Adhyaya 22
Vayaviya SamhitaPurva BhagaAdhyaya 2272 Verses

भद्रस्य दिव्यरथारोहणं शङ्खनादश्च — Bhadra’s Divine Chariot-Ascent and the Conch-Blast

अध्यायः २२ निर्णायकं रणदैव्यमुहूर्तं वर्णयति। दिव्यः परमदीप्तिमान् रथः नभसि प्रादुरभवत्, वृषध्वजचिह्नितः, रत्नायुधाभरणसम्पन्नश्च। तस्य सारथिः ब्रह्मा इति निर्दिश्यते, त्रिपुरवधप्रसङ्गेन पूर्वकथासम्बन्धो दर्श्यते। शिवाज्ञया ब्रह्मा हरिं समुपगम्य वीरगणनायकं भद्रं सम्बोध्य रथारोहणं आज्ञापयति। रेभाश्रमसमीपे भद्रस्य पराक्रमं त्र्यम्बकः अम्बिकया सह पश्यतीति पवित्रदेशविशेषे कथा निबध्यते। भद्रः ब्रह्माणं नमस्कृत्य आज्ञां गृह्णाति, दिव्यरथमारुह्य तस्य लक्ष्मीः वर्धते, यथा पुरद्विषो रुद्रस्य। अन्ते दीप्तशङ्खनादः देवतानां भयहेतुः, जठरानलं प्रज्वालयन्, घोरसंघर्षारम्भं देवबलप्रेरणां च सूचयति।

Shlokas

Verse 1

तस्मिन्नवसरे व्योम्नि समाविरभवद्रथः । सहस्रसूर्यसंकाशश्चारुचीरवृषध्वजः

तस्मिन्नवसरे व्योम्नि रथः समाविरभूत्—सहस्रसूर्यसंकाशः, चारुचीरवृषध्वजः।

Verse 2

अश्वरत्नद्वयोदारो रथचक्रचतुष्टयः । सञ्चितानेकदिव्यास्त्रशस्त्ररत्नपरिष्कृतः

अश्वरत्नद्वयोदारो रथचक्रचतुष्टयः । सञ्चितानेकदिव्यास्त्रशस्त्ररत्नपरिष्कृतः ॥

Verse 3

तस्यापि रथवर्यस्य स्यात्स एव हि सारथिः । यथा च त्रैपुरे युद्धे पूर्वं शार्वरथे स्थितः

तस्यापि रथवर्यस्य स्यात्स एव हि सारथिः । यथा च त्रैपुरे युद्धे पूर्वं शार्वरथे स्थितः ॥

Verse 4

स तं रथवरं ब्रह्मा शासनादेव शूलिनः । हरेस्समीपमानीय कृताञ्जलिरभाषत

स तं रथवरं ब्रह्मा शासनादेव शूलिनः । हरेस्समीपमानीय कृताञ्जलिरभाषत ॥

Verse 5

भगवन्भद्र भद्रांग भगवानिन्दुभूषणः । आज्ञापयति वीरस्त्वां रथमारोढुमव्ययः

भगवन्भद्र भद्रांग भगवानिन्दुभूषणः । आज्ञापयति वीरस्त्वां रथमारोढुमव्ययः ॥

Verse 6

रेभ्याश्रमसमीपस्थस्त्र्यंबको ऽंबिकया सह । सम्पश्यते महाबाहो दुस्सहं ते पराक्रमम्

रेभ्याश्रमसमीपस्थस्त्र्यंबकोऽंबिकया सह । सम्पश्यते महाबाहो दुस्सहं ते पराक्रमम् ॥

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स वीरो गणकुञ्जरः । आरुरोह रथं दिव्यमनुगृह्य पितामहम्

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स वीरो गणकुञ्जरः । आरुरोह रथं दिव्यमनुगृह्य पितामहम् ॥

Verse 8

तथा रथवरे तस्मिन्स्थिते ब्रह्मणि सारथौ । भद्रस्य ववृधे लक्ष्मी रुद्रस्येव पुरद्विषः

तथा रथवरे तस्मिन्स्थिते ब्रह्मणि सारथौ । भद्रस्य ववृधे लक्ष्मी रुद्रस्येव पुरद्विषः ॥

Verse 9

ततः शंखवरं दीप्तं पूर्णचंद्रसमप्रभम् । प्रदध्मौ वदने कृत्वा भानुकंपो महाबलः

ततः स महाबलो भानुकम्पः पूर्णचन्द्रसमप्रभं दीप्तं शङ्खवरं वदने कृत्वा बलात् प्रदध्मौ।

Verse 10

तस्य शंखस्य तं नादं भिन्नसारससन्निभम् । श्रुत्वा भयेन देवानां जज्वाल जठरानलः

तस्य शङ्खस्य तं नादं भिन्नसारससन्निभं श्रुत्वा देवानां भयेन जठरानलो जज्वाल।

Verse 11

यक्षविद्याधराहीन्द्रैः सिद्धैर्युद्धदिदृक्षुभिः । क्षणेन निबडीभूताः साकाशविवरा दिशाः

यक्षविद्याधराहीन्द्रैः सिद्धैश्च युद्धदिदृक्षुभिः क्षणेन दिशः साकाशविवरा निबडीभूताः।

Verse 12

ततः शार्ङ्गेण चापाङ्कात्स नारायणनीरदः । महता बाणवर्षेण तुतोद गणगोवृषम्

ततः स नारायणनीरदः शार्ङ्गेण चापाङ्कात् महता बाणवर्षेण गणगोवृषं तुतोद।

Verse 13

तं दृष्ट्वा विष्णुमायांतं शतधा बाणवर्षिणम् । स चाददे धनुर्जैत्रं भद्रो बाणसहस्रमुक्

तं दृष्ट्वा विष्णुमायया समायान्तं शतधा बाणवर्षिणम् । भद्रोऽपि जयधनुः समाददे बाणसहस्रमुखं तं प्रतिविधातुम् ॥

Verse 14

समादाय च तद्दिव्यं धनुस्समरभैरवम् । शनैर्विस्फारयामास मेरुं धनुरिवेश्वरः

तद्दिव्यं समरभैरवं धनुः समादाय । ईश्वरः शनैर्विस्फारयामास मेरुं धनुरिव कृत्वा ॥

Verse 15

तस्य विस्फार्यमाणस्य धनुषो ऽभून्महास्वनः । तेन स्वनेन महता पृथिवीं समकंपयत्

तस्य धनुषो विस्फार्यमाणस्य महास्वनोऽभूत् । तेन महता स्वनेन पृथिवी समकम्पयत् ॥

Verse 16

ततः शरवरं घोरं दीप्तमाशीविषोपमम् । जग्राह गणपः श्रीमान्स्वयमुग्रपराक्रमः

ततः शरवरं घोरं दीप्तमाशीविषोपमम् । श्रीमान् गणपः स्वयमुग्रपराक्रमो जग्राह ॥

Verse 17

बाणोद्धारे भुजो ह्यस्य तूणीवदनसंगतः । प्रत्यदृश्यत वल्मीकं विवेक्षुरिव पन्नगः

बाणोद्धारे भुजो ह्यस्य तूणीवदनसंगतः। प्रत्यदृश्यत वल्मीकं विवेक्षुरिव पन्नगः॥

Verse 18

समुद्धृतः करे तस्य तत्क्षणं रुरुचे शरेः । महाभुजंगसंदष्टो यथा बालभुजङ्गमः

समुद्धृतः करे तस्य तत्क्षणं रुरुचे शरः। महाभुजंगसंदष्टो यथा बालभुजङ्गमः॥

Verse 19

शरेण घनतीव्रेण भद्रो रुद्रपराक्रमः । विव्याध कुपितो गाढं ललाटे विष्णुमव्ययम्

शरेण घनतीव्रेण भद्रो रुद्रपराक्रमः। विव्याध कुपितो गाढं ललाटे विष्णुमव्ययम्॥

Verse 20

ललाटे ऽभिहितो विष्णुः पूर्वमेवावमानितः । चुकोप गणपेंद्राय मृगेंद्रायेव गोवृषः

ललाटेऽभिहितो विष्णुः पूर्वमेवावमानितः । चुकोप गणपेन्द्राय मृगेन्द्रायेव गोवृषः ॥

Verse 21

ततस्त्वशनिकल्पेन क्रूरास्येन महेषुणा । विव्याध गणराजस्य भुजे भुजगसन्निभे

ततस्त्वशनिकल्पेन क्रूरास्येन महेषुणा । विव्याध गणराजस्य भुजे भुजगसन्निभे ॥

Verse 22

सो ऽपि तस्य भुजे भूयः सूर्यायुतसमप्रभम् । विससर्ज शरं वेगाद्वीरभद्रो महाबलः

सोऽपि तस्य भुजे भूयः सूर्यायुतसमप्रभम् । वीरभद्रो महाबलः शरं वेगाद्विससर्ज ॥

Verse 23

स च विष्णुः पुनर्भद्रं भद्रो विष्णुं तथा पुनः । स च तं स च तं विप्राश्शरैस्तावनुजघ्नतुः

स च विष्णुः पुनर्भद्रं जघान, भद्रोऽपि विष्णुं पुनः पुनः । हे विप्राः, परस्परं तौ शरवृष्टिभिः क्रमशोऽनुजघ्नतुः

Verse 24

तयोः परस्परं वेगाच्छरानाशु विमुंचतोः । द्वयोस्समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्

तयोः परस्परं वेगात् शरानाशु विमुञ्चतोः । द्वयोः समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्

Verse 25

तद्दृष्ट्वा तुमुलं युद्धं तयोरेव परस्परम् । हाहाकारो महानासीदाकाशे खेचरेरितः

तद्दृष्ट्वा तुमुलं युद्धं तयोरेव परस्परम् । हाहाकारो महानासीदाकाशे खेचरेरितः

Verse 26

ततस्त्वनलतुंडेन शरेणादित्यवर्चसा । विव्याध सुदृढं भद्रो विष्णोर्महति वक्षसि

ततस्त्वनलतुण्डेन शरेणादित्यवर्चसा । विव्याध सुदृढं भद्रो विष्णोर्महति वक्षसि

Verse 27

स तु तीव्रप्रपातेन शरेण दृढमाहतः । महतीं रुजमासाद्य निपपात विमोहितः

स तु तीव्रप्रपातेन शरेण दृढमाहतः । महतीं रुजमासाद्य निपपात विमोहितः

Verse 28

पुनः क्षणादिवोत्थाय लब्धसंज्ञस्तदा हरिः । सर्वाण्यपि च दिव्यास्त्राण्यथैनं प्रत्यवासृजत्

पुनः क्षणमिवोत्थाय लब्धसंज्ञस्तदा हरिः । सर्वाण्यपि दिव्यास्त्राणि तस्मै प्रत्यवासृजत् ॥

Verse 29

स च विष्णुर्धनुर्मुक्तान्सर्वाञ्छर्वचमूपतिः । सहसा वारयामास घोरैः प्रतिशरैः शरान्

स च विष्णुर्धनुर्मुक्तान् सर्वाञ्छर्वचमूपतिः । सहसा वारयामास घोरैः प्रतिशरैः शरान् ॥

Verse 30

तं बाणं बाणवर्येण भद्रो भद्राह्वयेण तु । अप्राप्तमेव भगवाञ्चिच्छेद शतधा पथि

तं बाणं बाणवर्येण भद्रो भद्राह्वयेण तु । अप्राप्तमेव भगवाञ्छिच्छेद शतधा पथि ॥

Verse 31

अथैकेनेषुणा शार्ङ्गं द्वाभ्यां पक्षौ गरुत्मतः । निमेषादेव चिच्छेद तदद्भुतमिवाभवत्

अथैकेनेषुणा शार्ङ्गं द्वाभ्यां पक्षौ गरुत्मतः । निमेषादेव चिच्छेद तदद्भुतमिवाभवत् ॥

Verse 32

ततो योगबलाद्विष्णुर्देहाद्देवान्सुदारुणान् । शंखचक्रगदाहस्तान् विससर्ज सहस्रशः

ततः स्वयोगबलात् विष्णुः स्वदेहात् सहस्रशः सुदारुणान् देवान् शङ्खचक्रगदाहस्तान् विससर्ज।

Verse 33

सर्वांस्तान्क्षणमात्रेण त्रैपुरानिव शंकरः । निर्ददाह महाबाहुर्नेत्रसृष्टेन वह्निना

स तान् सर्वान् क्षणमात्रेण शङ्करः त्रैपुरानिव महाबाहुः नेत्रसृष्टेन वह्निना निर्ददाह।

Verse 34

ततः क्रुद्धतरो विष्णुश्चक्रमुद्यम्य सत्वरः । तस्मिन्वीरो समुत्स्रष्टुं तदानीमुद्यतो ऽभवत्

ततः क्रुद्धतरो विष्णुः सत्वरं चक्रमुद्यम्य तस्मिन् वीरे समुत्स्रष्टुं तदानीम् उद्यतोऽभवत्।

Verse 35

तं दृष्ट्वा चक्रमुद्यम्य पुरतः समुपस्थितम् । स्मयन्निव गणेशानो व्यष्टंभयदयत्नतः

तं पुरतः चक्रमुद्यम्य समुपस्थितं दृष्ट्वा गणेशानोऽयत्नतः स्मयन्निव व्यष्टम्भयत्।

Verse 36

स्तंभितांगस्तु तच्चक्रं घोरमप्रतिमं क्वचित् । इच्छन्नपि समुत्स्रष्टुं न विष्णुरभवत्क्षमः

स्तंभिताङ्गस्तु तच्चक्रं घोरमप्रतिमं क्वचित् । इच्छन्नपि समुत्स्रष्टुं न विष्णुरभवत्क्षमः ॥

Verse 37

श्वसन्निवैकमुद्धृत्य बाहुं चक्रसमन्वितम् । अतिष्ठदलसो भूत्वा पाषाण इव निश्चलः

श्वसन्निवैकमुद्धृत्य बाहुं चक्रसमन्वितम् । अतिष्ठदलसो भूत्वा पाषाण इव निश्चलः ॥

Verse 38

विशरीरो यथाजीवो विशृङ्गो वा यथा वृषः । विदंष्ट्रश्च यथा सिंहस्तथा विष्णुरवस्थितः

यथा विशरीरो जीवः शक्तिहीनो भवति, यथा विशृङ्गो वृषो निष्फलः, यथा विदंष्ट्रः सिंहः दुर्बलः—तथा शिववियोगे विष्णुरपि निष्प्रभावोऽवस्थितः।

Verse 39

तं दृष्ट्वा दुर्दशापन्नं विष्णुमिंद्रादयः सुराः । समुन्नद्धा गणेन्द्रेण मृगेंद्रेणेव गोवृषाः

तं विष्णुं दुर्दशापन्नं दृष्ट्वेन्द्रादयः सुराः । गणेन्द्रेण समुन्नद्धा गोवृषा इव, मृगेन्द्रेणेव गोवृषाः ॥

Verse 40

प्रगृहीतायुधा यौद्धुंक्रुद्धाः समुपतस्थिरे । तान्दृष्ट्वा समरे भद्रःक्षुद्रानिव हरिर्मृगान्

प्रगृहीतायुधाः क्रुद्धा यौद्धुं समुपतस्थिरे । तान् समरे दृष्ट्वा भद्रः क्षुद्रानिव हरिर्मृगान् ॥

Verse 41

साक्षाद्रुद्रतनुर्वीरो वरवीरगणावृतः । अट्टहासेन घोरेण व्यष्टं भयदनिंदितः

साक्षाद्रुद्रतनुर्वीरो वरवीरगणावृतः। घोराट्टहासेन भयदं व्यष्टं स निन्दितः॥

Verse 42

तथा शतमखस्यापि सवज्रो दक्षिणः करः । सिसृक्षोरेव उद्वज्रश्चित्रीकृत इवाभवत्

तथा शतमखस्यापि सवज्रो दक्षिणः करः। सिसृक्षोरेवोद्वज्रश्चित्रीकृत इवाचलः अभवत्॥

Verse 43

अन्येषामपि सर्वेषां सरक्ता अपि बाहवः । अलसानामिवारंभास्तादृशाः प्रतियांत्युत

अन्येषामपि सर्वेषां सरक्ता अपि बाहवः । अलसानामिवारम्भास्तादृशाः प्रतियांत्युत ॥

Verse 44

एवं भगवता तेन व्याहताशेषवैभवात् । अमराः समरे तस्य पुरतः स्थातुमक्षमाः

एवं भगवता तेन व्याहताशेषवैभवात् । अमराः समरे तस्य पुरतः स्थातुमक्षमाः ॥

Verse 45

स्तब्धैरवयवैरेव दुद्रुवुर्भयविह्वलाः । स्थितिं च चक्रिरे युद्धे वीरतेजोभयाकुलाः

स्तब्धैरवयवैरेव दुद्रुवुर्भयविह्वलाः । स्थितिं च चक्रिरे युद्धे वीरतेजोभयाकुलाः ॥

Verse 46

विद्रुतांस्त्रिदशान्वीरान्वीरभद्रो महाभुजः । विव्याध निशितैर्बाणैर्मघो वर्षैरिवाचलान्

विद्रुतान् त्रिदशान् वीरान् वीरभद्रो महाभुजः । निशितैर्बाणैर्विव्याध मघो वर्षैरिवाचलान् ॥

Verse 47

बहवस्तस्य वीरस्य बाहवः परिघोपमाः । शस्त्रैश्चकाशिरे दीप्तैः साग्निज्वाला इवोरगाः

बहवोऽस्य वीरस्य बाहवः परिघोपमाः । दीप्तैः शस्त्रैश्चकाशिरे साग्निज्वाला इवोरगाः ॥

Verse 48

अस्त्रशस्त्राण्यनेकानिसवीरो विसृजन्बभौ । विसृजन्सर्वभूतानि यथादौ विश्वसंभवः

स वीरः अस्त्रशस्त्राण्यनेकानि विसृजन् बभौ। विसृजन् सर्वभूतानि यथादौ विश्वसंभवः॥

Verse 49

यथा रश्मिभिरादित्यः प्रच्छादयति मेदिनीम् । तथा वीरः क्षणादेव शरैः प्राच्छादयद्दिशः

यथा रश्मिभिरादित्यः प्रच्छादयति मेदिनीम्। तथा वीरः क्षणादेव शरैः प्राच्छादयद्दिशः॥

Verse 50

खमंडले गणेन्द्रस्य शराः कनकभूषिताः । उत्पतंतस्तडिद्रूपैरुपमानपदं ययुः

खमण्डले गणेन्द्रस्य शराः कनकभूषिताः। उत्पतन्तस्तडिद्रूपैरुपमानपदं ययुः॥

Verse 51

महांतस्ते सुरगणान्मंडूकानिवडुंडुभाः । प्राणैर्वियोजयामासुः पपुश्च रुधिरासवम्

ते महान्तो डुण्डुभाः सुरगणान् मण्डूकानिव प्रहृत्य प्राणैर्वियोजयामासुः; रुधिरासवं च पपुः।

Verse 52

निकृत्तबाहवः केचित्केचिल्लूनवराननाः । पार्श्वे विदारिताः केचिन्निपेतुरमरा भुवि

केचित् निकृत्तबाहवो, केचिल्लूनवराननाः; केचित् पार्श्वे विदारिताः—अमराः केचिद् भुवि निपेतुः।

Verse 53

विशिखोन्मथितैर्गात्रैर्बहुभिश्छिन्नसन्धिभिः । विवृत्तनयनाः केचिन्निपेतुर्भूतले मृताः

विशिखोन्मथितैर्गात्रैर्बहुभिश्छिन्नसन्धिभिः। विवृत्तनयनाः केचिद् भूतले निपेतुर्मृताः॥

Verse 54

भूमौ केचित्प्रविविशुः पर्वतानां गुहाः परे । अपरे जग्मुराकाशं परे च विविशुर्जलम्

केचित् भूमौ प्रविविशुः, परे पर्वतगुहासु; अपरे जग्मुराकाशं, परे च विविशुर्जलम्।

Verse 55

तथा संछिन्नसर्वांगैस्स वीरस्त्रिदशैर्बभौ । परिग्रस्तप्रजावर्गो भगवानिव भैरवः

तथा संछिन्नसर्वाङ्गैस्त्रिदशैर्वीरैर्बभौ। परिग्रस्तप्रजावर्गो भगवानिव भैरवः॥

Verse 56

दग्धत्रिपुरसंव्यूहस्त्रिपुरारिर्यथाभवत् । एवं देवबलं सर्वं दीनं बीभत्सदर्शनम्

दग्धत्रिपुरसंव्यूहस्त्रिपुरारिर्यथाभवत्। एवं देवबलं सर्वं दीनं बीभत्सदर्शनम्॥

Verse 57

गणेश्वरसमुत्पन्नं कृपणं वपुराददे । तदा त्रिदशवीराणामसृक्सलिलवाहिनी

गणेश्वरसमुत्पन्नं कृपणं वपुराददे। तदा त्रिदशवीराणामसृक्सलिलवाहिनी॥

Verse 58

प्रावर्तत नदी घोरा प्राणिनां भयशंसिनी । रुधिरेण परिक्लिन्ना यज्ञभूमिस्तदा बभौ

तदा घोराऽऽपगा प्रावर्तत प्राणिनां भयशंसिनी । रुधिरेण परिक्लिन्ना यज्ञभूमिस्तदा बभौ ॥

Verse 59

रक्तार्द्रवसना श्यामा हतशुंभेव कैशिकी । तस्मिन्महति संवृत्ते समरे भृशदारुणे

रक्तार्द्रवसना श्यामा हतशुंभेव कैशिकी । तस्मिन्महति संवृत्ते समरे भृशदारुणे ॥

Verse 60

भयेनेव परित्रस्ता प्रचचाल वसुन्धरा । महोर्मिकलिलावर्तश्चुक्षुभे च महोदधिः

भयेनेव परित्रस्ता वसुन्धरा प्रचचाल कम्पिता च; महोर्मिकलिलावर्तैः सह महोदधिः अपि चुक्षुभे।

Verse 61

पेतुश्चोल्का महोत्पाताः शाखाश्च मुमुचुर्द्रुमाः । अप्रसन्ना दिशः सर्वाः पवनश्चाशिवो ववौ

पेतुः चोल्का महोत्पाताः, द्रुमाः शाखाः मुमुचुः; सर्वाः दिशः अप्रसन्नाः, पवनः च अशिवः ववौ।

Verse 62

अहो विधिविपर्यासस्त्वश्वमेधोयमध्वरः । यजमानस्स्वयं दक्षौ ब्रह्मपुत्रप्रजापतिः

अहो विधिविपर्यासः—अयम् अश्वमेधोऽध्वरः; यजमानः स्वयं दक्षः, ब्रह्मपुत्रः प्रजापतिः।

Verse 63

धर्मादयस्सदस्याश्च रक्षिता गरुडध्वजः । भागांश्च प्रतिगृह्णंति साक्षादिंद्रादयः सुराः

धर्मादयः सदस्याḥ गरुडध्वजेन रक्षिताः; भागांश्च प्रतिगृह्णन्ति साक्षादिन्द्रादयः सुराः।

Verse 64

तथापि यजमानस्य यज्ञस्य च सहर्त्विजः । सद्य एव शिरश्छेदस्साधु संपद्यते फलम्

तथापि यजमानस्य यज्ञस्य च सहर्त्विजः; सद्य एव साधु फलम्—शिरश्छेदः—सम्पद्यते।

Verse 65

तस्मान्नावेदनिर्दिष्टं न चेश्वरबहिष्कृतम् । नासत्परिगृहीतं च कर्म कुर्यात्कदाचन

तस्मान्नावेदनिर्दिष्टं न चेश्वरबहिष्कृतम् । नासत्परिगृहीतं च कर्म कुर्यात्कदाचन ॥

Verse 66

कृत्वापि सुमहत्पुण्यमिष्ट्वा यज्ञशतैरपि । न तत्फलमवाप्नोति भक्तिहीनो महेश्वरे

कृत्वापि सुमहत्पुण्यमिष्ट्वा यज्ञशतैरपि । न तत्फलमवाप्नोति भक्तिहीनो महेश्वरे ॥

Verse 67

कृत्वापि सुमहत्पापं भक्त्या यजति यश्शिवम् । मुच्यते पातकैः सर्वैर्नात्र कार्या विचारणा

कृत्वापि सुमहत्पापं भक्त्या यजति यश्शिवम् । मुच्यते पातकैः सर्वैर्नात्र कार्या विचारणा ॥

Verse 68

बहुनात्र किमुक्तेन वृथा दानं वृथा तपः । वृथा यज्ञो वृथा होमः शिवनिन्दारतस्य तु

बहुनात्र किमुक्तेन वृथा दानं वृथा तपः । वृथा यज्ञो वृथा होमः शिवनिन्दारतस्य तु ॥

Verse 69

ततः सनारायणकास्सरुद्राः सलोकपालास्समरे सुरौघाः । गणेंद्रचापच्युतबाणविद्धाः प्रदुद्रुवुर्गाढरुजाभिभूताः

ततः सनारायणकास्सरुद्राः सलोकपालास्समरे सुरौघाः । गणेंद्रचापच्युतबाणविद्धाः प्रदुद्रुवुर्गाढरुजाभिभूताः ॥

Verse 70

चेलुः क्वचित्केचन शीर्णकेशाः सेदुः क्वचित्केचन दीर्घगात्राः । पेतुः क्वचित्केचन भिन्नवक्त्रा नेशुः क्वचित्केचन देववीराः

केचन क्वचित् शीर्णकेशाः चेलुः; केचन क्वचित् दीर्घगात्राः सेदुः। केचन क्वचित् भिन्नवक्त्राः पेतुः; केचन क्वचित् देववीराः नेशुः।

Verse 71

केचिच्च तत्र त्रिदशा विपन्ना विस्रस्तवस्त्राभरणास्त्रशस्त्राः । निपेतुरुद्भासितदीनमुद्रा मदं च दर्पं च बलं च हित्वा

केचिच्च तत्र त्रिदशा विपन्ना विस्रस्तवस्त्राभरणास्त्रशस्त्राः। निपेतुरुद्भासितदीनमुद्रा मदं च दर्पं च बलं च हित्वा॥

Verse 72

सस्मुत्पथप्रस्थितमप्रधृष्यो विक्षिप्य दक्षाध्वरमक्षतास्त्रैः । बभौ गणेशस्स गणेश्वराणां मध्ये स्थितः सिंह इवर्षभाणाम्

अप्रधृष्यः स सस्मुत्पथप्रस्थितं दक्षाध्वरं अच्युतास्त्रैर्विक्षिप्य निनाश। ततः स गणेशो गणेश्वराणां मध्ये सिंह इवर्षभाणां मध्ये स्थितो बभौ॥

Frequently Asked Questions

A divine chariot manifests in the sky; Brahmā (as charioteer under Śiva’s command) directs the hero Bhadra to ascend it, and a powerful conch-blast inaugurates the martial escalation.

The chariot signifies sanctioned divine agency (ājñā + tejas), while the conch-sound functions as śabda-śakti—an energizing, fear-inducing proclamation that transforms narrative action into ritual-symbolic power.

Śiva as Tryambaka with Ambikā is the witnessing sovereign; Brahmā appears as delegated executor; Hari is approached as a major divine counterpart; Bhadra embodies gaṇa-force empowered for a decisive encounter.