जालन्धरस्य दूतप्रेषणम् — Jalandhara Sends an Envoy to Kailāsa (The Provocation of Śiva)

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ नारदे हि गते दिवि । दैत्यराट् किमकार्षीत्स तन्मे वद सुविस्तरात्

व्यास उवाच । हे सर्वज्ञ सनत्कुमार, नारदे दिवं गते सति, दानवराट् किं कृतवान्? तत् मे सुविस्तरेण वद।

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । तमामंत्र्य गते दैत्यं नारदे दिवि दैत्यराट् । तद्रूपश्रवणादासीदनंगज्वरपीडितः

सनत्कुमार उवाच । नारदे दिवि गते, तं दैत्यं समामन्त्र्य प्रस्थिते, दानवराट् तस्याः रूपश्रवणमात्रेण अनङ्गज्वरपीडितोऽभवत्।

Verse 3

अथो जलंधरो दैत्यः कालाधीनः प्रनष्टधीः । दूतमाह्वाय यामास सैंहिकेयं विमोहितः

अथ जलन्धरो दैत्यः कालाधीनः प्रनष्टधीः । विमोहितः स दूतमाह्वाय सैंहिकेयं यामास।

Verse 4

आगतं तं समालोक्य कामाक्रांतमनास्स हि । सुसंबोध्य समाचष्ट सिंधुपुत्रो जलंधरः

आगतं तं समालोक्य कामाक्रान्तमनाः स हि । सुसम्बोध्य समाचष्ट सिन्धुपुत्रो जलन्धरः।

Verse 5

तत्रास्ति योगी शंभ्वाख्य स्तपस्वी च जटाधरः । भस्मभूषितसर्वाङ्गो विरक्तो विजितेन्द्रियः

तत्रास्ति योगी शम्भ्वाख्यस्तपस्वी जटाधरः । भस्मभूषितसर्वाङ्गो विरक्तो विजितेन्द्रियः ॥

Verse 7

तत्र गत्वेति वक्तव्यं योगिनं दूत शंकरम् । जटाधरं विरक्तं तं निर्भयेन हृदा त्वया

तत्र गत्वेति वक्तव्यं योगिनं दूत शङ्करम् । जटाधरं विरक्तं तं निर्भयेन हृदा त्वया ॥

Verse 8

हे योगिंस्ते दयासिन्धो जायारत्नेन किं भवेत् । भूतप्रेतपिशाचादिसेवितेन वनौकसा

हे योगिन् दयासिन्धो जायारत्नेन किं भवेत् । भूतप्रेतपिशाचादिसेविते वनवासिनि ॥

Verse 9

मन्नाथे भुवने योगिन्नोचिता गतिरीदृशी । जायारत्नमतस्त्वं मे देहि रत्नभुजे निजम्

मन्नाथे भुवने योगिन् नोचिता गतिरीदृशी । जायारत्नमतस्त्वं मे देहि रत्नभुजे निजम् ॥

Verse 10

यानियानि सुरत्नानि त्रैलोक्ये तानि संति मे । मदधीनं जगत्सर्वं विद्धि त्वं सचराचरम्

यानि यानि दिव्यरत्नानि त्रैलोक्ये विद्यन्ते, तानि सर्वाणि मम एव। सचराचरं जगत्सर्वं मदधीनं इति त्वं निश्चितं विद्धि॥

Verse 11

इन्द्रस्य गजरत्नं चोच्चैःश्रवोरत्नमुत्तमम् । बलाद्गृहीतं सहसा पारिजा ततरुस्तथा

इन्द्रस्य गजरत्नं चोच्चैःश्रवोरत्नमुत्तमम्। बलाद्गृहीतं सहसा पारिजाततरुस्तथा॥

Verse 12

विमानं हंससंयुक्तमंगणे मम तिष्ठति । रत्नभूतं महादिव्यमुत्तमं वेधसोद्भुतम्

विमानं हंससंयुक्तमङ्गणे मम तिष्ठति। रत्नभूतं महादिव्यमुत्तमं वेधसोद्भुतम्॥

Verse 13

महापद्मादिकं दिव्यं निधिरत्नं स्वदस्य च । छत्रं मे वारुणं गेहे कांचनस्रावि तिष्ठति

महापद्मादिकं दिव्यं निधिरत्नं स्वदस्य च। छत्रं मे वारुणं गेहे काञ्चनस्रावि तिष्ठति॥

Verse 14

किञ्जल्किनी महामाला सर्वदाऽम्लानपंकजा । मत्पितुस्सा ममैवास्ति पाशश्च कंपतेस्तथा

किञ्जल्किनीति महामाला नित्यं अम्लानपद्मसदृशी। सा मत्पितुरेव ममैव चास्ति; तथा कम्पतेः (शिवस्य) पाशोऽपि ममाधिकार्यः।

Verse 15

मृत्योरुत्क्रांतिदा शक्तिर्मया नीता बलाद्वरा । ददौ मह्यं शुचिर्दिव्ये शुचिशौचे च वाससी

मृत्योः उत्क्रान्तिदायिनीं वरां शक्तिं मया बलात् नीताम्। सा शुचिर्दिव्ये शुचिशौचे च वाससी मह्यं ददौ।

Verse 16

एवं योगीन्द्र रत्नानि सर्वाणि विलसंति मे । अतस्त्वमपि मे देहि स्वस्त्रीरत्नं जटाधर

एवं योगीन्द्र, रत्नानि सर्वाणि मम विलसन्ति। अतस्त्वमपि, हे जटाधर, स्वस्त्रीरत्नं मे प्रयच्छ॥

Verse 17

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य नन्दिना स प्रवेशितः । जगामोग्रसभां राहुर्विस्मयोद्भुतलोचनः

सनत्कुमार उवाच। इति श्रुत्वा तद्वचो नन्दिना स प्रवेशितः। जगामोग्रसभां राहुर्विस्मयोद्भुतलोचनः॥

Verse 18

तत्र गत्वा शिवं साक्षाद्देवदेवं महाप्रभुम् । स्वतेजोध्वस्ततमसं भस्मलेपविराजितम्

तत्र गत्वा शिवं साक्षाद् देवदेवं महाप्रभुम्। स्वतेजोध्वस्ततमसं भस्मलेपविराजितम्॥

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने दूतसंवादो नाम एकोनविंशोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने दूतसंवादो नाम एकोनविंशोऽध्यायः॥

Verse 20

प्रणनाम च तं गर्वात्तत्तेजः क्रांतविग्रहः । निकटं गतवाञ्छंभोस्स दूतो राहुसंज्ञकः

प्रणनाम च तं गर्वात्तत्तेजः क्रांतविग्रहः । निकटं गतवाञ्छंभोस्स दूतो राहुसंज्ञकः ॥

Verse 21

अथो तदग्र आसीनो वक्तुकामो हि सैंहिकः । त्र्यंबकं स तदा संज्ञाप्रेरितो वाक्यमब्रवीत्

अथो तदग्र आसीनो वक्तुकामो हि सैंहिकः । त्र्यंबकं स तदा संज्ञाप्रेरितो वाक्यमब्रवीत् ॥

Verse 22

दैत्यपन्नगसेव्यस्य त्रैलोक्याधिपतेस्सदा । दूतोऽहं प्रेषितस्तेन त्वत्सकाशमिहागतः

दैत्यपन्नगसेव्यस्य त्रैलोक्याधिपतेस्सदा । दूतोऽहं प्रेषितस्तेन त्वत्सकाशमिहागतः ॥

Verse 23

राहुरुवाच । जलंधरोब्धितनयस्सर्वदैत्यजनेश्वरः । त्रैलोक्यस्येश्वरस्सोथाभवत्सर्वाधिनायकः

राहुरुवाच— जलधेरात्मजः जलन्धरः सर्वदैत्यगणानाम् ईश्वरः अभवत्। स एव त्रैलोक्यस्य प्रभुः, ततः सर्वाधिनायकः समभवत्॥

Verse 24

स दैत्यराजो बलवान्देवानामंतकोपमः । योगिनं त्वां समुद्दिश्य स यदाह शृणुष्व तत्

स दानवराजो बलवान् देवानामन्तक इवोपमः। योगिनं त्वां समुद्दिश्य यदुवाच तच्छृणुष्व॥

Verse 25

महादिव्यप्रभावस्य तस्य दैत्यपतेः प्रभोः । सर्वरत्नेश्वरस्य त्वमाज्ञां शृणु वृषध्वज

महादिव्यप्रभावस्य तस्य दैत्यपतेः प्रभोः। सर्वरत्नेश्वरस्याज्ञां शृणु त्वं वृषध्वज॥

Verse 26

श्मशानवासिनो नित्यमस्थिमालाधरस्य च । दिगंबरस्य ते भार्या कथं हैमवती शुभम्

श्मशानवासिनो नित्यं अस्थिमालाधरस्य च। दिगम्बरस्य ते भार्या कथं हैमवती शुभे॥

Verse 27

अहं रत्नाधिनाथोस्मि सा च स्त्रीरत्नसंज्ञिता । तस्मान्ममैव सा योग्या नैव भिक्षाशिनस्तव

अहं रत्नाधिनाथोऽस्मि सा च स्त्रीरत्नसंज्ञिता। तस्मान्ममैव सा योग्या नैव भिक्षाशिनस्तव॥

Verse 28

मम वश्यास्त्रयो लोका भुंजेऽहं मखभागकान् । यानि संति त्रिलोकेस्मिन्रत्नानि मम सद्मनि

मम वश्यास्त्रयो लोका मखभागानहं भजे । त्रिलोके यानि रत्नानि तानि सर्वाणि मे गृहे ॥

Verse 29

वयं रत्नभुजस्त्वं तु योगी खलु दिगम्बरः । स्वस्त्रीरत्नं देहि मह्यं राज्ञस्सुखकराः प्रजाः

वयं रत्नभुजः राजभोगिनोऽथ त्वं योगी दिगम्बरः । तस्मात् स्वस्त्रीरत्नं मह्यं देहि, प्रजाः राज्ञः सुखदाः ॥

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । वदत्येवं तथा राहौ भ्रूमध्याच्छूलपाणिनः । अभवत्पुरुषो रौद्रस्तीव्राशनिसमस्वनः

सनत्कुमार उवाच । एवं वदति राहौ तु भ्रूमध्यात् शूलपाणिनः । अभवत् पुरुषो रौद्रस्त्तीव्राशनिसमस्वनः ॥

Verse 31

सिंहास्यप्रचलजिह्वस्सज्ज्वालनयनो महान् । ऊर्द्ध्वकेशश्शुष्कतनुर्नृसिंह इव चापरः

सिंहास्यः प्रचलज्जिह्वः सज्ज्वालननयो महान् । ऊर्ध्वकेशः शुष्कतनुर्नृसिंह इव चापरः ॥

Verse 32

महातनुर्महाबाहुस्तालजंघो भयंकरः । अभिदुद्राव वेगेन राहुं स पुरुषो द्रुतम्

महातनुर्महाबाहुस्तालजङ्घो भयंकरः । अभिदुद्राव वेगेन राहुं स पुरुषो द्रुतम् ॥

Verse 33

स तं खादितु मायान्तं दृष्ट्वा राहुर्भयातुरः । अधावदात वेगेन बहिस्तस्य च दधार तम्

स तं खादितुमायान्तं दृष्ट्वा राहुर्भयातुरः । अधावत् वेगेन बहिस्तस्य च दधार तम् ॥

Verse 34

राहुरुवाच । देवदेव महेशान पाहि मां शरणा गतम् । सुराऽसुरैस्सदा वन्द्यः परमैश्वर्यवान् प्रभुः

राहुरुवाच । देवदेव महेशान पाहि मां शरणागतम् । सुरासुरैः सदा वन्द्यः परमैश्वर्यवान् प्रभुः ॥

Verse 35

ब्राह्मणं मां महादेव खादितुं समुपागतः । पुरुषोयं तवेशान सेवकोतिभयंकरः

हे महादेव, ब्राह्मणोऽयं मां खादितुं समुपागतः। हे ईशान, अयं पुरुषस्तव सेवकः, अतिभयंकराकृतिक्रियः॥

Verse 36

एतस्माद्रक्ष देवेश शरणागतवत्सलः । न खादेत यथायं मां नमस्तेऽस्तु मुहुर्मुहुः

तस्माद्रक्ष देवेश शरणागतवत्सल। यथा न खादेदयं मां, नमस्तेऽस्तु मुहुर्मुहुः॥

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । महादेवो वचः श्रुत्वा ब्राह्मणस्य तदा मुने । अब्रवीत्स्वगणं तं वै दीनानाथप्रियः प्रभुः

सनत्कुमार उवाच। तदा तस्य ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा मुने, महादेवो दीनानाथप्रियः प्रभुः स्वगणं प्रत्युवाच॥

Verse 38

महादेव उवाच । प्रभुं च ब्राह्मणं दूतं राह्वाख्यं शरणागतम् । शरण्या रक्षणीया हि न दण्ड्या गणसत्तम

महादेव उवाच। गणसत्तम, राह्वाख्योऽयं प्रभुर्ब्राह्मणदूतो मम शरणागतः। शरण्यैः शरणागतः रक्षणीयो हि, न दण्ड्यः॥

Verse 39

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तौ गिरिजेशेन सगणः करुणात्मना । राहुं तत्याज सहसा ब्राह्मणेति श्रुताक्षरः

सनत्कुमार उवाच। इत्युक्तो गिरिजेशेन करुणात्मना सगणः। ‘ब्राह्मण’ इति श्रुत्वा सहसा राहुं तत्याज॥

Verse 40

राहुं त्यक्त्वाम्बरे सोथ पुरुषो दीनया गिरा । शिवोपकंठमागत्य महादेवं व्यजिज्ञपत्

ततः स पुरुषोऽम्बरे राहुं त्यक्त्वा शिवोपकण्ठमागत्य, दीनया गिरा महादेवं व्यजिज्ञपत्।

Verse 41

पुरुष उवाच । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । त्याजितं मम भक्ष्यं ते शरणागतवत्सलः

पुरुष उवाच— देवदेव महादेव करुणाकर शंकर। शरणागतवत्सल, मम भक्ष्यं त्वया त्याजितम्।

Verse 42

क्षुधा मां बाधते स्वामिन्क्षुत्क्षामश्चास्मि सर्वथा । किं भक्ष्यं मम देवेश तदाज्ञापय मां प्रभो

क्षुधा मां बाधते स्वामिन्, क्षुत्क्षामश्चास्मि सर्वथा। किं भक्ष्यं मम देवेश, तदाज्ञापय मां प्रभो॥

Verse 43

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य पुरुषस्य महाप्रभुः । प्रत्युवाचाद्भुतोतिः स कौतुकी स्वहितंकरः

सनत्कुमार उवाच— इत्याकर्ण्य तस्य पुरुषस्य वचः, महाप्रभुः अद्भुतोक्तिः स कौतुकी स्वहितंकरः प्रत्युवाच।

Verse 44

महेश्वर उवाच । बुभुक्षा यदि तेऽतीव क्षुधा त्वां बाधते यदि । संभक्षयात्मनश्शीघ्रं मांसं त्वं हस्तपादयोः

महेश्वर उवाच । यदि तेऽतीव बुभुक्षा जाता, यदि क्षुधा त्वां बाधते, तर्हि शीघ्रं स्वहस्तपादयोर्मांसं संभक्षय ।

Verse 45

सनत्कुमार उवाच । शिवेनैवमाज्ञप्तश्चखाद पुरुषस्स्वकम् । हस्तपादोद्भवं मांसं शिरश्शेषोऽ भवद्यथा

सनत्कुमार उवाच—शिवेनैवमाज्ञप्तः पुरुषः स्वकं हस्तपादोद्भवं मांसं चखाद; यथा शिरःशेषोऽभवत्।

Verse 46

दृष्ट्वा शिरोवशेषं तु सुप्रसन्नस्सदाशिवः । पुरुषं भीमकर्माणं तमुवाच सविस्मयः

शिरोवशेषं दृष्ट्वा तु सुप्रसन्नः सदाशिवः। पुरुषं भीमकर्माणं तमुवाच सविस्मयः॥

Verse 47

शिव उवाच । हे महागण धन्यस्त्वं मदाज्ञाप्रतिपालकः । संतुष्टश्चास्मि तेऽतीव कर्मणानेन सत्तम

शिव उवाच—हे महागण धन्यस्त्वं मदाज्ञाप्रतिपालकः। संतुष्टश्चास्मि तेऽतीव कर्मणानेन सत्तम॥

Verse 48

त्वं कीर्तिमुखसंज्ञो हि भव मद्द्वारकस्सदा । महागणो महावीरस्सर्वदुष्टभयंकरः

त्वं कीर्तिमुखसंज्ञो हि भव मद्द्वारकः सदा। महागणो महावीरः सर्वदुष्टभयंकरः॥

Verse 49

मत्प्रियस्त्वं मदर्चायां सदा पूज्योऽहि मज्जनैः । त्वदर्चां ये न कुर्वंति नैव ते मत्प्रियंकराः

मत्प्रियस्त्वं, तस्मान्मदर्चायां सदा मम भक्तैः पूज्योऽसि। ये त्वदर्चां न कुर्वन्ति, ते नूनं मम प्रीतिकराः न भवन्ति॥

Verse 50

सनत्कुमार उवाच । इति शंभोर्वरं प्राप्य पुरुषः प्रजहर्ष सः । तदाप्रभृति देवेश द्वारे कीर्तिमुखः स्थितः

सनत्कुमार उवाच । इति शंभोर्वरं प्राप्य पुरुषः प्रजहर्ष सः । तदाप्रभृति देवेश द्वारे कीर्तिमुखः स्थितः ॥

Verse 51

पूजनीयो विशेषेण स गणश्शिवपूजने । नार्चयंतीह ये पूर्वं तेषामर्चा वृथा भवेत्

पूजनीयो विशेषेण स गणः शिवपूजने । नार्चयंतीह ये पूर्वं तेषामर्चा वृथा भवेत् ॥