देवशरणागति-नारदप्रेषणम् | The Devas Take Refuge in Śiva; Nārada Is Sent

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । एवं शासति धर्मेण महीं तस्मिन्महासुरे । बभूवुर्दुःखिनो देवा भ्रातृभावान्मुनीश्वर

सनत्कुमार उवाच—एवं धर्मेण महीं शासति तस्मिन् महासुरे, भ्रातृभावेन देवान् समीकृत्य, ते सर्वे सुरा दुःखिनो बभूवुः, मुनीश्वर।

Verse 2

दुःखितास्ते सुरास्सर्वे शिवं शरणमाययुः । मनसा शंकरं देवदेवं सर्वप्रभुंप्रभुम्

दुःखितास्ते सुराः सर्वे शिवं शरणमाययुः। मनसा शंकरं देवदेवं सर्वप्रभुं प्रभुम्॥

Verse 3

तुष्टुवुर्वाग्भिरिष्टाभिर्भगवंतं महेश्वरम् । निवृत्तये स्वदुःखस्य सर्वदं भक्तवत्सलम्

इष्टाभिर्वाग्भिः भगवन्तं महेश्वरं तुष्टुवुः—भक्तवत्सलं सर्वदं—स्वदुःखनिवृत्तये।

Verse 4

आहूय स महादेवो भक्तानां सर्वकामदः । नारदं प्रेरयामास देवकार्यचिकीर्षया

आहूय महादेवो भक्तानां सर्वकामदः । देवकार्यचिकीर्षया नारदं प्रेरयामास ॥

Verse 5

अथ देवमुनिर्ज्ञानी शंभुभक्तस्सतां गतिः । शिवाज्ञया ययौ दैत्यपुरे देवान्स नारदः

अथ देवमुनिर्ज्ञानी शम्भुभक्तः सतां गतिः । शिवाज्ञया ययौ दैत्यपुरे देवान् स नारदः ॥

Verse 6

व्याकुलास्ते सुरास्सर्वे वासवाद्या द्रुतं मुनिम् । आगच्छंतं समालोक्य समुत्तस्थुर्हि नारदम्

व्याकुलास्ते सुराः सर्वे वासवाद्या द्रुतं मुनिम् । आगच्छन्तं समालोक्य समुत्तस्थुर्हि नारदम् ॥

Verse 7

ददुस्त आसनं नत्त्वा मुनये प्रीतिपूर्वकम् । नारदाय सुराश्शक्रमुखा उत्कंठिताननाः

ददुस्त आसनं नत्वा मुनये प्रीतिपूर्वकम् । नारदाय सुराः शक्रमुखा उत्कण्ठिताननाः ॥

Verse 8

सुखासीनं मुनिवरमासने सुप्रणम्य तम् । पुनः प्रोचुस्सुरा दीना वासवाद्या मुनीश्वरम्

सुखासीनं मुनिवरमासने सुप्रणम्य तम् । पुनः प्रोचुस्सुरा दीना वासवाद्या मुनीश्वरम् ॥

Verse 9

देवा ऊचुः । भोभो मुनिवरश्रेष्ठ दुःखं शृणु कृपाकर । श्रुत्वा तन्नाशय क्षिप्रं प्रभुस्त्वं शंकरप्रियः

देवा ऊचुः— भो भो मुनिवरश्रेष्ठ कृपाकर, अस्माकं दुःखं शृणु। श्रुत्वा तत् क्षिप्रं नाशय; प्रभुस्त्वं शंकरप्रियः।

Verse 10

जलंधरेण दैत्येन सुरा विद्राविता भृशम् । स्वस्थानाद्भर्तृभावाच्च दुःखिता वयमाकुलाः

जलंधरेण दैत्येन सुरा विद्राविता भृशम्। स्वस्थानाद्भर्तृभावाच्च दुःखिता वयमाकुलाः॥

Verse 11

स्वस्थानादुष्णरश्मिश्च चन्द्रो निस्सारितस्तथा । वह्निश्च धर्मराजश्च लोकपालास्तथेतरे

स्वस्थानादुष्णरश्मिश्च चन्द्रो निस्सारितस्तथा। वह्निश्च धर्मराजश्च लोकपालास्तथेतरे॥

Verse 12

सुबलिष्ठेन वै तेन सर्वे देवाः प्रपीडिताः । दुःखं प्राप्ता वयं चातिशरणं त्वां समागताः

सुबलीष्ठेन वै तेन सर्वे देवाः प्रपीडिताः। दुःखं प्राप्ता वयं चातिशरणं त्वां समागताः॥

Verse 13

संग्रामे स हृषीकेशं स्ववशं कृतवान् बली । जलंधरो महादैत्यः सर्वामरविमर्दकः

संग्रामे स हृषीकेशं स्ववशं कृतवान् बली। जलंधरो महादैत्यः सर्वामरविमर्दकः॥

Verse 14

तस्य वश्यो वराधीनोऽवात्सीत्तत्सदने हरिः । सलक्ष्म्या सहितो विष्णुर्यो नस्सर्वार्थसाधकः

तस्य वश्यो वराधीनोऽवात्सीत् तत्सदने हरिः। सलक्ष्म्या सहितो विष्णुर्यो नः सर्वार्थसाधकः॥

Verse 15

जलंधरविनाशाय यत्नं कुरु महामते । त्वं नो दैववशात्प्राप्तस्सदा सर्वार्थसाधकः

जलंधरविनाशाय यत्नं कुरु महामते। त्वं नो दैववशात् प्राप्तः सदा सर्वार्थसाधकः॥

Verse 16

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषाममराणां स नारदः । आश्वास्य मुनिशार्दूलस्तानुवाच कृपाकरः

सनत्कुमार उवाच—अमराणां तेषां वचः श्रुत्वा स नारदः। मुनिशार्दूलः कृपाकरस्तान् आश्वास्य ततः प्रत्युवाच॥

Verse 17

नारद उवाच । जानेऽहं वै सुरा यूयं दैत्यराजपराजिताः । दुःख प्राप्ताः पीडिताश्च स्थानान्निस्सारिताः खलुः

नारद उवाच—जानेऽहं वै सुरा यूयं दैत्यराजपराजिताः। दुःखं प्राप्ताः पीडिताश्च स्थानान्निस्सारिताः खलु॥

Verse 18

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने देवर्षिजलंधरसंवादो नामाष्टदशोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलन्धरवधोपाख्याने देवर्षिजलन्धरसंवादो नामाष्टादशोऽध्यायः समाप्तः ॥

Verse 19

सनत्कुमार उवाच । एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठ द्रष्टुं दानववल्लभम् । आश्वास्य सकलान्देवाञ्जलंधरसभां ययौ

सनत्कुमार उवाच—एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो दानववल्लभं जलन्धरं द्रष्टुमिच्छन्। सर्वान् देवान् समाश्वास्य जलन्धरसभां ययौ॥

Verse 20

अथागतं मुनिश्रेष्ठं दृष्ट्वा देवो जलंधरः । उत्थाय परया भक्त्या ददौ श्रेष्ठासनं वरम्

अथागतं मुनिश्रेष्ठं दृष्ट्वा देवो जलन्धरः। उत्थाय परया भक्त्या ददौ श्रेष्ठासनं वरम्॥

Verse 21

स तं संपूज्य विधिवद्दानवेन्द्रोऽति विस्मितः । सुप्रहस्य तदा वाक्यं जगाद मुनिसत्तमम्

स तं संपूज्य विधिवद्दानवेन्द्रोऽतिविस्मितः। सुप्रहस्य तदा वाक्यं जगाद मुनिसत्तमम्॥

Verse 22

जलंधर उवाच । कुत आगम्यते ब्रह्मन्किं च दृष्टं त्वया क्वचित् । यदर्थमिह आयातस्तदाज्ञापय मां मुने

जलन्धर उवाच— ब्रह्मन्, कुत आगतोऽसि? क्वचिद् वा किं दृष्टं त्वया? किमर्थमिहायातोऽसि? तद् मे निवेदय, मुने।

Verse 23

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य दैत्येन्द्रस्य महामुनिः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा नारदो हि जलंधरम्

सनत्कुमार उवाच— इति तस्य दैत्येन्द्रस्य वचः श्रुत्वा महामुनिः। प्रसन्नात्मा नारदो हि जलन्धरं प्रत्युवाच॥

Verse 24

नारद उवाच । सर्वदानवदैत्येन्द्र जलंधर महामते । धन्यस्त्वं सर्वलोकेश रत्नभोक्ता त्वमेव हि

नारद उवाच— सर्वदानवदैत्येन्द्र जलन्धर महामते। धन्यस्त्वं सर्वलोकेश रत्नभोक्ता त्वमेव हि॥

Verse 25

मदागमनहेतुं वै शृणु दैत्येन्द्रसत्तम । यदर्थमिह चायातस्त्वहं वक्ष्येखिलं हि तत्

मदागमनहेतुं वै शृणु दैत्येन्द्रसत्तम। यदर्थमिह चायातस्तदहं वक्ष्येऽखिलं हि तत्॥

Verse 26

गतः कैलासशिखरं दैत्येन्द्राहं यदृच्छया । योजनायुतविस्तीर्णं कल्पद्रुममहावनम्

गतः कैलासशिखरं दैत्येन्द्राहं यदृच्छया। योजनायुतविस्तीर्णं कल्पद्रुममहावनम्॥

Verse 27

कामधेनुशताकीर्णं चिंतामणिसुदीपितम् । सर्वरुक्ममयं दिव्यं सर्वत्राद्भुतशोभितम्

तत् कामधेनुशताकीर्णं चिन्तामणिभिः सुदीपितम्। सर्वरुक्ममयं दिव्यं सर्वत्राद्भुतशोभितम्॥

Verse 28

तत्रोमया सहासीनं दृष्टवानस्मि शंकरम् । सर्वाङ्गसुन्दरं गौरं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्

तत्रोमया सहासीनं शंकरं दृष्टवानस्मि। सर्वाङ्गसुन्दरं गौरं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्॥

Verse 29

तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं वितर्को मेऽभवत्तदा । क्वापीदृशी भवेद्वृद्धिस्त्रैलोक्ये वा न वेति च

तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं वितर्को मेऽभवत्तदा। क्वापीदृशी भवेद्वृद्धिस्त्रैलोक्ये वा न वेति च॥

Verse 30

तावत्तवापि दैत्येन्द्र समृद्धिस्संस्मृता मया । तद्विलोकनकामोऽहं त्वत्सांनिध्यमिहा गतः

तावत्तवापि दैत्येन्द्र समृद्धिं बलवैभवम् । संस्मृत्य तद्विलोकनकामोऽहं त्वत्सांनिध्यमिहागतः ॥

Verse 31

सनत्कुमार उवाच । इति नारदतः श्रुत्वा स दैत्येन्द्रो जलंधरः । स्वसमृद्धिं समग्रां वै दर्शयामास सादरम्

सनत्कुमार उवाच । इति नारदतो श्रुत्वा स दैत्येन्द्रो जलन्धरः । स्वसमृद्धिं समग्रां वै दर्शयामास सादरम् ॥

Verse 32

दृष्ट्वा स नारदो ज्ञानी देवकार्यसुसाधकः । प्रभुप्रेरणया प्राह दैत्येन्द्रं तं जलंधरम्

दृष्ट्वा स नारदो ज्ञानी देवकार्यसुसाधकः । प्रभुप्रेरणया प्राह दैत्येन्द्रं तं जलंधरम् ॥

Verse 33

नारद् उवाच । तवास्ति सुसमृद्धिर्हि वरवीर खिलाधुना । त्रैलोक्यस्य पतिस्त्वं हि चित्रं किं चात्र संभवम्

नारद उवाच । तवास्ति सुसमृद्धिर्हि वरवीर खिलाधुना । त्रैलोक्यस्य पतिस्त्वं हि चित्रं किं चात्र संभवम् ॥

Verse 34

मणयो रत्नपुंजाश्च गजाद्याश्च समृद्धयः । ते गृहेऽद्य विभांतीह यानि रत्नानि तान्यपि

मणयो रत्नपुंजाश्च गजाद्याश्च समृद्धयः । ते गृहेऽद्य विभान्तीह यानि रत्नानि तान्यपि ॥

Verse 35

गजरत्नं त्वयानीतं शक्रस्यैरावतस्तथा । अश्वरत्नं महावीर सूर्यस्योच्चैःश्रवा हयः

त्वया गजरत्नम् आनीतम्—शक्रस्य ऐरावतः; तथा अश्वरत्नं, महावीर, सूर्यप्रख्यातः उच्चैःश्रवा हयः।

Verse 36

कल्पवृक्षस्त्वयानीतो निधयो धनदस्य च । हंसयुक्तविमानं च त्वयानीतं हि वेधसः

त्वया कल्पवृक्षः आनीतः, धनदस्य च निधयः; हंसयुक्तं विमानं च वेधसः अपि त्वया नीतम्।

Verse 37

इत्येवं वररत्नानि दिवि पृथ्व्यां रसातले । यानि दैत्येन्द्र ते भांति गृहे तानि समस्ततः

इत्येवं, हे दैत्येन्द्र, दिवि पृथिव्यां रसातले च ये वररत्नानि विराजन्ते, तानि सर्वाण्यपि समस्ततः तव गृहे भान्ति।

Verse 38

त्वत्समृद्धिमिमां पश्यन्सम्पूर्णां विविधामहम् । प्रसन्नोऽस्मि महावीर गजाश्वादिसुशोभिताम्

तवेमां विविधां सम्पूर्णां समृद्धिं पश्यन्, गजाश्वादिसुशोभितां, हे महावीर, अहं प्रसन्नोऽस्मि।

Verse 39

जायारत्नं महाश्रेष्ठं जलंधर न ते गृहे । तदानेतुं विशेषेण स्त्रीरत्नं वै त्वमर्हसि

हे जलन्धर, तव गृहे महाश्रेष्ठं जायारत्नं नास्ति; तस्मात् विशेषेण स्त्रीरत्नमानयितुं त्वमेव अर्हसि।

Verse 40

यस्य गेहे सुरत्नानि सर्वाणि हि जलंधर । जायारत्नं न चेत्तानि न शोभंते वृथा ध्रुवम्

हे जलन्धर, यस्य गेहे सर्वाणि सुरत्नानि सन्ति, यदि जायारत्नं न भवति, तानि ध्रुवं वृथा; न हि शोभन्ते।

Verse 41

सनत्कुमार उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा नारदस्य महात्मनः । उवाच दैत्यराजो हि मदनाकुलमानसः

सनत्कुमार उवाच—इत्येवं महात्मनः नारदस्य वचनं श्रुत्वा, मदनाकुलमानसः दैत्यराजः प्रत्युवाच।

Verse 42

जलंधर उवाच । भो भो नारद देवर्षे नमस्तेस्तु महाप्रभो । जायारत्नवरं कुत्र वर्तते तद्वदाधुना

जलन्धर उवाच— भो भो नारद देवर्षे, नमस्तेऽस्तु महाप्रभो। जायारत्नवरं कुत्र वर्तते? तद्वदाधुना॥

Verse 43

ब्रह्मांडे यत्र कुत्रापि तद्रत्नं यदि वर्त्तते । तदानेष्ये ततो ब्रह्मन्सत्यं सत्यं न संशयः

ब्रह्माण्डे यत्र कुत्रापि तद्रत्नं यदि वर्तते। तदानेष्ये ततो ब्रह्मन्, सत्यं सत्यं न संशयः॥

Verse 44

नारद उवाच । कैलासे ह्यतिरम्ये च सर्वद्धिसुसमाकुले । योगिरूपधरश्शंभुरस्ति तत्र दिगम्बरः

नारद उवाच— कैलासे ह्यतिरम्ये च सर्वसिद्धिसुसमाकुले। योगिरूपधरः शम्भुरस्ति तत्र दिगम्बरः॥

Verse 45

तस्य भार्या सुरम्या हि सर्वलक्षणलक्षिता । सर्वांगसुन्दरी नाम्ना पार्वतीति मनोहरा

तस्य भार्या सुरम्या हि सर्वलक्षणलक्षिता। सर्वाङ्गसुन्दरी नाम्ना पार्वतीति मनोहरा॥

Verse 46

तदीदृशं रूपमनन्यसंगतं दृष्टं न कुत्रापि कुतूहलाढ्यम् । अत्यद्भुतं मोहनकृत्सुयोगिनां सुदर्शनीयं परमर्द्धिकारि

तदीदृशं रूपमनन्यसङ्गतं दृष्टं न कुत्रापि कुतूहलाढ्यम्। अत्यद्भुतं मोहनकृत्सुयोगिनां सुदर्शनीयं परमृद्धिकारि॥

Verse 47

स्वचित्ते कल्पयाम्यद्य शिवादन्यस्समृद्धिवान् । जायारत्नान्विताद्वीर त्रिलोक्या न जलंधर

स्वचित्ते कल्पयाम्यद्य शिवादन्यः समृद्धिवान्। नास्ति त्रिलोक्यां वीर जालन्धर जायारत्नान्वितोऽपि॥

Verse 48

यस्या लावण्यजलधौ निमग्नश्चतुराननः । स्वधैर्य्यं मुमुचे पूर्वं तया कान्योपमीयते

यस्या लावण्यजलधौ निमग्नश्चतुराननः। स्वधैर्यं मुमुचे पूर्वं तया कान्योपमीयते॥

Verse 49

गतरागोऽपि हि यया मदनारिस्स्वलीलया । निजतंत्रोऽपि यतस्स स्वात्म वशगः कृतः

गतरागोऽपि हि यया मदनारिः स्वलीलया। निजतन्त्रोऽपि यत्स स स्वात्मवशगः कृतः॥

Verse 50

यथा स्त्रीरत्नसंभोक्तुस्समृद्धिस्तस्य साभवत् । तथा न तव दैत्येन्द्र सर्वरत्नाधिपस्य च

यथा स्त्रीरत्नसंभोक्तुः समृद्धिः साभवत् तथा । तथा न तव दैत्येन्द्र सर्वरत्नाधिपस्य च ॥

Verse 51

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा स तु देवर्षिर्नारदो लोकविश्रुतः । ययौ विहायसा देवोपकारकरणोद्यतः

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा स तु देवर्षिर्नारदो लोकविश्रुतः । ययौ विहायसा देवोपकारकरणोद्यतः ॥