शुक्रोत्पत्तिः तथा महेश्वरदर्शनम् (Śukra’s Emergence and the Vision of Maheśvara)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ॐ नमस्ते देवेशाय सुरासुरनम स्कृताय भूतभव्यमहादेवाय हरितपिगललोचनाय बलाय बुद्धिरूपिणे वैयाघ्रवसनच्छदायारणेयाय त्रैलोक्यप्रभवे ईश्वराय हराय हरितनेत्राय युगान्तकरणायानलायगणेशायलोकपालाय महाभुजायमहाहस्ताय शूलिने महादंष्ट्रिणे कालाय महेश्वरायअव्ययाय कालरूपिणे नीलग्रीवाय महोदराय गणाध्यक्षाय सर्वात्मने सर्वभावनाय सर्वगाय मृत्युहंत्रे पारियात्रसुव्रताय ब्रह्मचारिणे वेदान्त गाय तपोंतगाय पशुपतये व्यंगाय शूलपाणये वृषकेतवे हरये जटिने शिखंडिने लकुटिने महायशसे भूतेश्वराय गुहावासिने वीणा पणवतालंबते अमराय दर्शनीयाय बालसूर्यनिभाय श्मशानवासिने भगवते उमापतये अरिन्दमाय भगस्याक्षिपातिने पूष्णोर्दशननाशनाय कूरकर्तकाय पाशहस्ताय प्रलयकालाय उल्कामुखायाग्निकेतवे मुनये दीप्ताय विशांपतये उन्नयते जनकाय चतुर्थकाय लोक सत्तमाय वामदेवाय वाग्दाक्षिण्याय वामतो भिक्षवे भिक्षुरूपिणे जटिने स्वयंजटिलाय शक्रहस्तप्रतिस्तंभकाय वसूनां स्तंभाय क्रतवे क्रतुकराय कालाय मेधाविने मधुकराय चलाय वानस्पत्याय वाजसनेति समाश्रमपूजिताय जगद्धात्रे जगत्कर्त्रे पुरुषाय शाश्वताय ध्रुवाय धर्माध्यक्षाय त्रिवर्त्मने भूतभावनाय त्रिनेत्राय बहुरूपाय सूर्यायुतसमप्रभाय देवाय सर्वतूर्यनिनादिने सर्वबाधाविमोचनाय बंधनाय सर्वधारिणे धर्म्मोत्तमाय पुष्पदंतायापि भागाय मुखाय सर्वहराय हिरण्यश्रवसे द्वारिणे भीमाय भीमपराक्रमाय ओंनमो नमः । सनत्कुमार उवाच । इमं मन्त्रवरं जप्त्वा शुक्रो जठरपंजरात् । निष्क्रान्तो लिंगमार्गेण शंभोश्शुक्रमिवोत्कटम्

सनत्कुमार उवाच। ॐ नमस्ते देवेशाय सुरासुरनमस्कृताय… ओंनमो नमः। सनत्कुमार उवाच। इमं मन्त्रवरं जप्त्वा शुक्रो जठरपंजरात्। निष्क्रान्तो लिङ्गमार्गेण शम्भोः शुक्रमिवोत्कटम्॥

Verse 2

गौर्या गृहीतः पुत्रार्थं विश्वेशेन ततः कृतः । अजरश्चामरः श्रीमान्द्वितीय इव शंकरः

गौर्या गृहीतः पुत्रार्थं विश्वेशेन ततः कृतः। अजरश्चामरः श्रीमान् द्वितीय इव शंकरः॥

Verse 3

त्रिभिर्वर्षसहस्रैस्तु समतीतैर्महीतले । महेश्वरात्पुनर्जातः शुक्रो वेदनिधिर्मुनिः

त्रिभिर्वर्षसहस्रैस्तु समतीतैर्महीतले। महेश्वरात्पुनर्जातः शुक्रो वेदनिधिर्मुनिः॥

Verse 4

ददर्श शूले संशुष्कं ध्यायंतं परमेश्वरम् । अंधकं धैर्यसद्वन्यदानवेशं तपस्विनम्

स ददर्श अन्धकं दानवाधिपं तपसा संशुष्कं धैर्यनिष्ठं शूलासने समासीनं परमेश्वरं शिवं ध्यायन्तं वन्यतपस्विवत् तपोबलप्रभया दीप्तम्।

Verse 5

महादेवं विरूपाक्षं चन्द्रार्द्धकृतशेखरम् । अमृतं शाश्वतं स्थाणुं नीलकंठं पिनाकिनम्

महादेवं विरूपाक्षं चन्द्रार्धकृतशेखरम्। अमृतं शाश्वतं स्थाणुं नीलकण्ठं पिनाकिनम् नमामि॥

Verse 6

वृषभाक्षं महाज्ञेयं पुरुषं सर्वकामदम् । कामारिं कामदहनं कामरूपं कपर्दिनम्

वृषभाक्षं महाज्ञेयं पुरुषं सर्वकामदम्। कामारिं कामदहनं कामरूपं कपर्दिनं शरणं प्रपद्ये॥

Verse 7

विरूपं गिरिशं भीमं स्रग्विणं रक्तवाससम् । योगिनं कालदहनं त्रिपुरघ्नं कपालिनम्

विरूपं गिरिशं भीमं स्रग्विणं रक्तवाससम्। योगिनं कालदहनं त्रिपुरघ्नं कपालिनं ददृशुः॥

Verse 8

गूढव्रतं गुप्तमंत्रं गंभीरं भावगोचरम् । अणिमादिगुणाधारत्रिलोक्यैश्वर्य्यदायकम्

गूढं व्रतमिदं गुप्तो मन्त्रश्चातिगभीरकः, अन्तर्भक्तिगम्यं च; अणिमादिसिद्ध्याधारं त्रैलोक्यैश्वर्य-समृद्धिदायकम्।

Verse 9

वीरं वीरहणं घोरं विरूपं मांसलं पटुम् । महामांसादमुन्मत्तं भैरवं वै महेश्वरम्

स वीरः स च वीरहन्ता घोरः, विरूपोऽपि मांसलः पटुश्च; महामांसादोन्मत्तो भैरवो वै स महेश्वरः।

Verse 10

त्रैलोक्यद्रावणं लुब्धं लुब्धकं यज्ञसूदनम् । कृत्तिकानां सुतैर्युक्तमुन्मत्तकृत्तिवाससम्

त्रैलोक्यद्रावणं लुब्धं लुब्धकं यज्ञसूदनम् । कृत्तिकासुतसंयुक्तमुन्मत्तं कृत्तिवाससम् ॥

Verse 11

गजकृत्तिपरीधानं क्षुब्धं भुजगभूषणम् । दद्यालंबं च वेतालं घोरं शाकिनिपूजितम्

गजकृत्तिपरीधानं क्षुब्धं भुजगभूषणम् । दद्यालम्बं च वेतालं घोरं शाकिनिपूजितम् ॥

Verse 12

अघोरं घोरदैत्यघ्नं घोरघोषं वनस्पतिम् । भस्मांगं जटिलं शुद्धं भेरुंडशतसेवितम्

नमामि शिवमघोरं घोरदैत्यगणान्तकम् । घोरघोषं वनस्पतिं भस्माङ्गं जटिलं शुचिम् । भेरुण्डशतसेवितम् ॥

Verse 13

भूतेश्वरं भूतनाथं पञ्चभूताश्रितं खगम् । क्रोधितं निष्ठुरं चण्डं चण्डीशं चण्डिकाप्रियम्

स तं ददर्श भूतेश्वरं भूतनाथं पञ्चमहाभूताश्रितं खगवद् वेगिनम् । क्रुद्धं निष्ठुरं चण्डं चण्डीशं चण्डिकाप्रियम् ॥

Verse 14

चण्डं तुंगं गरुत्मंतं नित्यमासवभोजनम् । लेलिहानं महारौद्रं मृत्युं मृत्योरगोचरम्

चण्डं तुङ्गं गरुत्मन्तं नित्यमासवभोजनम् । लेलिहानं महारौद्रं मृत्युं मृत्योरगोचरम् ॥

Verse 15

मृत्योर्मृत्युं महासेनं श्मशानारण्यवासिनम् । रागं विरागं रागांधं वीतरागशताचितम्

मृत्योर्मृत्युं महासेनं श्मशानारण्यवासिनम्। रागं विरागं रागांधं वीतरागशताचितम्॥

Verse 16

सत्त्वं रजस्तमोधर्ममधर्मं वासवानुजम् । सत्यं त्वसत्यं सद्रूपमसद्रूपमहेतुकम्

सत्त्वं रजस्तमोधर्ममधर्मं वासवानुजम्। सत्यं त्वसत्यं सद्रूपमसद्रूपमहेतुकम्॥

Verse 17

अर्द्धनारीश्वरं भानुं भानुकोटिशतप्रभम् । यज्ञं यज्ञपतिं रुद्रमीशानं वरदं शिवम्

अर्द्धनारीश्वरं भानुं भानुकोटिशतप्रभम्। यज्ञं यज्ञपतिं रुद्रमीशानं वरदं शिवम्॥

Verse 18

अष्टोत्तरशतं ह्येतन्मूर्तीनां परमात्मनः । शिवस्य दानवो ध्यायन्मुक्तस्तस्मान्महाभयात्

एतानि हि परमात्मनः शिवस्य मूर्तीनाम् अष्टोत्तरशतं प्रसिद्धम्। तासु ध्यानं कुर्वन् दानवोऽपि तस्मान्महाभयात् मुक्तोऽभवत्॥

Verse 19

दिव्येनामृतवर्षेण सोऽभिषिक्तः कपर्दिना । तुष्टेन मोचितं तस्माच्छूलाग्रादवरोपितः

कपर्दिना तु तेन दिव्येनामृतवर्षेण स अभिषिक्तः। तुष्टः शिवस्तं शूलाग्रात् मोचयित्वा अवरोपितवान्॥

Verse 20

उक्तश्चाथ महादैत्यो महेशानेन सोंऽधकः । असुरस्सांत्वपूर्वं यत्कृतं सर्वं महात्मना

अथ महादैत्योऽन्धकः महेशानेनोक्तः। असुरः सान्त्वपूर्वं महात्मना यत्पूर्वं कृतं चोक्तं च तत्सर्वं सम्यक् शुश्राव॥

Verse 21

ईश्वर उवाच । भो भो दैत्येन्द्रतुष्टोऽस्मि दमेन नियमेन च । शौर्येण तव धैर्येण वरं वरय सुव्रत

ईश्वर उवाच। भो भो दैत्येन्द्र! तुष्टोऽस्मि ते दमेन नियमेन च। शौर्येण धैर्येण च; वरं वरय सुव्रत॥

Verse 22

आराधितस्त्वया नित्यं सर्वनिर्धूतकल्मषः । वरदोऽहं वरार्हस्त्वं महादैत्येन्द्रसत्तम

त्वया नित्यमाराधितोऽहं सर्वनिर्धूतकल्मषः। वरदोऽहं वरार्हस्त्वं महादैत्येन्द्रसत्तम॥

Verse 23

प्राणसंधारणादस्ति यच्च पुण्यफलं तव । त्रिभिर्वर्षसहस्रैस्तु तेनास्तु तव निर्वृतिः

प्राणसंधारणाद्यत्ते पुण्यफलं समर्जितम्। तेन ते त्रिसहस्राणि वर्षाणि निर्वृतिर्भवतु॥

Verse 24

सनत्कुमार उवाच । एतच्छ्रुत्वांधकः प्राह वेपमानः कृतांजलिः । भूमौ जानुद्वयं कृत्वा भगवंतमुमापतिम्

सनत्कुमार उवाच—एतच्छ्रुत्वा अन्धकः कम्पमानः कृताञ्जलिः प्राह। भूमौ जानुद्वयं कृत्वा भगवन्तम् उमापतिं पुरतः प्रणनाम।

Verse 25

अंधक उवाच । भगवन्यन्मयोक्तोऽसि दीनोदीनः परात्परः । हर्षगद्गदया वाचा मया पूर्वं रणाजिरे

अन्धक उवाच—भगवन्, यन्मयोक्तोऽसि दीनानां दीनबन्धुः परात्परः । पूर्वं रणाजिरे हर्षगद्गदया वाचा त्वां मया संबोधितः ॥

Verse 26

यद्यत्कृतं विमूढत्वात्कर्म लोकेषु गर्हितम् । अजानता त्वां तत्सर्वं प्रभो मनसि मा कृथाः

यद्यत्कृतं विमूढत्वात् कर्म लोकेषु गर्हितम् । त्वामजानता तत्सर्वं प्रभो मनसि मा कृथाः ॥

Verse 27

पार्वत्यामपि दुष्टं यत्कामदोषात्कृतं मया । क्षम्यतां मे महादेव कृपणो दुःखितो भृशम्

पार्वत्यामपि दुष्टं यत् कामदोषात् कृतं मया । क्षम्यतां मे महादेव कृपणो दुःखितो भृशम् ॥

Verse 28

दुःखितस्य दया कार्या कृपणस्य विशेषतः । दीनस्य भक्तियुक्तस्य भवता नित्यमेव हि

दुःखिते दया कार्या, कृपणे विशेषतः; दीनस्य भक्तियुक्तस्य तव नित्यं कृपा भवेत्।

Verse 29

सोहं दीनो भक्तियुक्त आगतश्शरणं तव । रक्षा मयि विधातव्या रचितोऽयं मयांजलिः

सोऽहं दीनो भक्तियुक्तः शरणं तवागतः; मयि रक्षा विधातव्या, मयाऽयं कृताञ्जलिः।

Verse 30

इयं देवी जगन्माता परितुष्टा ममोपरि । क्रोधं विहाय सकलं प्रसन्ना मां निरीक्षताम्

इयं देवी जगन्माता ममोपरि परितुष्टा। क्रोधं विहाय सकलं प्रसन्ना मां निरीक्षताम्॥

Verse 31

क्वास्याः क्रोधः क्व कृपणो दैत्योऽहं चन्द्रशेखर । तत्सोढा नाहमर्द्धेन्दुचूड शंभो महेश्वर

क्वास्याः क्रोधः क्व कृपणो दैत्योऽहं चन्द्रशेखर। तत्सोढा नाहमर्द्धेन्दुचूड शंभो महेश्वर॥

Verse 32

क्व भवान्परमोदारः क्व चाहं विवशीकृतः । कामक्रोधादिभिर्दोषैर्जरसा मृत्युना तथा

क्व भवान्परमोदारः क्व चाहं विवशीकृतः। कामक्रोधादिभिर्दोषैर्जरसा मृत्युना तथा॥

Verse 33

अयं ते वीरकः पुत्रो युद्धशौंडो महाबलः । कृपणं मां समालक्ष्य मा मन्युवशमन्वगाः

अयं ते वीरकः पुत्रो युद्धशौण्डो महाबलः। कृपणं मां समालक्ष्य मा मन्युवशमन्वगाः॥

Verse 34

तुषारहारशीतांशुशंखकुन्देन्दुवर्ण भाक् । पश्येयं पार्वतीं नित्यं मातरं गुरुगौरवात्

तुषारहारशीतांशुशङ्खकुन्देन्दुवर्णभाक्। पश्येयं पार्वतीं नित्यं मातरं गुरुगौरवात्॥

Verse 35

नित्यं भवद्भ्यां भक्तस्तु निर्वैरो दैवतैः सह । निवसेयं गणैस्सार्द्धं शांता त्मा योगचिंतकः

नित्यं युवयोर्भक्तोऽहं निर्वैरो दैवतैः सह। निवसेयं गणैः सार्धं शान्तात्मा योगचिन्तकः॥

Verse 36

मा स्मरेयं पुनर्जातं विरुद्धं दानवोद्भवम् । त्वत्कृपातो महेशान देह्येतद्वरमुत्तमम्

महेशान, त्वत्कृपया दानवविरोधसमुद्भवं पुनर्जन्म न कदाचित् स्मरेयं न च तत्र पुनराकृष्ये; एतदुत्तमं वरं मे देहि।

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । एतावदुक्त्वा वचनं दैत्येन्द्रो मौनमास्थितः । ध्यायंस्त्रिलोचनं देवं पार्वतीं प्रेक्ष्य मातरम्

सनत्कुमार उवाच—एतावदुक्त्वा वचनं दैत्येन्द्रो मौनमास्थितः। त्रिलोचनं देवं ध्यायन्, पार्वतीं मातरं प्रेक्ष्य तस्यां चेतः समर्पयामास।

Verse 38

ततो दृष्टस्तु रुद्रेण प्रसन्नेनैव चक्षुषा । स्मृतवान्पूर्ववृत्तांतमात्मनो जन्म चाद्भुतम्

ततः प्रसन्नेनैव रुद्रेण चक्षुषा दृष्टः सन्, स तत्क्षणात् पूर्ववृत्तान्तं स्मृतवान्, आत्मनोऽपि जन्माद्भुतं च।

Verse 39

तस्मिन्स्मृते च वृत्तांते ततः पूर्णमनोरथः । प्रणम्य मातापितरौ कृतकृत्योऽभवत्ततः

तस्मिन् वृत्तान्ते स्मृते सति स पूर्णमनोरथोऽभवत्। मातापितरौ प्रणम्य स कृतकृत्योऽभवत्ततः।

Verse 40

पार्वत्या मूर्ध्न्युपाघ्रातश्शंकरेण च धीमता । तथाऽभिलषितं लेभे तुष्टाद्बालेन्दुशेखरात्

धीमता शङ्करेण बालेन्दुशेखरेण पार्वत्याः मूर्ध्नि स्नेहेन उपाघ्राते तुष्टे सति, सा तस्मात् प्रसन्नात् देवात् यथाभिलषितं वरं लेभे।

Verse 41

एतद्वस्सर्वमाख्यातमन्धकस्य पुरातनम् । गाणपत्यं महादेवप्रसादात्परसौख्यदम्

एतत् अन्धकस्य पुरातनं चरितं वः सर्वं मया आख्यातम्; महादेवप्रसादात् गाणपत्यं लब्धं, यत् परसौख्यप्रदम्।

Verse 42

मृत्युंजयश्च कथितो मंत्रो मृत्युविनाशनः । पठितव्यः प्रयत्नेन सर्वकामफलप्रदः

मृत्युञ्जयः मन्त्रः कथितः, स मृत्युविनाशनः। स सर्वकामफलप्रदः, अतः प्रयत्नेन पठितव्यः।

Verse 49

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे अंधकगण जीवितप्राप्तिवर्णनं नामैकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे ‘अन्धकगणजीवितप्राप्तिवर्णनम्’ नामैकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।