कौशिकी-गौरी तथा शार्दूलरूप-निशाचरस्य पूर्वकर्मवर्णनम् | Kauśikī-Gaurī and Brahmā’s account of the tiger-formed niśācara

Verse 1

वायुरुवाच । उत्पाद्य कौशिकीं गौरी ब्रह्मणे प्रतिपाद्य ताम् । तस्य प्रत्युपकाराय पितामहमथाब्रवीत्

वायुरुवाच । उत्पाद्य कौशिकीं गौरीं ब्रह्मणे प्रतिपाद्य ताम् । तस्य प्रत्युपकाराय पितामहमथाब्रवीत् ॥

Verse 2

देव्युवाच । दृष्टः किमेष भवता शार्दूलो मदुपाश्रयः । अनेन दुष्टसत्त्वेभ्यो रक्षितं मत्तपोवनम्

देव्युवाच । दृष्टः किमेष भवता शार्दूलो मदुपाश्रयः । अनेन दुष्टसत्त्वेभ्यो रक्षितं मत्तपोवनम् ॥

Verse 3

मय्यर्पितमना एष भजते मामनन्यधीः । अस्य संरक्षणादन्यत्प्रियं मम न विद्यते

मय्यर्पितमना एष भजते मामनन्यधीः । अस्य संरक्षणादन्यत्प्रियं मम न विद्यते ॥

Verse 4

भवितव्यमनेनातो ममान्तःपुरचारिणा । गणेश्वरपदं चास्मै प्रीत्या दास्यति शंकरः

भवितव्यमनेनातो ममान्तःपुरचारिणा। गणेश्वरपदं चास्मै प्रीत्या दास्यति शंकरः॥

Verse 5

एनमग्रेसरं कृत्वा सखीभिर्गन्तुमुत्सहे । प्रदीयतामनुज्ञा मे प्रजानां पतिना १ त्वया

एनमग्रे सरं कृत्वा सखीभिर्गन्तुमुत्सहे । प्रदीयतामनुज्ञा मे प्रजानां पतिना त्वया ॥

Verse 6

इत्युक्तः प्रहसन्ब्रह्मा देवीम्मुग्धामिव स्मयन् । तस्य तीव्रैः पुरावृत्तैर्दौरात्म्यं समवर्णयत्१

इत्युक्तः प्रहसन्ब्रह्मा देवीम्मुग्धामिव स्मयन् । तस्य तीव्रैः पुरावृत्तैर्दौरात्म्यं समवर्णयत् ॥

Verse 7

ब्रह्मोवाच । पशौ देवि मृगाः क्रूराः क्व च ते ऽनुग्रहः शुभः । आशीविषमुखे साक्षादमृतं किं निषिच्यते

ब्रह्मोवाच । पशौ देवि मृगाः क्रूराः क्व च तेऽनुग्रहः शुभः । आशीविषमुखे साक्षादमृतं किं निषिच्यते ॥

Verse 8

व्याघ्रमात्रेण सन्नेष दुष्टः को ऽपि निशाचरः । अनेन भक्षिता गावो ब्राह्मणाश्च तपोधनाः

व्याघ्रमात्रेण सन्नेष दुष्टः कोऽपि निशाचरः । अनेन भक्षिता गावो ब्राह्मणाश्च तपोधनाः ॥

Verse 9

तर्पयंस्तान्यथाकामं कामरूपी चरत्यसौ । अवश्यं खलु भोक्तव्यं फलं पापस्य कर्मणः

तान् यथाकामं तर्पयन् कामरूपी स चरत्यसौ; पापकर्मणः फलं खलु अवश्यं भोक्तव्यमेव।

Verse 10

अतः किं कृपया कृत्यमीदृशेषु दुरात्मसु । अनेन देव्याः किं कृत्यं प्रकृत्या कलुषात्मना

अतः किं कृपया कृत्यमीदृशेषु दुरात्मसु? अनेन देव्याः किं कृत्यं प्रकृत्या कलुषात्मना?

Verse 11

देव्युवाच । यदुक्तं भवता सर्वं तथ्यमस्त्वयमीदृशः । तथापि मां प्रपन्नो ऽभून्न त्याज्यो मामुपाश्रितः

देव्युवाच—यदुक्तं भवता सर्वं तथ्यमस्त्वयमीदृशः; तथापि मां प्रपन्नोऽभूत्, न त्याज्यो मामुपाश्रितः।

Verse 12

ब्रह्मोवाच । अस्य भक्तिमविज्ञाय प्राग्वृत्तं ते निवेदितम् । भक्तिश्चेदस्य किं पापैर्न ते भक्तः प्रणश्यति

ब्रह्मोवाच—अस्य भक्तिमविज्ञाय प्राग्वृत्तं ते निवेदितम्; भक्तिश्चेदस्य, किं पापैः? न ते भक्तः प्रणश्यति।

Verse 13

पुण्यकर्मापि किं कुर्यात्त्वदीयाज्ञानपेक्षया । अजा प्रज्ञा पुराणी च त्वमेव परमेश्वरी

त्वदीयाज्ञानमाश्रित्य विना पुण्यकर्म किं फलम् । त्वमेवाजाऽनघा प्रज्ञा पुराणी परमेश्वरी ॥

Verse 14

त्वदधीना हि सर्वेषां बंधमोक्षव्यवस्थितिः । त्वदृते परमा शक्तिः संसिद्धिः कस्य कर्मणा

त्वदधीना हि सर्वेषां बन्धमोक्षव्यवस्थितिः; त्वदृते परमा शक्तिः, संसिद्धिः वा, कस्य कर्मणा स्यात्?

Verse 15

त्वमेव विविधा शक्तिः भवानामथ वा स्वयम् । अशक्तः कर्मकरणे कर्ता वा किं करिष्यति

त्वमेव नानाशक्तिरसि—भूतानां शक्तिरथवा स्वशक्तिरूपा। तया विना कर्मकरणे कर्ता नाम किमपि किं साधयेत्?

Verse 16

विष्णोश्च मम चान्येषां देवदानवरक्षसाम् । तत्तदैश्वर्यसम्प्राप्त्यै तवैवाज्ञा हि कारणम्

विष्णोर्मम चान्येषां देवदानवरक्षसाम्। यथायथैश्वर्यलाभे तवैवाज्ञा हि कारणम्॥

Verse 17

अतीताः खल्वसंख्याता ब्रह्माणो हरयो भवाः । अनागतास्त्वसंख्यातास्त्वदाज्ञानुविधायिनः

अतीता खल्वसंख्याता ब्रह्माणो हरयो भवाः। अनागताश्चासंख्याता त्वदाज्ञानुविधायिनः॥

Verse 18

त्वामनाराध्य देवेशि पुरुषार्थचतुष्टयम् । लब्धुं न शक्यमस्माभिरपि सर्वैः सुरोत्तमैः

त्वामनाराध्य देवेशि पुरुषार्थचतुष्टयम्। लब्धुं न शक्यमस्माभिरपि सर्वैः सुरोत्तमैः॥

Verse 19

व्यत्यासो ऽपि भवेत्सद्यो ब्रह्मत्वस्थावरत्वयोः । सुकृतं दुष्कृतं चापि त्वयेव स्थापितं यतः

ब्रह्मत्वस्थावरत्वयोः सद्योऽपि व्यत्यासो भवेत्; यतः सुकृतं दुष्कृतं च त्वयैव स्थापितं, तयोः फलप्रदत्वात्।

Verse 20

त्वं हि सर्वजगद्भर्तुश्शिवस्य परमात्मनः । अनादिमध्यनिधना शक्तिराद्या सनातनी

त्वं हि सर्वजगद्भर्तुः शिवस्य परमात्मनः अनादिमध्यनिधना आद्या सनातनी शक्तिः।

Verse 21

समस्तलोकयात्रार्थं मूर्तिमाविश्य कामपि । क्रीडसे २ विविधैर्भावैः कस्त्वां जानाति तत्त्वतः

समस्तलोकयात्रार्थं कामपि मूर्तिमाविश्य, त्वं विविधैर्भावैः क्रीडसे; तत्त्वतः त्वां कः जानाति?

Verse 22

अतो दुष्कृतकर्मापि व्याघ्रो ऽयं त्वदनुग्रहात् । प्राप्नोतु परमां सिद्धिमत्र कः प्रतिबन्धकः

अतोऽयं व्याघ्रो दुष्कृतकर्मापि त्वदनुग्रहात् परमां सिद्धिं प्राप्नोतु; अत्र कः प्रतिबन्धकः?

Verse 23

इत्यात्मनः परं भावं स्मारयित्वानुरूपतः । ब्रह्मणाभ्यर्थिता गौरी तपसो ऽपि न्यवर्तत

इत्येवं स्वात्मनः परं भावं यथोचितं स्मारयित्वा ब्रह्मणा प्रार्थिता गौरी तपसोऽपि न्यवर्तत।

Verse 24

ततो देवीमनुज्ञाप्य ब्रह्मण्यन्तर्हिते सति । देवीं च मातरं दृष्ट्वा मेनां हिमवता सह

ततः देवीं अनुमुज्ञाप्य, ब्रह्मणि अन्तर्हिते सति, देव्याः मातरं मेनां हिमवता सह स ददर्श।

Verse 25

प्रणम्याश्वास्य बहुधा पितरौ विरहासहौ । तपः प्रणयिनो देवी तपोवनमहीरुहान्

प्रणम्य बहुधा आश्वास्य, विरहासहौ पितरौ; तपःप्रणयिनी देवी ततः तपोवनमहीरुहान् प्रति जगाम।

Verse 26

विप्रयोगशुचेवाग्रे पुष्पबाष्पं विमुंचतः । तत्तुच्छाखासमारूढविहगो दीरितै रुतैः

अग्रे विप्रयोगशुचा पीडितः स पुष्पबाष्पं मुमोच; तस्यैव तुच्छशाखायामारूढो विहगः दीर्घरुतैः आक्रन्दत्।

Verse 27

व्याकुलं बहुधा दीनं विलापमिव कुर्वतः । सखीभ्यः कथयंत्येवं सत्त्वरा भर्तृदर्शने

भर्तृदर्शनात् सा महतीं व्याकुलतां गता, बहुधा दीनतामिव प्राप्य विलपन्तीवाभवत्। तस्मिन्नेवावस्थायां सत्त्वरा सखीभ्य एतानि वचनानि कथयामास।

Verse 28

पुरस्कृत्य च तं व्याघ्रं स्नेहात्पुत्रमिवौरसम् । देहस्य प्रभया चैव दीपयन्ती दिशो दश

तं व्याघ्रसदृशं वीरं पुरस्कृत्य, स्नेहात् स्वपुत्रमिवौरसं मन्यमाना सा जगाम। देहप्रभया च दश दिशो दीपयन्तीवाभवत्।

Verse 29

प्रययौ मंदरं गौरी यत्र भर्ता महेश्वरः । सर्वेषां जगतां धाता कर्ता पाता विनाशकृत्

प्रययौ मन्दरं गौरी यत्र भर्ता महेश्वरः । सर्वेषां जगतां धाता कर्ता पाता विनाशकृत् ॥