देवाः वैकुण्ठगमनम् तथा विष्णोः अवतारस्तुतिः | Devas Go to Vaikuṇṭha and Praise Viṣṇu’s Avatāras

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । पुनर्दैत्यं समायांतं दृष्ट्वा देवास्सवासवाः । भयात्प्रकंपितास्सर्वे सहैवादुद्रुवुर्द्रुतम्

सनत्कुमार उवाच । पुनर्दैत्यं समायान्तं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः । भयात् प्रकम्पिताः सर्वे सहैव दुद्रुवुर्द्रुतम् ॥

Verse 2

वैकुंठं प्रययुस्सर्वे पुरस्कृत्य प्रजापतिम् । तुष्टुवुस्ते सुरा नत्वा सप्रजापतयोऽखिलाः

ततः सर्वे वैकुण्ठं प्रययुः, प्रजापतिं पुरस्कृत्य। नत्वा सप्रजापतयः सर्वे सुराः तत्र भगवन्तं श्रद्धया तुष्टुवुः॥

Verse 3

देवा ऊचुः । हृषीकेश महाबाहो भगवन् मधुसूदन । नमस्ते देवदेवेश सर्वदैत्यविनाशक

देवा ऊचुः— हृषीकेश महाबाहो, भगवन् मधुसूदन। नमस्ते देवदेवेश, सर्वदैत्यविनाशक॥

Verse 4

मत्स्यरूपाय ते विष्णो वेदान्नीतवते नमः । सत्यव्रतेन सद्राज्ञा प्रलयाब्धिविहारिणे

मत्स्यरूपाय ते विष्णो वेदान् नीतवते नमः। सत्यव्रतेन सद्राज्ञा प्रलयाब्धिविहारिणे॥

Verse 5

कुर्वाणानां सुराणां च मथनायोद्यमं भृशम् । बिभ्रते मंदरगिरिं कूर्मरूपाय ते नमः

कुर्वाणानां सुराणां च मथनाय उद्यमं भृशम्। बिभ्रते मन्दरगिरिं कूर्मरूपाय ते नमः॥

Verse 6

नमस्ते भगवन्नाथ क्रतवे सूकरात्मने । वसुंधरां जनाधारां मूद्धतो बिभ्रते नमः

नमस्ते भगवन्नाथ क्रतवे सूकरात्मने। वसुंधरां जनाधारां मूर्ध्ना बिभ्रते नमः॥

Verse 7

वामनाय नमस्तुभ्यमुपेन्द्राख्याय विष्णवे । विप्ररूपेण दैत्येन्द्रं बलिं छलयते विभो

वामनाय नमस्तुभ्यमुपेन्द्राख्याय विष्णवे। विप्ररूपेण दैत्येन्द्रं बलिं छलयते विभो॥

Verse 8

नमः परशुरामाय क्षत्रनिःक्षत्रकारिणे । मातुर्हितकृते तुभ्यं कुपितायासतां द्रुहे

नमः परशुरामाय क्षत्रनिःक्षत्रकारिणे। मातुर्हितकृते तुभ्यं कुपितायासतां द्रुहे॥

Verse 9

रामाय लोकरामाय मर्यादापुरुषाय ते । रावणांतकरायाशु सीतायाः पतये नमः

रामाय लोकरामाय मर्यादापुरुषाय ते। रावणान्तकरायाशु सीतायाः पतये नमः॥

Verse 10

नमस्ते ज्ञानगूढाय कृष्णाय परमात्मन । राधाविहारशीलाय नानालीलाकराय च

नमस्ते ज्ञानगूढाय कृष्णाय परमात्मने । राधाविहारशीलाय नानालीलाकराय च ॥

Verse 11

नमस्ते गूढदेहाय वेदनिंदाकराय च । योगाचार्याय जैनाय वौद्धरूपाय मापते

नमस्ते गूढदेहाय वेदनिन्दाकराय च। योगाचार्याय जैनाय वौद्धरूपाय मापते॥

Verse 12

नमस्ते कल्किरूपाय म्लेच्छानामंतकारिणे । अनन्तशक्तिरूपाय सद्धर्मस्थापनाय च

नमस्ते कल्किरूपाय म्लेच्छानामन्तकारिणे। अनन्तशक्तिरूपाय सद्धर्मस्थापनाय च॥

Verse 13

नमस्ते कपिलरूपाय देवहूत्यै महात्मने । वदते सांख्ययोगं च सांख्याचार्याय वै प्रभो

नमस्ते कपिलरूपाय देवहूत्यै महात्मने। वदते सांख्ययोगं च सांख्याचार्याय वै प्रभो॥

Verse 14

नमः परमहंसाय ज्ञानं संवदते परम् । विधात्रे ज्ञानरूपाय येनात्मा संप्रसीदति

नमः परमहंसाय ज्ञानं संवदते परम्। विधात्रे ज्ञानरूपाय येनात्मा संप्रसीदति॥

Verse 15

वेदव्यासाय वेदानां विभागं कुर्वते नमः । हिताय सर्वलोकानां पुराणरचनाय च

वेदव्यासाय वेदानां विभागं कुर्वते नमः। हिताय सर्वलोकानां पुराणरचनाय च॥

Verse 16

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे देवयुद्धवर्णनं नाम षोडशोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे देवयुद्धवर्णनं नाम षोडशोऽध्यायः समाप्तः ॥

Verse 17

आर्तिहंत्रे स्वदासानां सुखदाय शुभाय च । पीताम्बराय हरये तार्क्ष्ययानाय ते नमः । सर्वक्रियायैककर्त्रे शरण्याय नमोनमः

स्वदासानामार्तिं हन्ता सुखशुभप्रदः पीताम्बरधरो हरिस्तार्क्ष्ययानः। सर्वक्रियाणामेककर्ता शरण्यः—तुभ्यं नमो नमः॥

Verse 18

दैत्यसंतापितामर्त्य दुःखादिध्वंसवज्रक । शेषतल्पशयायार्कचन्द्रनेत्राय ते नमः

दैत्यैः संतापितामर्त्यदुःखादिनाशवज्ररूपाय नमः। शेषतल्पे शयानाय अर्कचन्द्रनेत्राय ते नमः॥

Verse 19

कृपासिन्धो रमानाथ पाहि नश्शरणागतान् । जलंधरेण देवाश्च स्वर्गात्सर्वे निराकृताः

कृपासिन्धो रमानाथ शरणागतानस्मान् पाहि। जलन्धरेण सर्वे देवा स्वर्गात् निराकृताः॥

Verse 20

सूर्यो निस्सारितः स्थानाच्चन्द्रो वह्निस्तथैव च । पातालान्नागराजश्च धर्मराजो निराकृतः

सूर्यो निस्सारितः स्थानात्, चन्द्रो वह्निस्तथैव च। पातालान्नागराजश्च, धर्मराजो निराकृतः॥

Verse 21

विचरंति यथा मर्त्याश्शोभंते नैव ते सुराः । शरणं ते वयं प्राप्ता वधस्तस्य विचिंत्यताम्

यथा मर्त्याः विचरन्ति तथा देवाः न शोभन्ते। वयं तव शरणं प्राप्ताः; तस्य वधः विचिन्त्यताम्॥

Verse 22

सनत्कुमार उवाच । इति दीनवचश्श्रुत्वा देवानां मधुसूदनः । जगाद करुणासिन्धुर्मे घनिर्ह्रादया गिरा

सनत्कुमार उवाच—देवानां दीनवचः श्रुत्वा मधुसूदनः। करुणासिन्धुः मेघनिर्ह्रादया गिरा माम् उवाच॥

Verse 23

विष्णुरुवाच । भयं त्यजत हे देवा गमिष्याम्यहमाहवम् । जलंधरेण दैत्येन करिष्यामि पराक्रमम्

विष्णुरुवाच—हे देवाः, भयं त्यजत। अहम् आहवं गमिष्यामि; जलन्धरेण दैत्येन पराक्रमं करिष्यामि॥

Verse 24

इत्युक्त्वा सहसोत्थाय दैत्यारिः खिन्नमानसः । आरोहद्गरुडं वेगात्कृपया भक्तवत्सलः

इत्युक्त्वा सहसा उत्थाय दैत्यारिः खिन्नमानसः। कृपया भक्तवत्सलः वेगात् गरुडम् आरोहत्॥

Verse 25

गच्छन्तं वल्लभं दृष्ट्वा देवैस्सार्द्धं समुद्रजा । सांजलिर्बाष्पनयना लक्ष्मीर्वचनमब्रवीत्

गच्छन्तं वल्लभं देवैः सार्द्धं दृष्ट्वा समुद्रजा लक्ष्मीः साञ्जलिर्बाष्पनयना वचनमब्रवीत्।

Verse 26

लक्ष्म्युवाच । अहं ते वल्लभा नाथ भक्ता यदि च सर्वदा । तत्कथं ते मम भ्राता युद्धे वध्यः कृपानिधे

लक्ष्म्युवाच—नाथ, अहं ते वल्लभा भक्ता च यदि सर्वदा; तत्कथं मम भ्राता युद्धे वध्यः, कृपानिधे?

Verse 27

विष्णुरुवाच । जलंधरेण दैत्येन करिष्यामि पराक्रमम् । तैस्संस्तुतो गमिष्यामि युद्धाय त्वरितान्वितः

विष्णुरुवाच— जलन्धरेण दैत्येन सह मम पराक्रमं प्रदर्शयिष्यामि। तैः संस्तुतः प्रोत्साहितश्च, युद्धाय त्वरितं गमिष्यामि।

Verse 28

रुद्रांशसंभवत्वाच्च ब्रह्मणो वचनादपि । प्रीत्या च तव नैवायं मम वध्यो जलंधरः

रुद्रांशसम्भवत्वाच्च ब्रह्मणो वचनादपि। तव प्रीत्यैव च, मया जलन्धरोऽयं न वध्यः।

Verse 29

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा गरुडारूढश्शंखचक्रगदासिभृत् । विष्णुर्वेगाद्ययौ योद्धुं देवैश्शक्रादिभिस्सह

सनत्कुमार उवाच— इत्युक्त्वा गरुडारूढः शङ्खचक्रगदासिभृत्। विष्णुर्वेगाद्ययौ योद्धुं देवैः शक्रादिभिः सह॥

Verse 30

द्रुतं स प्राप तत्रैव यत्र दैत्यो जलंधरः । कुर्वन् सिंहरवं देवैर्ज्वलद्भिर्विष्णुतेजसा

द्रुतं स प्राप तत्रैव यत्र दैत्यो जलन्धरः । कुर्वन् सिंहरवं देवैर्ज्वलद्भिर्विष्णुतेजसा ॥

Verse 31

अथारुणानुजजवपक्षवातप्रपीडिताः । वात्याविवर्तिता दैत्या बभ्रमुः खे यथा घनाः

अथारुणानुजस्य शीघ्रजवपक्षवातेन प्रपीडिताः दैत्या वात्याविवर्तिताः खे घना इव चक्रवद् बभ्रमुः।

Verse 32

ततो जलंधरो दृष्ट्वा दैत्यान् वात्याप्रपीडितान् । उद्धृत्य वचनं क्रोधाद्द्रुतं विष्णुं समभ्यगात्

ततो जलंधरो दैत्यान् वात्याप्रपीडितान् दृष्ट्वा क्रोधाद् वचनम् उद्धृत्य द्रुतं विष्णुं समभ्यगात्।

Verse 33

एतस्मिन्नंतरे देवाश्चक्रुर्युद्धं प्रहर्षिताः । तेजसा च हरेः पुष्टा महाबलसमन्विताः

एतस्मिन्नन्तरे देवाः प्रहर्षिताः युद्धं चक्रुः; हरेस्तेजसा पुष्टाः महाबलसमन्विताः पुनः पराक्रमं चक्रुः।

Verse 34

युद्धोद्यतं समालोक्य देवसैन्यमुपस्थितम् । दैत्यानाज्ञापयामास समरे चातिदुर्मदान्

युद्धोद्यतं देवसैन्यमुपस्थितं समालोक्य स दैत्यान् समरेऽतिदुर्मदान् योधयितुमाज्ञापयामास।

Verse 35

जलंधर उवाच । भोभो दैत्यवरा यूयं युद्धं कुरुत दुस्तरम् । शक्राद्यैरमरैरद्य प्रबलैः कातरैस्सदा

जलंधर उवाच—भो भो दैत्यवराः यूयं शक्राद्यैरमरैरद्य दुस्तरं युद्धं कुरुत। ते प्रबलाः सन्तोऽपि सदा कातराः।

Verse 36

मौर्यास्तु लक्षसंख्याता धौम्रा हि शतसंख्यकाः । असुराः कोटिसंख्याताः कालकेयास्तथैव च

मौर्याः तु लक्षसंख्याताः धौम्राः हि शतसंख्यकाः। असुराः कोटिसंख्याताः कालकेयाः तथैव च।

Verse 37

कालकानां दौर्हृदानां कंकानां लक्षसंख्यया । अन्येऽपि स्वबलैर्युक्ता विनिर्यांतु ममाज्ञया

कालकाः दौर्हृदाः कंकाश्च लक्षसंख्यया ममाज्ञया विनिर्यान्तु; अन्येऽपि स्वस्वबलसमायुक्ता निर्गच्छन्तु।

Verse 38

सर्वे सज्जा विनिर्यात बहुसेनाभिसंयुताः । नानाशस्त्रास्त्रसंयुक्ता निर्भयाः गतसंशयाः

सर्वे सज्जाः बहुसेनाभिसंयुताः विनिर्यात; नानाशस्त्रास्त्रसंयुक्ता निर्भयाः गतसंशयाश्चाभवन्।

Verse 39

भोभो शुंभनिशुंभौ च देवान्समरकातरान् । क्षणेन सुमहावीर्यौ तुच्छान्नाशयतं युवाम्

भो भो शुंभनिशुंभौ! देवा रणकातराः; युवां सुमहावीर्यौ क्षणेनैतान् तुच्छान् नाशयतम्।

Verse 40

सनत्कुमार उवाच । दैत्या जलंधराज्ञप्ता इत्थं युद्धविशारदाः । युयुधुस्ते सुरास्सर्वे चतुरंगबलान्विताः

सनत्कुमार उवाच । दैत्या जलंधराज्ञप्ता इत्थं युद्धविशारदाः । युयुधुस्ते सुरास्सर्वे चतुरंगबलान्विताः ॥

Verse 41

गदाभिस्तीक्ष्णबाणैश्च शूलपट्टिशतोमरैः । केचित्परशुशूलैश्च निजघ्नुस्ते परस्परम्

गदाभिस्तीक्ष्णबाणैश्च शूलपट्टिशतोमरैः । केचित्परशुशूलैश्च निजघ्नुस्ते परस्परम् ॥

Verse 42

नानायुधैश्च परैस्तत्र निजघ्नुस्ते बलान्विता । देवास्तथा महावीरा हृषीकेशबलान्विताः । युयुधुस्तीक्ष्णबाणाश्च क्षिपंतस्सिंहवद्रवाः

नानायुधैश्च परैस्तत्र निजघ्नुस्ते बलान्विता । देवास्तथा महावीरा हृषीकेशबलान्विताः । युयुधुस्तीक्ष्णबाणाश्च क्षिपंतस्सिंहवद्रवाः ॥

Verse 43

केचिद्बाणैस्तु तीक्ष्णैश्च केचिन्मुसलतोमरैः । केचित्परशुशूलैश्च निजघ्नुस्ते परस्परम्

केचिद्बाणैस्तु तीक्ष्णैश्च केचिन्मुसलतोमरैः । केचित्परशुशूलैश्च निजघ्नुस्ते परस्परम् ॥

Verse 44

इत्थं सुराणां दैत्यानां संग्रामस्समभून्महान् । अत्युल्बणो मुनीनां हि सिद्धानां भय कारकः

एवं देवानां दैत्यानां च महाञ् संग्रामः समभवत्। स अत्यूग्रः, मुनीनां सिद्धानां च भयहेतुरभूत्॥