देवस्तुतिः — Hymn of Praise by the Devas (Devastuti)
अध्यायः २५—सनत्कुमारः कथयति यथा ब्रह्मा देवाः ऋषयश्च साष्टाङ्गं प्रणम्य देवदेवेशं शिवं विधिवत् स्तोत्रेण स्तुवन्ति। स्तुतौ शरणागतवत्सलत्वं भक्तदुःखनिवारणं च प्रमुखं, तथा च परस्परविरुद्धधर्मसमन्वयः—लीलासु अद्भुतः, भक्त्या सुलभः, अशुद्धानां तु दुर्लभः; वेदैरपि पूर्णतया अगोचरः, तथापि महात्मभिः नित्यं गूढमहिमा गीयते। शिवकृपा साधारणाधिकारं व्यत्यस्यति, सर्वव्यापकत्वं निर्विकारत्वं च सत्यभक्तौ प्रकटयति। यदुपतिः कलावती च, मित्रसहः मदयन्ती च इत्यादयः भक्ताः परमसिद्धिं कैवल्यं च प्राप्नुवन्ति। एषः अध्यायः कथान्तर्गतं तत्त्वोपदेशरूपं स्तोत्रं, भक्तिः→दर्शनम्→मोक्षः इति मार्गं निरूपयति।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । अथ ब्रह्मादयो देवा मुनयश्चाखिलास्तथा । तुष्टुवुर्देवदेवेशं वाग्भिरिष्टाभिरानताः
सनत्कुमार उवाच । अथ ब्रह्मादयो देवा मुनयश्चाखिलास्तथा । आनताः स्तुतिवाग्भिरिष्टैर्देवदेवेशमस्तुवन् ॥
Verse 2
देवा ऊचुः । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । साधुसौख्यप्रदस्त्वं हि सर्वदा भक्तदुःखहा
देवा ऊचुः— देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । साधूनां सौख्यदस्त्वं हि सर्वदा भक्तदुःखहा ॥
Verse 3
त्वं महाद्भुतसल्लीलो भक्तिगम्यो दुरासदः । दुराराध्योऽसतां नाथ प्रसन्नस्सर्वदा भव
त्वं महाद्भुतसल्लीलो भक्तिगम्यो दुरासदः । दुराराध्योऽसतां नाथ प्रसन्नः सर्वदा भव ॥
Verse 4
वेदोऽपि महिमानं ते न जानाति हि तत्त्वतः । यथामति महात्मानस्सर्वे गायंति सद्यशः
वेदोऽपि तव महिमानं तत्त्वतः सम्यक् न वेत्ति। यथायोग्यं यथामति सर्वे महात्मानः स्वस्वरीत्या तं कीर्तयन्ति सद्यशः॥
Verse 5
माहात्म्यमतिगूढं ते सहस्रवदनादयः । सदा गायंति सुप्रीत्या पुनंति स्वगिरं हि ते
अतिगूढं तव माहात्म्यं सहस्रवदनादयः। सदा सुप्रीत्या गायन्ति स्वगिरा च पुनन्ति ते॥
Verse 6
कृपया तव देवेश ब्रह्मज्ञानी भवेज्जडः । भक्तिगम्यस्सदा त्वं वा इति वेदा ब्रुवंति हि
कृपया तव देवेश ब्रह्मज्ञानीऽपि जडो भवेत्। भक्तिगम्यः सदा त्वं वै—इति वेदा ब्रुवन्ति हि॥
Verse 7
त्वं वै दीनदयालुश्च सर्वत्र व्यापकस्सदा । आविर्भवसि सद्भक्त्या निर्विकारस्सतां गतिः
त्वं वै दीनदयालुः सर्वत्र व्यापकः सदा। सद्भक्त्या आविर्भवसि निर्विकारः सतां गतिः॥
Verse 8
भक्त्यैव ते महेशान बहवस्सिद्धिमागताः । इह सर्वसुखं भुक्त्वा दुःखिता निर्विकारतः
भक्त्यैव ते महेशान बहवः सिद्धिमागताः। इह सर्वसुखं भुक्त्वा दुःखैरस्पृष्टा निर्विकारतः॥
Verse 9
पुरा यदुपतिर्भक्तो दाशार्हस्सिद्धिमागतः । कलावती च तत्पत्नी भक्त्यैव परमां प्रभो
पुरा यदुपतिर्दाशार्हो भक्त्या सिद्धिमवाप हि । तस्य पत्नी कलावती भक्त्यैव परमां गतिम् ॥
Verse 10
तथा मित्रसहो राजा मदयंती च तत्प्रिया । भक्त्यैव तव देवेश कैवल्यं परमं ययौ
तथा मित्रसहो राजा मदयन्ती च तत्प्रिया । त्वय्येव भक्त्या देवेश कैवल्यं परमं ययौ ॥
Verse 11
सौमिनी नाम तनया कैकेयाग्रभुवस्तथा । तव भक्त्या सुखं प्राप परं सद्योगिदुर्लभम्
सौमिनी नाम तनया कैकेयाग्रभुवस्तथा । तव भक्त्या परं सौख्यं प्राप सद्योगिदुर्लभम् ॥
Verse 12
विमर्षणो नृपवरस्सप्तजन्मावधि प्रभो । भुक्त्वा भोगांश्च विविधांस्त्वद्भक्त्या प्राप सद्गतिम्
विमर्षणो नृपवरः सप्तजन्मावधि प्रभो । भुक्त्वा भोगान् विविधांस्त्वद्भक्त्या प्राप सद्गतिम् ॥
Verse 13
चन्द्रसेनो नृपवरस्त्वद्भक्त्या सर्वभोगभुक् । दुःखमुक्तः सुखं प्राप परमत्र परत्र च
चन्द्रसेनो नृपवरस्त्वद्भक्त्या सर्वभोगभुक् । दुःखमुक्तः सुखं प्राप परमत्र परत्र च ॥
Verse 14
गोपीपुत्रः श्रीकरस्ते भक्त्या भुक्त्वेह सद्गतिम् । परं सुखं महावीरशिष्यः प्राप परत्र वै
गोपीपुत्रः श्रीकरो नाम महावीरशिष्यः भक्त्या इह सद्गतिं भुक्त्वा, परत्र परमं सुखं प्राप वै।
Verse 15
त्वं सत्यरथभूजानेर्दुःखहर्ता गतिप्रदः । धर्मगुप्तं राजपुत्रमतार्षीस्सुखिनं त्विह
त्वं सत्यरथभूजानस्य दुःखहर्ता गतिप्रदः। इह धर्मगुप्तं राजपुत्रं धर्मरक्षया तारयित्वा सुखिनं चकारसि॥
Verse 16
तथा शुचिव्रतं विप्रमदरिद्रं महाप्रभो । त्वद्भक्तिवर्तिनं मात्रा ज्ञानिनं कृपयाऽकरोः
तथा महाप्रभो! शुचिव्रतं विप्रं दरिद्रं कृपया अदरिद्रं चकारसि। त्वद्भक्तिवर्तिनं तं मात्रा ज्ञानिनं चाकरोः॥
Verse 17
चित्रवर्मा नृपवरस्त्वद्भक्त्या प्राप सद्गतिम् । इह लोके सदा भुक्त्वा भोगानमरदुर्लभान्
चित्रवर्मा नृपवरः त्वद्भक्त्या सद्गतिं प्राप। इह लोकेऽमरदुर्लभान् भोगान् सदा भुक्त्वा अन्ते शिवभक्त्या परां गतिम् अगमत्॥
Verse 18
चन्द्रांगदो राजपुत्रस्सीमंतिन्या स्त्रिया सह । विहाय सकलं दुःखं सुखी प्राप महागतिम्
चन्द्राङ्गदो राजपुत्रः सीमन्तिन्या स्त्रिया सह। सकलं दुःखं विहाय सुखी सन् महागतिं प्राप॥
Verse 19
द्विजो मंदरनामापि वेश्यागामी खलोऽधमः । त्वद्भक्तः शिव संपूज्य तया सह गतिं गतः
द्विजो मन्दरनामापि वेश्यागामी खलोऽधमः। त्वद्भक्तः शिव संपूज्य तया सह परां गतिम् अगात्॥
Verse 20
भद्रायुस्ते नृपसुतस्सुखमाप गतव्यथः । त्वद्भक्तकृपया मात्रा गतिं च परमां प्रभो
भद्रायुस्ते नृपसुतः सुखमाप गतव्यथः। त्वद्भक्तमातृकृपया गतिं च परमां प्रभो॥
Verse 21
सर्वस्त्रीभोगनिरतो दुर्जनस्तव सेवया । विमुक्तोऽभूदपि सदा भक्ष्यभोजी महेश्वर
सर्वस्त्रीभोगनिरतो दुर्जनस्तव सेवया। विमुक्तोऽभूदपि सदा भक्ष्यभोजी महेश्वर॥
Verse 22
शंबरश्शंकरे भक्तश्चिताभस्मधरस्सदा । नियमाद्भस्मनश्शंभो स्वस्त्रिया ते पुरं गतः
शंबरः शंकरे भक्तश्चिताभस्मधरोऽभवत् सदा। नियमाद्भस्मनः शंभो स्वस्त्रिया ते पुरं गतः॥
Verse 23
भद्रसेनस्य तनयस्तथा मंत्रिसुतः प्रभो । सुधर्मशुभकर्माणौ सदा रुद्राक्षधारिणौ
भद्रसेनस्य तनयस्तथा मंत्रिसुतः प्रभो। सुधर्मशुभकर्माणौ सदा रुद्राक्षधारिणौ॥
Verse 24
त्वत्कृपातश्च तौ मुक्तावास्तां भुक्तेह सत्सुखम् । पूर्वजन्मनि यौ कीशकुक्कुटौ रुद्रभूषणौ
त्वत्कृपातः स तौ मुक्तौ; इहापि सत्सुखं भुञ्जाते। पूर्वजन्मनि यौ कीशकुक्कुटौ रुद्रभूषणौ॥
Verse 25
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने देवस्तुतिवर्णनं नाम पंचविंशोऽध्यायः
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलन्धरवधोपाख्याने देवस्तुतिवर्णनं नाम पञ्चविंशोऽध्यायः॥
Verse 26
शारदा विप्रतनया बालवैधव्यमागता । तव भक्तेः प्रभावात्तु पुत्रसौभा ग्यवत्यभूत्
शारदा विप्रतनया बाल्य एव वैधव्यमापन्ना; तव शिवभक्तेः प्रभावेन सा पुत्रसौभाग्यवती बभूव।
Verse 27
बिन्दुगो द्विजमात्रो हि वेश्याभोगी च तत्प्रिया । वंचुका त्वद्यशः श्रुत्वा परमां गतिमाययौ
बिन्दुगो नाम द्विजमात्रः, वेश्याभोगासक्तः स तत्प्रियश्च; वंचुका तु तव यशः श्रुत्वा परमां गतिमाययौ।
Verse 28
इत्यादि बहवस्सिद्धिं गता जीवास्तव प्रभो । भक्तिभावान्महेशान दीनबन्धो कृपालय
इत्यादि बहवो जीवाः सिद्धिं गताः प्रभो तव भक्तिभावात्। हे महेशान, दीनबन्धो कृपालय, प्रसादं कुरु॥
Verse 29
त्वं परः प्रकृतेर्ब्रह्म पुरुषात्परमेश्वर । निर्गुणस्त्रिगुणाधारो ब्रह्मविष्णुहरात्मकः
त्वं परं ब्रह्म प्रकृतेः परः, पुरुषात् परमोऽसि परमेश्वर। निर्गुणोऽपि त्रिगुणाधारो ब्रह्मविष्णुहरात्मकोऽसि॥
Verse 30
नानाकर्मकरो नित्यं निर्विकारोऽखिलेश्वरः । वयं ब्रह्मादयस्सर्वे तव दासा महेश्वर
नानाकर्मकरो नित्यं निर्विकारोऽखिलेश्वरः। वयं ब्रह्मादयः सर्वे तव दासा महेश्वर॥
Verse 31
प्रसन्नो भव देवेश रक्षास्मान्सर्वदा शिव । त्वत्प्रजाश्च वयं नाथ सदा त्वच्छरणं गताः
प्रसन्नो भव देवेश रक्षास्मान् सर्वदा शिव। त्वत्प्रजाश्च वयं नाथ सदा त्वच्छरणं गताः॥
Verse 32
सनत्कुमार उवाच । इति स्तुत्वा च ते देवा ब्रह्माद्यास्समुनीश्वराः । तूष्णीं बभूवुर्हि तदा शिवांघ्रिद्वन्द्वचेतसः
सनत्कुमार उवाच। इति स्तुत्वा च ते देवा ब्रह्माद्याः समुनीश्वराः। तूष्णीं बभूवुर्हि तदा शिवाङ्घ्रिद्वन्द्वचेतसः॥
Verse 33
अथ शंभुर्महेशानः श्रुत्वा देवस्तुतिं शुभाम् । दत्त्वा वरान्वरान्सद्यस्तत्रैवांतर्दधे प्रभुः
अथ शम्भुर्महेशानः श्रुत्वा देवस्तुतिं शुभाम् । दत्त्वा वरान्वरान् सद्यस्तत्रैवान्तर्दधे प्रभुः ॥
Verse 34
देवास्सर्वेऽपि मुदिता ब्रह्माद्या हतशत्रवः । स्वं स्वं धाम ययुः प्रीता गायंतः शिवसद्यशः
देवास्सर्वेऽपि मुदिता ब्रह्माद्या हतशत्रवः । स्वं स्वं धाम ययुः प्रीता गायन्तः शिवसद्यशः ॥
Verse 35
इदं परममाख्यानं जलंधरविमर्दनम् । महेशचरितं पुण्यं महाघौघविनाशनम्
इदं परममाख्यानं जलन्धरविमर्दनम् । महेशचरितं पुण्यं महाघौघविनाशनम् ॥
Verse 36
देवस्तुतिरियं पुण्या सर्वपापप्रणाशिनी । सर्वसौख्यप्रदा नित्यं महेशानंददायिनी
देवस्तुतिरियं पुण्या सर्वपापप्रणाशिनी । सर्वसौख्यप्रदा नित्यं महेशानन्ददायिनी ॥
Verse 37
यः पठेत्पाठयेद्वापि समाख्यानमिदं द्वयम् । भुक्त्वेह परं सौख्यं गाणपत्यमवाप्नुयात्
यः पठति पाठयति वा इदं द्विविधं पावनसमाख्यानम्, स इह लोके परमं सौख्यं भुक्त्वा, अन्ते गाणपत्यं शुभं पदं प्राप्नोति।
Frequently Asked Questions
A collective stuti: Brahmā, devas, and sages bow and hymn Śiva, establishing him as the supreme refuge and the decisive agent in the unfolding cosmic crisis.
It marks Śiva as ultimately transcendent (anirvacanīya/atītārtha), while positioning bhakti and grace as the lived means by which the transcendent becomes experientially present.
Śiva is praised as Devadeveśa, śaraṇāgata-vatsala, sarvatra vyāpaka (all-pervading), nirvikāra (unchanging), and as one who manifests in response to true devotion.