं सर्वकामविवर्जितः

गोदानं वृषोत्सर्गं कुर्यात् पूजां च संपदा। शिवप्रीत्यर्थं भक्तोऽसौ सर्वकामविवर्जितः॥

Verse 72

सामान्यमेतत्कथितं व्रतस्यास्य समासतः । प्रतिमासं विशेषं च प्रवदामि यथाश्रुतम्

सामान्यमेतद् व्रतस्यास्य कथितं समासतः। प्रतिमासं विशेषं च प्रवदामि यथाश्रुतम्॥

Verse 73

वैशाखे वज्रलिंगं तु ज्येष्ठे मारकतं शुभम् । आषाढे मौक्तिकं विद्याच्छ्रावणे नीलनिर्मितम्

वैशाखे वज्रलिङ्गं तु ज्येष्ठे मरकतं शुभम्। आषाढे मौक्तिकं विद्याच्छ्रावणे नीलनिर्मितम्॥

Verse 74

मासे भाद्रपदे चैव पद्मरागमयं परम् । आश्विने मासि विद्याद्वै लिंगं गोमेदकं वरम्

भाद्रपदमासे तु पद्मरागमयं परं लिङ्गं पूजयेत्। आश्विनमासे तु गोमेदकमयं वरं लिङ्गं निश्चयेन विद्यात्॥

Verse 75

कार्तिक्यां वैद्रुमं लिंगं वैदूर्यं मार्गशीर्षके । पुष्परागमयं पौषे माघे द्युमणिजन्तथा

कार्तिकमासे वैद्रुममयं लिङ्गं पूजयेत्, मार्गशीर्षे वैदूर्यमयम्। पौषे पुष्परागमयं, माघे च द्युमणिमयं तथैव॥

Verse 76

फाल्गुणे चन्द्रकान्तोत्थं चैत्रे तद्व्यत्ययो ऽथवा । सर्वमासेषु रत्नानामलाभे हैममेव वा

फाल्गुणे चन्द्रकान्तोत्थं लिङ्गं प्रयोजयेत्; चैत्रे तद्व्यत्ययोऽपि वा। सर्वमासेषु रत्नानामलाभे हैममेव वा॥

Verse 77

हैमाभावे राजतं वा ताम्रजं शैलजन्तथा । मृन्मयं वा यथालाभं जातुषं चान्यदेव वा

हैमाभावे राजतं वा ताम्रजं शैलजं तथा। मृन्मयं वा यथालाभं जातुषं चान्यदेव वा॥

Verse 78

सर्वगंधमयं वाथ लिंगं कुर्याद्यथारुचि । व्रतावसानसमये समाचरितनित्यकः

सर्वगन्धमयं वाथ लिङ्गं कुर्याद्यथारुचि। व्रतावसानसमये समाचरितनित्यकः॥

Verse 79

कृत्वा वैशेषिकीं पूजां हुत्वा चैव यथा पुरा । संपूज्य च तथाचार्यं व्रतिनश्च विशेषतः

कृत्वा वैशेषिकीं पूजां हुत्वा चैव यथा पुरा। संपूज्य तथाचार्यं च व्रतिनश्च विशेषतः॥

Verse 80

देशिकेनाप्यनुज्ञातः प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः । दर्भासनो दर्भपाणिः प्राणापानौ नियम्य च

देशिकेनानुज्ञातः सन् प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः। दर्भासनो दर्भपाणिः प्राणापानौ नियम्य च॥

Verse 81

जपित्वा शक्तितो मूलं ध्यात्वा साम्बं त्रियम्बकम् । अनुज्ञाप्य यथापूर्वं नमस्कृत्य कृताञ्जलिः

शक्तितो मूलमन्त्रं जपित्वा साम्बं त्र्यम्बकं ध्यात्वा, यथापूर्वमनुज्ञां प्रार्थयित्वा कृताञ्जलिर्नमस्कृत्य प्रणमेत्।

Verse 82

समुत्सृजामि भगवन्व्रतमेतत्त्वदाज्ञया । इत्युक्त्वा लिंगमूलस्थान्दर्भानुत्तरतस्त्यजेत्

“भगवन्, त्वदाज्ञया व्रतमेतत् समुत्सृजामि” इत्युक्त्वा, लिङ्गमूलस्थाने स्थापितान् दर्भान् उत्तरतः त्यजेत्।

Verse 83

ततो दण्डजटाचीरमेखला अपि चोत्सृजेत् । पुनराचम्य विधिवत्पञ्चाक्षरमुदीरयेत्

ततः दण्डं जटां चीरं मेखलां चोत्सृजेत्। पुनराचम्य विधिवत् पञ्चाक्षरं मन्त्रं उदीरयेत्।

Verse 84

यः कृत्वात्यंतिकीं दीक्षामादेहान्तमनाकुलः । व्रतमेतत्प्रकुर्वीत स तु वै नैष्ठिकः स्मृतः

यः कृत्वाऽत्यन्तिकीं दीक्षामादेहान्तमनाकुलः। व्रतमेतत्प्रकुर्वीत स वै नैष्ठिकः स्मृतः॥

Verse 85

सो ऽत्याश्रमी च विज्ञेयो महापाशुपतस्तथा । स एव तपतां श्रेष्ठ स एव च महाव्रती

सोऽत्याश्रमी च विज्ञेयो महापाशुपतस्तथा। स एव तपतां श्रेष्ठः स एव च महाव्रती॥

Verse 86

न तेन सदृशः कश्चित्कृतकृत्यो मुमुक्षुषु । यो यतिर्नैष्ठिको जातस्तमाहुर्नैष्ठिकोत्तमम्

न तेन सदृशः कश्चित् मुमुक्षुषु कृतकृत्यः। यो यतिर्नैष्ठिको जातः स नैष्ठिकोत्तम उच्यते॥

Verse 87

यो ऽन्वहं द्वादशाहं वा व्रतमेतत्समाचरेत् । सो ऽपि नैष्ठिकतुल्यः स्यात्तीव्रव्रतसमन्वयात्

योऽन्वहं द्वादशाहं वा व्रतमेतत् समाचरेत्। सोऽपि नैष्ठिकतुल्यः स्यात् तीव्रव्रतसमन्वयात्॥

Verse 88

घृताक्तो यश्चरेदेतद्व्रतं व्रतपरायणः । द्वित्रैकदिवसं वापि स च कश्चन नैष्ठिकः

घृताक्तो यश्चरेदेतद् व्रतं व्रतपरायणः। द्वित्रैकदिवसं वापि स च कश्चन नैष्ठिकः॥

Verse 89

कृत्यमित्येव निष्कामो यश्चरेद्व्रतमुत्तमम् । शिवार्पितात्मा सततं न तेन सदृशः क्वचित्

कृत्यमित्येव निष्कामो यः श्रेष्ठं व्रतमाचरेत्। शिवार्पितात्मा सततं तेन तुल्यो न विद्यते॥

Verse 90

भस्मच्छन्नो द्विजो विद्वान्महापातकसंभवैः । पापैस्सुदारुणैस्सद्यो मुच्यते नात्र संशयः

भस्मच्छन्नो द्विजो विद्वान् महापातकसम्भवैः। पापैः सुदारुणैः सद्यो मुच्यते नात्र संशयः॥

Verse 91

रुद्राग्निर्यत्परं वीर्यन्तद्भस्म परिकीर्तितम् । तस्मात्सर्वेषु कालेषु वीर्यवान्भस्मसंयुतः

रुद्राग्नेर्यत्परं वीर्यं तद्भस्मेति प्रकीर्तितम्। तस्मात्सर्वेषु कालेषु वीर्यवान् भस्मसंयुतः॥

Verse 92

भस्मनिष्ठस्य नश्यन्ति देषा भस्माग्निसंगमात् । भस्मस्नानविशुद्धात्मा भस्मनिष्ठ इति स्मृतः

भस्मनिष्ठस्य नश्यन्ति दोषा भस्माग्निसङ्गमात्। भस्मस्नानविशुद्धात्मा भस्मनिष्ठ इति स्मृतः॥

Verse 93

भस्मना दिग्धसर्वांगो भस्मदीप्तत्रिपुंड्रकः । भस्मस्नायी च पुरुषो भस्मनिष्ठ इति स्मृतः

भस्मना दिग्धसर्वाङ्गो भस्मदीप्तत्रिपुण्ड्रकः। भस्मस्नायी च पुरुषो भस्मनिष्ठ इति स्मृतः॥

Verse 94

भूतप्रेतपिशासाश्च रोगाश्चातीव दुस्सहाः । भस्मनिष्ठस्य सान्निध्याद्विद्रवंति न संशयः

भूतप्रेतपिशाचाश्च रोगाश्चातीव दुस्सहाः। भस्मनिष्ठस्य सान्निध्याद्विद्रवन्ति न संशयः॥

Verse 95

भासनाद्भासितं प्रोक्तं भस्म कल्मषभक्षणात् । भूतिभूतिकरी चैव रक्षा रक्षाकरी परम्

भासनाद्भासितं प्रोक्तं भस्म कल्मषभक्षणात्। भूतिभूतिकरी चैव रक्षा रक्षाकरी परम्॥

Verse 96

किमन्यदिह वक्तव्यं भस्ममाहात्म्यकारणम् । व्रती च भस्मना स्नातस्स्वयं देवो महेश्वरः

किमन्यदिह वक्तव्यं भस्ममाहात्म्यकारणम्। व्रती च भस्मना स्नातः स्वयं देवो महेश्वरः॥

Verse 97

परमास्त्रं च शैवानां भस्मैतत्पारमेश्वरम् । धौम्याग्रजस्य तपसि व्यापदो यन्निवारिताः

परमास्त्रं च शैवानां भस्मैतत्पारमेश्वरम्। धौम्याग्रजस्य तपसि व्यापदो यन्निवारिताः॥

Verse 98

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कृत्वा पाशुपतव्रतम् । धनवद्भस्म संगृह्य भस्मस्नानरतो भवेत्

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कृत्वा पाशुपतव्रतम्। धनवद्भस्म संगृह्य भस्मस्नानरतो भवेत्॥