वीरभद्रक्रोधशमनं देवस्तुतिश्च (Pacification of Vīrabhadra and the Gods’ Hymn)

Verse 1

वायुरुवाच । इति सञ्छिन्नभिन्नांगा देवा विष्णुपुरोगमाः । क्षणात्कष्टां दशामेत्य त्रेसुः स्तोकावशेषिता

वायुरुवाच—एवं सञ्छिन्नभिन्नाङ्गा देवा विष्णुपुरोगमाः। क्षणादेव कष्टां दशामेत्य स्तोकावशेषिताः त्रेसुः॥

Verse 2

त्रस्तांस्तान्समरे वीरान् देवानन्यांश्च वै गणाः । प्रमथाः परमक्रुद्धा वीरभद्रप्रणोदिताः

समरे त्रस्तान् तान् वीरान् देवानन्यांश्च वै गणाः। प्रमथाः परमक्रुद्धा वीरभद्रप्रणोदिताः समभ्यधावन्॥

Verse 3

प्रगृह्य च तथा दोषं निगडैरायसैर्दृढैः । बबन्धुः पाणिपादेषु कंधरेषूदरेषु च

तं तथा प्रगृह्य दोषिणं दृढैरायसैर्निगडैः पाणिपादेषु कन्धरेषूदरेषु च बबन्धुः॥

Verse 4

तस्मिन्नवसरे ब्रह्मा भद्रमद्रीन्द्रजानुतम् । सारथ्याल्लब्धवात्सल्यः प्रार्थयन् प्रणतो ऽब्रवीत्

तस्मिन्नवसरे ब्रह्मा सारथ्याल्लब्धवात्सल्यः प्रणतः प्रार्थयन् अब्रवीत्—भद्रं मद्रीन्द्रजानुतम्॥

Verse 5

अलं क्रोधेन भगवन्नष्टाश्चैते दिवौकसः । प्रसीद क्षम्यतां सर्वं रोमजैस्सह सुव्रत

अलं क्रोधेन भगवन्; नष्टाश्चैते दिवौकसः। प्रसीद, क्षम्यतां सर्वं रोमजैः सह सुव्रत॥

Verse 6

एवं विज्ञापितस्तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना । शमं जगाम संप्रीतो गणपस्तस्य गौरवात्

एवं तेन परमेष्ठिना ब्रह्मणा विज्ञापितः सन् गणपः संप्रीतः, तस्य गौरवं मानयन् शमं जगाम स्वं मनो निगृह्य।

Verse 7

देवाश्च लब्धावसरा देवदेवस्य मंत्रिणः । धारयन्तो ऽञ्जलीन्मूर्ध्नि तुष्टुवुर्विविधैः स्तवैः

अथ देवाः लब्धावसरा देवदेवस्य मंत्रिणश्च, मूर्ध्न्यञ्जलीन् धारयन्तः विविधैः स्तवैः तं तुष्टुवुः।

Verse 8

देवा ऊचुः । नमः शिवाय शान्ताय यज्ञहन्त्रे त्रिशूलिने । रुद्रभद्राय रुद्राणां पतये रुद्रभूतये

देवा ऊचुः—नमः शिवाय शान्ताय यज्ञहन्त्रे त्रिशूलिने। रुद्रभद्राय रुद्राणां पतये रुद्रभूतये॥

Verse 9

कालाग्निरुद्ररूपाय कालकामांगहारिणे । देवतानां शिरोहन्त्रे दक्षस्य च दुरात्मनः

कालाग्निरुद्ररूपाय कालकामाङ्गहारिणे । देवतानां शिरोहन्त्रे दक्षस्य च दुरात्मनः ॥

Verse 10

संसर्गादस्य पापस्य दक्षस्याक्लिष्टकर्मणः । शासिताः समरे वीर त्वया वयमनिन्दिता

संसर्गादस्य पापस्य दक्षस्याक्लिष्टकर्मणः । शासिताः समरे वीर त्वया वयमनिन्दिताः ॥

Verse 11

दग्धाश्चामी वयं सर्वे त्वत्तो भीताश्च भो प्रभो । त्वमेव गतिरस्माकं त्राहि नश्शरणागतान्

दग्धाश्चामी वयं सर्वे त्वत्तो भीताश्च भो प्रभो । त्वमेव गतिरस्माकं त्राहि नः शरणागतान् ॥

Verse 12

वायुरुवाच । तुष्टस्त्वेवं स्तुतो देवान् विसृज्य निगडात्प्रभुः । आनयद्देवदेवस्य समीपममरानिह

वायुरुवाच । तुष्टस्त्वेवं स्तुतो देवान् विसृज्य निगडात्प्रभुः । आनयद्देवदेवस्य समीपममरानिह ॥

Verse 13

देवोपि तत्र भगवानन्तरिक्षे स्थितः प्रभुः । सगणः सर्वगः शर्वस्सर्वलोकमहेश्वरः

देवोऽपि तत्र भगवानन्तरिक्षे स्थितः प्रभुः। सगणः सर्वगः शर्वः सर्वलोकमहेश्वरः॥

Verse 14

तं दृष्ट्वा परमेशानं देवा विष्णुपुरोगमाः । प्रीता अपि च भीताश्च नमश्चक्रुर्महेश्वरम्

तं दृष्ट्वा परमेशानं देवा विष्णुपुरोगमाः। प्रीताऽपि च भीताश्च नमश्चक्रुर्महेश्वरम्॥

Verse 15

दृष्ट्वा तानमरान्भीतान्प्रणतार्तिहरो हरः । इदमाह महादेवः प्रहसन् प्रेक्ष्य पार्वतीम्

दृष्ट्वा तानमरान्भीतान्प्रणतार्तिहरॊ हरः। इदमाह महादेवः प्रहसन् प्रेक्ष्य पार्वतीम्॥

Verse 16

महादेव उवाच । माभैष्ट त्रिदशास्सर्वे यूयं वै मामिकाः प्रजाः । अनुग्रहार्थमेवेह धृतो दंडः कृपालुना

महादेव उवाच—मा भैष्ट त्रिदशाः सर्वे; यूयं वै मम एव प्रजाः। अनुग्रहार्थमेवेह कृपालुना मया दण्डो धृतः॥

Verse 17

भवतां निर्जराणां हि क्षान्तो ऽस्माभिर्व्यतिक्रमः । क्रुद्धेष्वस्मासु युष्माकं न स्थितिर्न च जीवितम्

भवतां निर्जराणां हि व्यतिक्रमः क्षान्तोऽस्माभिः। अस्मासु क्रुद्धेषु युष्माकं न स्थितिर्न च जीवितम्॥

Verse 18

वायुरुवाच । इत्युक्तास्त्रिदशास्सर्वे शर्वेणामिततेजसा । सद्यो विगतसन्देहा ननृतुर्विबुधा मुदा

वायुरुवाच—इत्युक्तास्त्रिदशाः सर्वे शर्वेणामिततेजसा । सद्यो विगतसन्देहा ननृतुर्विबुधा मुदा ॥

Verse 19

प्रसन्नमनसो भूत्वानन्दविह्वलमानसाः । स्तुतिमारेभिरे कर्तुं शंकरस्य दिवौकसः

प्रसन्नमनसो भूत्वानन्दविह्वलमानसाः । स्तुतिमारेभिरे कर्तुं शंकरस्य दिवौकसः ॥

Verse 20

देवा ऊचुः । त्वमेव देवाखिललोककर्ता पाता च हर्ता परमेश्वरो ऽसि । कविष्णुरुद्राख्यस्वरूपभेदै रजस्तमस्सत्त्वधृतात्ममूर्ते

देवा ऊचुः—त्वमेव देवाखिललोककर्ता पाता च हर्ता परमेश्वरोऽसि । कविष्णुरुद्राख्यस्वरूपभेदै रजस्तमस्सत्त्वधृतात्ममूर्ते ॥

Verse 21

सर्वमूर्ते नमस्ते ऽस्तु विश्वभावन पावन । अमूर्ते भक्तहेतोर्हि गृहीताकृतिसौख्यद

सर्वमूर्ते नमस्तेऽस्तु विश्वभावन पावन । अमूर्ते भक्तहेतोर्हि गृहीताकृतिसौख्यद ॥

Verse 22

चंद्रो ऽगदो हि देवेश कृपातस्तव शंकर । निमज्जनान्मृतः प्राप सुखं मिहिरजाजलिः

चन्द्रोऽगदो हि देवेश कृपातस्तव शंकर । निमज्जनान्मृतः प्राप सुखं मिहिरजाजलिः ॥

Verse 23

सीमन्तिनी हतधवा तव पूजनतः प्रभो । सौभाग्यमतुलं प्राप सोमवारव्रतात्सुतान्

हे प्रभो! सीमन्तिनी हतधवा सती तव पूजनतः अतुलं सौभाग्यं प्राप; सोमवारव्रतात् च सुतान् लेभे।

Verse 24

श्रीकराय ददौ देवः स्वीयं पदमनुत्तमम् । सुदर्शनमरक्षस्त्वं नृपमंडलभीतितः

देवः श्रीकराय स्वीयं पदमनुत्तमं ददौ; त्वं च सुदर्शन नृपमण्डलभीतितः तं (लोकं) अरक्षः।

Verse 25

मेदुरं तारयामास सदारं च घृणानिधिः । शारदां विधवां चक्रे सधवां क्रियया भवान्

घृणानिधिः सदारं मेदुरं तारयामास; हे भवान्, तव क्रियाबलेन शारदां विधवां सधवां चकार।

Verse 26

भद्रायुषो विपत्तिं च विच्छिद्य त्वमदाः सुखम् । सौमिनी भवबन्धाद्वै मुक्ता ऽभूत्तव सेवनात्

भद्रायुषो विपत्तिं विच्छिद्य त्वमदाः सुखम्; सौमिनी तव सेवनात् भवबन्धाद्वै मुक्ता अभूत्।

Verse 27

विष्णुरुवाच । त्वं शंभो कहरीशाश्च रजस्सत्त्वतमोगुणैः । कर्ता पाता तथा हर्ता जनानुग्रहकांक्षया

विष्णुरुवाच । त्वमेव शम्भो ब्रह्मा विष्णुरुद्रश्च; रजःसत्त्वतमोगुणैः कर्ता पाता तथा हर्ता जनानुग्रहकाङ्क्षया।

Verse 28

सर्वगर्वापहारी च सर्वतेजोविलासकः । सर्वविद्यादिगूढश्च सर्वानुग्रहकारकः

सर्वगर्वापहारी च सर्वतेजोविलासकः । सर्वविद्यादिगूढश्च सर्वानुग्रहकारकः ॥

Verse 29

त्वत्तः सर्वं च त्वं सर्वं त्वयि सर्वं गिरीश्वर । त्राहि त्राहि पुनस्त्राहि कृपां कुरु ममोपरि

त्वत्तः सर्वं च त्वं सर्वं त्वयि सर्वं गिरीश्वर । त्राहि त्राहि पुनस्त्राहि कृपां कुरु ममोपरि ॥

Verse 30

अथास्मिन्नन्तरे ब्रह्मा प्रणिपत्य कृतांजलिः । एवं त्ववसरं प्राप्य व्यज्ञापयत शूलिने

अथास्मिन्नन्तरे ब्रह्मा प्रणिपत्य कृताञ्जलिः । एवं त्ववसरं प्राप्य व्यज्ञापयत शूलिने ॥

Verse 31

ब्रह्मोवाच । जय देव महादेव प्रणतार्तिविभंजन । ईदृशेष्वपराधेषु को ऽन्यस्त्वत्तः प्रसीदति

ब्रह्मोवाच । जय देव महादेव प्रणतार्तिविभञ्जन । ईदृशेष्वपराधेषु कोऽन्यस्त्वत्तः प्रसीदति ॥

Verse 32

लब्धमानो भविष्यंति ये पुरा निहिता मृधे । प्रत्यापत्तिर्न कस्य स्यात्प्रसन्ने परमेश्वरे

ये पुरा मृधे निहिता लब्धमानाः भविष्यन्ति; प्रसन्ने परमेश्वरे कस्य वा प्रत्यापत्तिर्भवेत्?

Verse 33

यदिदं देवदेवानां कृतमन्तुषु दूषणम् । तदिदं भूषणं मन्येत अंगीकारगौरवात्

यदिदं देवदेवैर्मनुष्येषु कृतं दूषणम्, तदेवाङ्गीकारगौरवाद् भूषणं मन्येत।

Verse 34

इति विज्ञाप्यमानस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना । विलोक्य वदनं देव्या देवदेवस्स्मयन्निव

इति ब्रह्मणा परमेष्ठिना विज्ञाप्यमानो देवदेवः, देव्याः वदनं विलोक्य स्मयन्निव प्रत्युवाच।

Verse 35

पुत्रभूतस्य वात्सल्याद्ब्रह्मणः पद्मजन्मनः । देवादीनां यथापूर्वमंगानि प्रददौ प्रभुः

पुत्रभूतस्य पद्मजन्मनो ब्रह्मणो वात्सल्यात् प्रभुः, देवादीनां यथापूर्वमङ्गानि प्रददौ।

Verse 36

प्रथमाद्यैश्च या देव्यो दंडिता देवमातरः । तासामपि यथापूर्वाण्यंगानि गिरिशो ददौ

प्रथमाद्यैर्दण्डितानां देवमातṝणामपि गिरिशो यथापूर्वाण्यङ्गानि ददौ।

Verse 37

दक्षस्य भगवानेव स्वयं ब्रह्मा पितामहः । तत्पापानुगुणं चक्रे जरच्छागमुखं मुखम्

ततः पितामहः स्वयं भगवान् ब्रह्मा दक्षस्य पापानुरूपं जरच्छागमुखसदृशं मुखं चकार।

Verse 38

सो ऽपि संज्ञां ततो लब्ध्वा स दृष्ट्वा जीवितः सुधी । भीतः कृताञ्जलिः शंभुं तुष्टाव प्रलपन्बहु

सोपि ततः संज्ञां लब्ध्वा जीवितं दृष्ट्वा सुधीर्भीतः कृताञ्जलिः शम्भुं बहु प्रलपन् तुष्टाव।

Verse 39

दक्ष उवाच । जय देव जगन्नाथ लोकानुग्रहकारक । कृपां कुरु महेशानापराधं मे क्षमस्व ह

दक्ष उवाच— जय देव जगन्नाथ लोकानुग्रहकारक। कृपां कुरु महेशान, अपराधं मे क्षमस्व ह॥

Verse 40

कर्ता भर्ता च हर्ता च त्वमेव जगतां प्रभो । मया ज्ञातं विशेषेण विष्ण्वादिसकलेश्वरः

कर्ता भर्ता च हर्ता च त्वमेव जगतां प्रभो। मया ज्ञातं विशेषेण विष्ण्वादिसकलेश्वरः॥

Verse 41

त्वयैव विततं सर्वं व्याप्तं सृष्टं न नाशितम् । न हि त्वदधिकाः केचिदीशास्ते ऽच्युतकादयः

त्वयैव विततं सर्वं व्याप्तं सृष्टं न नाशितम्। न हि त्वदधिकाः केचिदीशास्तेऽच्युतकादयः॥

Verse 42

वायुरुवाच । तं तथा व्याकुलं भीतं प्रलपंतं कृतागसम् । स्मयन्निवावदत्प्रेक्ष्य मा भैरिति १ घृणानिधिः

वायुरुवाच—तं तथा व्याकुलं भीतं प्रलपन्तं कृतागसं दृष्ट्वा, घृणानिधिः स्मयन्निव अवदत्—मा भैः इति।

Verse 43

तथोक्त्वा ब्रह्मणस्तस्य पितुः प्रियचिकीर्षया । गाणपत्यं ददौ तस्मै दक्षायाक्षयमीश्वरः

तथोक्त्वा ब्रह्मणस्तस्य पितुः प्रियचिकीर्षया, ईश्वरः दक्षाय तस्मै अक्षयं गाणपत्यं ददौ।

Verse 44

ततो ब्रह्मादयो देवा अभिवंद्य कृत २ ंजलिः । तुष्टुवुः प्रश्रया वाचा शंकरं गिरिजाधिपम्

ततो ब्रह्मादयो देवा अभिवन्द्य कृताञ्जलयः, प्रश्रया वाचा गिरिजाधिपं शंकरं तुष्टुवुः।

Verse 45

ब्रह्मादय ऊचुः । जय शंकर देवेश दीनानाथ महाप्रभो । कृपां कुरु महेशानापराधं नो क्षमस्व वै

ब्रह्मादय ऊचुः— जय जय शंकर देवेश दीनानाथ महाप्रभो। कृपां कुरु महेशान, अपराधं नो क्षमस्व वै॥

Verse 46

मखपाल मखाधीश मखविध्वंसकारक । कृपां कुरु मशानापराधं नः क्षमस्व वै

मखपाल मखाधीश मखविध्वंसकारक। कृपां कुरु महेशान, अपराधं नः क्षमस्व वै॥

Verse 47

देवदेव परेशान भक्तप्राणप्रपोषक । दुष्टदण्डप्रद स्वामिन्कृपां कुरु नमो ऽस्तु ते

देवदेव परेश भक्तप्राणप्रपोषक । दुष्टदण्डप्रद स्वामिन् कृपां कुरु नमोऽस्तु ते ॥

Verse 48

त्वं प्रभो गर्वहर्ता वै दुष्टानां त्वामजानताम् । रक्षको हि विशेषेण सतां त्वत्सक्तचेतसाम्

त्वं प्रभो गर्वहर्ता वै दुष्टानां त्वामजानताम् । रक्षको हि विशेषेण सतां त्वत्सक्तचेतसाम् ॥

Verse 49

अद्भुतं चरितं ते हि निश्चितं कृपया तव । सर्वापराधः क्षंतव्यो विभवो दीनवत्सलाः

अद्भुतं चरितं ते हि निश्चितं कृपया तव । सर्वापराधः क्षन्तव्यो विभवो दीनवत्सलः ॥

Verse 50

वायुरुवाच । इति स्तुतो महादेवो ब्रह्माद्यैरमरैः प्रभुः । स भक्तवत्सलस्स्वामी तुतोष करुणोदधिः

वायुरुवाच । इति स्तुतो महादेवो ब्रह्माद्यैरमरैः प्रभुः । स भक्तवत्सलः स्वामी तुतोष करुणोदधिः ॥

Verse 51

चकारानुग्रहं तेषां ब्रह्मादीनां दिवौकसाम् । ददौ नरांश्च सुप्रीत्या शंकरो दीनवत्सलः

चकारानुग्रहं तेषां ब्रह्मादीनां दिवौकसाम् । ददौ नरांश्च सुप्रीत्या शंकरो दीनवत्सलः ॥

Verse 52

स च ततस्त्रिदशाञ्छरणागतान् परमकारुणिकः परमेश्वरः । अनुगतस्मितलक्षणया गिरा शमितसर्वभयः समभाषत

अथ परमकारुणिकः परमेश्वरः शरणागतान् त्रिदशान् प्रति, अनुगतस्मितलक्षणया गिरा सर्वभयानि शमयन् समभाषत।

Verse 53

शिव उवाच । यदिदमाग इहाचरितं सुरैर्विधिनियोगवशादिव यन्त्रितैः । शरणमेव गतानवलोक्य वस्तदखिलं किल विस्मृतमेव नः

शिव उवाच—सुरैर्विधिनियोगवशादिव यन्त्रितैरिह यदाग आचरितं, शरणमेव गतान् युष्मानवलोक्य तदखिलं नः किल विस्मृतमेव।

Verse 54

तदिह यूयमपि प्रकृतं मनस्यविगणय्य विमर्दमपत्रपाः । हरिविरिंचिसुरेन्द्रमुखास्सुखं व्रजत देवपुरं प्रति संप्रति

तस्मादिह यूयमपि मनसि प्रकृतं अविगणय्य, विमर्दमपत्रपाः समागताः। इदानीं हरिविरिञ्चिसुरेन्द्रमुखैः सह सुखेन देवपुरं प्रति सपदि व्रजत।

Verse 55

इति सुरानभिधाय सुरेश्वरो निकृतदक्षकृतक्रतुरक्रतुः । सगिरिजानुचरस्सपरिच्छदः स्थित इवाम्बरतोन्तरधाद्धरः

इति सुरानभिधाय सुरेश्वरो निकृतदक्षकृतक्रतुरक्रतुः। सगिरिजानुचरः सपरिच्छदः क्षणमिवाम्बरतोऽन्तरधाद्धरः॥

Verse 56

अथ सुरा अपि ते विगतव्यथाः कथितभद्रसुभद्रपराक्रमाः । सपदि खेन सुखेन यथासुखं ययुरनेकमुखाः मघवन्मुखाः

अथ तेऽपि सुरा विगतव्यथाः भद्रसुभद्रपराक्रमं श्रुत्वा। सपदि खेन सुखेन यथासुखं ययुरनेकमुखा मघवन्मुखाः॥