शङ्खचूडकृततपः—ब्रह्मवरकवचप्राप्तिः / Śaṅkhacūḍa’s Austerity—Brahmā’s Boon and the Bestowal of the Kavaca

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ततश्च शंखचूडोऽसौ जैगीषव्योपदेशतः । ततश्चकार सुप्रीत्या ब्रह्मणः पुष्करे चिरम्

सनत्कुमार उवाच । ततः शंखचूडोऽसौ जैगीषव्योपदेशतः । सुप्रीत्या चिरं पुष्करे ब्रह्मणः पूजनं चकार ॥

Verse 2

गुरुदत्तां ब्रह्मविद्यां जजाप नियतेन्द्रियः । स एकाग्रमना भूत्वा करणानि निगृह्य च

गुरुणा दत्तां ब्रह्मविद्यां नियतेन्द्रियः स जजाप। एकाग्रमना भूत्वा करणानि च निगृह्य सुसंयतः॥

Verse 3

तपंतं पुष्करे तं वै शंखचूडं च दानवम् । वरं दातुं जगामाशु ब्रह्मालोकगुरुर्विभुः

पुष्करे तपसि रतं शंखचूडं दानवं दृष्ट्वा। वरदानायाशु जगाम ब्रह्मलोकगुरुर्विभुः॥

Verse 4

वरं ब्रूहीति प्रोवाच दानवेन्द्रं विधिस्तदा । स दृष्ट्वा तं ननामाति नम्रस्तुष्टाव सद्गिरा

वरं ब्रूहीति प्रोवाच विधिर्दानवेन्द्रं तदा। तं दृष्ट्वा स ननामाति नम्रस्तुष्टाव सद्गिरा॥

Verse 5

वरं ययाचे ब्रह्माणमजेयत्वं दिवौकसाम् । तथेत्याह विधिस्तं वै सुप्रसन्नेन चेतसा

वरं ययाचे ब्रह्माणमजेयत्वं दिवौकसाम्। तथेत्याह विधिस्तं वै सुप्रसन्नेन चेतसा॥

Verse 6

श्रीकृष्णकवचं दिव्यं जगन्मंगलमंगलम् । दत्तवाञ्शंखचूडाय सर्वत्र विजयप्रदम्

श्रीकृष्णकवचं दिव्यं जगन्मंगलमंगलं सर्वत्र विजयप्रदं शंखचूडाय दत्तवान्।

Verse 7

बदरीं संप्रयाहि त्वं तुलस्या सह तत्र वै । विवाहं कुरु तत्रैव सा तपस्यति कामतः

त्वं तुलस्या सह बदरीं शीघ्रं संप्रयाहि वै। तत्रैव विवाहं कुरु; सा कामतः तपस्यति॥

Verse 8

धर्मध्वजसुता सेति संदिदेश च तं विधिः । अन्तर्धानं जगामाशु पश्यतस्तस्य तत्क्षणात्

धर्मध्वजसुता सेति तं विधिः संदिदेश ह। तत्क्षणादेव पश्यतस्तस्य शीघ्रमन्तर्धानं जगाम॥

Verse 9

ततस्स शंखचूडो हि तपःसिद्धोऽतिपुष्करे । गले बबंध कवचं जगन्मंगलमंगलम्

ततः शंखचूडो हि तपःसिद्धोऽतिपुष्करे। गले बबन्ध कवचं जगन्मंगलमंगलम्॥

Verse 10

आज्ञया ब्राह्मणस्सोऽपि तपःसिद्धमनोरथः । समाययौ प्रहृष्टास्यस्तूर्णं बदरिकाश्रमम्

आज्ञया ब्राह्मणोऽपि स तपःसिद्धमनोरथः। प्रहृष्टास्यस्तूर्णं समाययौ बदरिकाश्रमम्॥

Verse 11

यदृच्छयाऽऽगतस्तत्र शंखचूडश्च दानवः । तपश्चरन्ती तुलसी यत्र धर्मध्वजात्मजा

यदृच्छया तत्र दानवः शंखचूडोऽप्यागात्, यत्र धर्मध्वजात्मजा तुलसी तपश्चरन्ती आसीत्।

Verse 12

सुरूपा सुस्मिता तन्वी शुभभूषणभूषिता । सकटाक्षं ददर्शासौ तमेव पुरुषं परम्

सुरूपा सुस्मिता तन्वी शुभभूषणभूषिता; सकटाक्षं ददर्शासौ तमेव पुरुषं परम्।

Verse 13

दृष्ट्वा तां ललिता रम्यां सुशीलां सुन्दरीं सतीम् । उवास तत्समीपे तु मधुरं तामुवाच सः

तां ललितां रम्यां सुशीलां सुन्दरीं सतीं दृष्ट्वा स तत्समीपे उवास; मधुरं तामुवाच सः।

Verse 14

शंखचूड उवाच । का त्वं कस्य सुता त्वं हि किं करोषि स्थितात्र किम् । मौनीभूता किंकरं मां संभावितुमिहार्हसि

शंखचूड उवाच । का त्वं कस्य सुता त्वं हि किं करोषि स्थितात्र किम् । मौनीभूता किंकरं मां संभावितुमिहार्हसि ॥

Verse 15

सनत्कुमार उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा सकामं तमुवाच सा

सनत्कुमार उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा सकामं तमुवाच सा ॥

Verse 16

तुलस्युवाच । धर्मध्वजसुताहं च तपस्यामि तपस्विनी । तपोवने च तिष्ठामि कस्त्वं गच्छ यथासुखम्

तुलस्युवाच । धर्मध्वजसुताहं च तपस्यामि तपस्विनी । तपोवने च तिष्ठामि कस्त्वं गच्छ यथासुखम् ॥

Verse 17

नारीजातिर्मोहिनी च ब्रह्मादीनां विषोपमा । निन्द्या दोषकरी माया शृंखला ह्यनुशायिनाम्

नारीजातिर्मोहिनी च ब्रह्मादीनां विषोपमा । निन्द्या दोषकरी माया शृंखला ह्यनुशायिनाम् ॥

Verse 18

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा तुलसी तं च सरसं विरराम ह । दृष्ट्वा तां सस्मितां सोपि प्रवक्तुमुपचक्रमे

सनत्कुमार उवाच—इत्युक्त्वा तुलसी तं च सरसं विरराम ह। दृष्ट्वा तां सस्मितां सोऽपि प्रवक्तुमुपचक्रमे॥

Verse 19

शंखचूड उवाच । त्वया यत्कथितं देवि न च सर्वमलीककम् । किञ्चित्सत्यमलीकं च किंचिन्मत्तो निशामय

शंखचूड उवाच—देवि, त्वया यत्कथितं तत् सर्वमलीकं न। किञ्चित् सत्यम्, किञ्चिद् अलीकं च; इदानीं मत्तः किञ्चित् निशामय।

Verse 20

पतिव्रताः स्त्रियो याश्च तासां मध्ये त्वमग्रणीः । न चाहं पापदृक्कामी तथा त्वं नेति धीर्मम

पतिव्रतानां स्त्रीणां मध्ये त्वमेवाग्रणीः। अहं न पापदृष्टिकामी; मम निश्चयोऽयं यत्त्वमपि तादृशी न।

Verse 21

आगच्छामि त्वत्समीपमाज्ञया ब्रह्मणोऽधुना । गांधर्वेण विवाहेन त्वां ग्रहीष्यामि शोभने

अधुना ब्रह्मण आज्ञया त्वत्समीपमागच्छामि। हे शोभने, गांधर्वविवाहेन त्वां ग्रहीष्यामि भार्यां।

Verse 22

शंखचूडोऽहमेवास्मि देवविद्रावकारकः । मां न जानासि किं भद्रे न श्रुतोऽहं कदाचन

शंखचूडोऽहमेवास्मि देवविद्रावकारकः। किं मां न जानासि भद्रे? न श्रुतोऽहं कदाचन ते?

Verse 23

दनुवंश्यो विशेषेण मन्द पुत्रश्च दानवः । सुदामा नाम गोपोहं पार्षदश्च हरेः पुरा

सुदामा नाम गोपोऽहं दनुवंश्यो विशेषतः। मन्दपुत्रो दानवश्च पुरा हरेः पार्षदः स्मृतः।

Verse 24

अधुना दानवेन्द्रोऽहं राधिकायाश्च शापतः । जातिस्मरोऽहं जानामि सर्वं कृष्णप्रभावतः

अधुना राधिकायाः शापतः अहं दानवेन्द्रो जातः; कृष्णप्रभावतः च अहं जातिस्मरः, सर्वं जानामि।

Verse 25

सनत्कुमार उवाच । एवमुक्त्वा शंखचूडो विरराम च तत्पुरः । दानवेंद्रेण सेत्युक्ता वचनं सत्यमादरात् । सस्मितं तुलसी तुष्टा प्रवक्तुमुपचक्रमे

सनत्कुमार उवाच—एवमुक्त्वा शङ्खचूडः तत्पुरो विरराम। दानवेन्द्रेण ‘एवम्’ इत्युक्ता तुलसी तस्य सत्यवचनम् आदरात् अङ्गीकृत्य, तुष्टा सस्मितं वक्तुमुपचक्रमे।

Verse 26

तुलस्युवाच । त्वयाहमधुना सत्त्वविचारेण पराजिता । स धन्यः पुरुषो लोके न स्त्रिया यः पराजितः

तुलस्युवाच—त्वया अधुना सत्त्वविचारेण अहं पराजिता; स धन्यः पुरुषो लोके यो न स्त्रिया पराजितः।

Verse 27

सत्क्रियोप्यशुचिर्नित्यं स पुमान्यः स्त्रिया जितः । निन्दंति पितरो देवा मानवास्सकलाश्च तम्

सत्क्रियावानप्यशुचिर्नित्यं स पुमान् यः स्त्रिया जितः। तं पितरः सुराः सर्वे मनुष्याश्च निन्दन्ति॥

Verse 28

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे शंखचूडतपःकरणविवाहवर्णनं नामाष्टविंशोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे शंखचूडतपःकरणविवाहवर्णनं नामाष्टविंशोऽध्यायः॥

Verse 29

शूद्रो मासेन शुध्येत्तु हीति वेदानुशासनम् । न शुचिः स्त्रीजितः क्वापि चितादाहं विना पुमान्

वेदानुशासनं वदति—“शूद्रो मासेन शुध्येत्” इति। किन्तु स्त्रीविषयासक्त्या जितः पुमान् क्वापि न शुचिः; चितादाहं विना न शुद्धिमाप्नोति।

Verse 30

न गृह्णतीच्छया तस्मात्पितरः पिण्डतर्पणम् । न गृह्णन्ति सुरास्तेन दत्तं पुष्पफलादिकम्

तस्मात् सः पितॄणां पिण्डतर्पणं न इच्छया ग्राहयति; तथा देवाः अपि तेन दत्तं पुष्पफलादिकं न गृह्णन्ति।

Verse 31

तस्य किं ज्ञानसुतपो जपहोम प्रपूजनैः । विद्यया दानतः किं वा स्त्रीभिर्यस्य मनो हृतम्

तस्य किं ज्ञानं किं वा सुतपोऽस्ति? किं जपहोमप्रपूजनैः? विद्यया दानतः किं वा, यस्य मनः स्त्रीभिः हृतम्।

Verse 32

विद्याप्रभावज्ञानार्थं मया त्वं च परीक्षितः । कृत्वा कांतपरीक्षां वै वृणुयात्कामिनी वरम्

विद्यायाः प्रभावं ज्ञानार्थं मया त्वं परीक्षितः। एवं कान्तपरीक्षां कृत्वा कामिनी वरं पतिं वृणुयात्।

Verse 33

सनत्कुमार उवाच । इत्येवं प्रवदंत्यां तु तुलस्यां तत्क्षणे विधिः । तत्राजगाम संसृष्टा प्रोवाच वचनं ततः

सनत्कुमार उवाच । इत्येवं प्रवदंत्यां तु तुलस्यां तत्क्षणे विधिः । तत्राजगाम संसृष्टा प्रोवाच वचनं ततः ॥

Verse 34

ब्रह्मोवाच । किं करोषि शंखचूड संवादमनया सह । गांधर्वेण विवाहेन त्वमस्या ग्रहणं कुरु

ब्रह्मोवाच—हे शंखचूड, किमर्थं त्वं तया सह दीर्घसंवादं करोषि? गांधर्वविधिना विवाहं कृत्वा तामद्यैव पाणिग्रहणेन गृहाण।

Verse 35

त्वं वै पुरुषरत्नं च स्त्रीरत्नं च त्वियं सती । विदग्धाया विदग्धेन संगमो गुणवान् भवेत्

त्वं नूनं पुरुषरत्नं, इयं च सती स्त्रीरत्नम्। विदग्धया सह विदग्धस्य संगमो गुणवान् फलप्रदश्च भवति।

Verse 36

निर्विरोधं सुखं राजन् को वा त्यजति दुर्लभम् । योऽविरोधसुखत्यागी स पशुर्नात्र संशयः

निर्विरोधं सुखं दुर्लभं, हे राजन्, कः परित्यजेत्? योऽविरोधसुखं त्यजति स एव पशुः, नात्र संशयः।

Verse 37

किं त्वं परीक्षसे कांतमीदृशं गुणिनं सति । देवानामसुराणां च दानवानां विमर्दकम्

हे सति गुणिनि, किं त्वं कांतं परीक्षसे—एवं गुणिनं वीरं, देवानामसुराणां च दानवानां च विमर्दकम्?

Verse 38

अनेन सार्द्धं सुचिरं विहारं कुरु सर्वदा । स्थानेस्थाने यथेच्छं च सर्वलोकेषु सुन्दरि

अनेन सार्द्धं सुचिरं विहारं कुरु सर्वदा । स्थानेस्थाने यथेच्छं च सर्वलोकेषु सुन्दरि ॥

Verse 39

अंते प्राप्स्यति गोलोके श्रीकृष्णं पुनरेव सः । चतुर्भुजं च वैकुण्ठे मृते तस्मिंस्त्वमाप्स्यसि

अन्ते स पुनर्गोलोके श्रीकृष्णं प्राप्स्यति। तस्मिन् मृते त्वं वैकुण्ठे चतुर्भुजं हरिं प्राप्स्यसि॥

Verse 40

सनत्कुमार उवाच । इत्येवमाशिषं दत्त्वा स्वालयं तु ययौ विधिः । गांधर्वेण विवाहेन जगृहे तां च दानवः

सनत्कुमार उवाच। एवमाशिषं दत्त्वा विधिः स्वालयं ययौ। गांधर्वविवाहेन तां दानवो जग्राह॥

Verse 41

एवं विवाह्य तुलसीं पितुः स्थानं जगाम ह । स रेमे रमया सार्द्धं वासगेहे मनोरमे

एवं तुलसीं विवाह्य स पितुः स्थानं जगाम ह। स रेमे रमया सार्धं वासगेहे मनोरमे॥