शिवतेजसः समुद्रे बालरूपप्रादुर्भावः (Śiva’s Tejas Manifesting as a Child in the Ocean)

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते । श्रुतेयमद्भुता मेऽद्य कथा शंभोर्महात्मनः

व्यास उवाच। सनत्कुमार सर्वज्ञ ब्रह्मपुत्र नमोऽस्तु ते। श्रुतेयमद्भुता मेऽद्य कथा शम्भोर्महात्मनः॥

Verse 2

क्षिप्ते स्वतेजसि ब्रह्मन्भालनेत्रसमुद्भवे । लवणांभसि किं ताताभवत्तत्र वदाशु तत्

क्षिप्ते स्वतेजसि ब्रह्मन् भालनेत्रसमुद्भवे। लवणाम्भसि किं तात अभवत्तत्र वदाशु तत्॥

Verse 3

सनत्कुमार उवाच । शृणु तात महाप्राज्ञ शिवलीलां महाद्भुताम् । यच्छ्रुत्वा श्रद्धया भक्तो योगिनां गतिमाप्नुयात्

सनत्कुमार उवाच—शृणु तात महाप्राज्ञ, शिवस्य महाद्भुतां लीलाम्। यां श्रुत्वा श्रद्धया भक्तो योगिनां गतिमाप्नुयात्॥

Verse 4

अथो शिवस्य तत्तेजो भालनेत्रसमुद्भवम् । क्षिप्तं च लवणाम्भोधौ सद्यो बालत्वमाप ह

अथ शिवस्य तत्तेजो भालनेत्रसमुद्भवम् । लवणाम्भोधौ क्षिप्तं सद्य एव बालत्वमाप ह ॥

Verse 5

तत्र वै सिंधुगंगायाः सागरस्य च संगमे । रुरोदोच्चैस्स वै बाल सर्वलोक भयंकरः

तत्र सिंधुगंगयोः सागरस्य च संगमे । बालः स उच्चै रुरोद सर्वलोकभयंकरः ॥

Verse 6

रुदतस्तस्य शब्देन प्राकंपद्धरणी मुहुः । स्वर्गश्च सत्यलोकश्च तत्स्वनाद्बधिरीकृतः

रुदतस्तस्य शब्देन प्राकम्पद्धरणी मुहुः । स्वर्गः सत्यलोकश्च तत्स्वनाद्बधिरीकृतः ॥

Verse 7

बालस्य रोदनेनैव सर्वे लोकाश्च तत्रसुः । सर्वतो लोकपालाश्च विह्वलीकृतमानसाः

तस्य दिव्यशिशोः रोदनेनैव सर्वे लोकास्तत्रसुः । सर्वतो लोकपालाश्च विह्वलीकृतमानसाः ॥

Verse 8

किं बहूक्तेन विप्रेन्द्र चचाल सचराचरम् । भुवनं निखिलं तात रोदनात्तच्छिशोर्विभो

किं बहूक्तेन विप्रेन्द्र चचाल सचराचरम् । भुवनं निखिलं तात रोदनात्तच्छिशोर्विभो ॥

Verse 9

अथ ते व्याकुलास्सर्वे देवास्समुनयो द्रुतम् । पितामहं लोकगुरुं ब्रह्माणं शरणं ययुः

अथ ते व्याकुलाः सर्वे देवाः समुनयो द्रुतम् । पितामहं लोकगुरुं ब्रह्माणं शरणं ययुः ॥

Verse 10

तत्र गत्वा च ते देवा सुनयश्च सवासवाः । प्रणम्य च सुसंस्तुत्य प्रोचुस्तं परमेष्ठिनम्

तत्र गत्वा च ते देवा सुनयश्च सवासवाः । प्रणम्य च सुसंस्तुत्य प्रोचुस्तं परमेष्ठिनम् ॥

Verse 11

देवा ऊचुः । लोकाधीश सुराधीश भयन्नस्समुपस्थितम् । तन्नाशय महायोगिञ्जातोयं ह्यद्भुतो रवः

देवा ऊचुः—लोकाधीश सुराधीश! अस्माकं भयम् उपस्थितं पुरतः स्थितम्। महायोगिन्, तन्नाशय; अयं ह्यद्भुतो रवः समुत्पन्नः।

Verse 12

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः । गंतुमैच्छत्ततस्तत्र किमेतदिति विस्मितः

सनत्कुमार उवाच—इति तेषां वचः श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः। विस्मितः सन् तत्र गन्तुमैच्छत्—“किमेतदिति”।

Verse 13

ततो ब्रह्मा सुरैस्तातावतरत्सत्यलोकतः । रसां तज्ज्ञातुमिच्छन्स समुद्रमगमत्तदा

ततः ब्रह्मा सुरैः सार्धं सत्यलोकादवातरन्। तस्य तत्त्वं रसां ज्ञातुमिच्छन् तदा समुद्रमगमत्।

Verse 14

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे जलं धरवधोपाख्याने जलंधरोत्पत्तिविवाहवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलन्धरवधोपाख्याने जलन्धरोत्पत्तिविवाहवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः॥

Verse 15

आगतं विधिमालोक्य देवरूप्यथ सागरः । प्रणम्य शिरसा बालं तस्योत्संगे न्यवेशयत्

आगतं विधिं देवरूपं विलोक्य सागरः शिरसा प्रणम्य, तं बालं गृहीत्वा तस्योत्सङ्गे शनैर्न्यवेशयत्।

Verse 16

ततो ब्रह्माब्रवीद्वाक्यं सागरं विस्मयान्वितः । जलराशे द्रुतं ब्रूहि कस्यायं शिशुरद्भुतः

ततो ब्रह्मा विस्मयान्वितः सागरं प्रति वाक्यमब्रवीत्— हे जलराशे, द्रुतं ब्रूहि; कस्यायमद्भुतः शिशुः?

Verse 17

सनत्कुमार उवाच । ब्रह्मणो वाक्यमाकर्ण्य मुदितस्सागरस्तदा । प्रत्युवाच प्रजेशं स नत्वा स्तुत्वा कृतांजलिः

सनत्कुमार उवाच— ब्रह्मणो वाक्यमाकर्ण्य मुदितः सागरस्तदा। प्रजेशं नत्वा स्तुत्वा च कृताञ्जलिः प्रत्युवाच सः॥

Verse 18

समुद्र उवाच । भो भो ब्रह्मन्मया प्राप्तो बालकोऽयमजानता । प्रभवं सिंधुगंगायामकस्मात्सर्वलोकप

समुद्र उवाच— भो भो ब्रह्मन्! मया अजानता अयं बालकः प्राप्तः। सिंधुगङ्गासङ्गमे अकस्मात् प्रादुरभूत्, हे सर्वलोकपालक।

Verse 19

जातकर्मादिसंस्कारान्कुरुष्वास्य जगद्गुरो । जातकोक्तफलं सर्वं विधातर्वक्तुमर्हसि

जगत्गुरो! अस्य जातकर्मादिसंस्कारान् कुरुष्व। हे विधातः (ब्रह्मन्), जातकस्य संस्कारोक्तफलं सर्वं सम्यक् वक्तुमर्हसि।

Verse 20

सनत्कुमार उवाच । एवं वदति पाथोधौ स बालस्सागरात्मजः । ब्रह्माणमग्रहीत्कण्ठे विधुन्वंतं मुहुर्मुहुः

सनत्कुमार उवाच— एवं वदति पाथोधौ, स बालः सागरात्मजः। ब्रह्माणं कण्ठे जग्राह, विधुन्वन् मुहुर्मुहुः।

Verse 21

विधूननं च तस्यैवं सर्वलोककृतो विधेः । पीडितस्य च कालेय नेत्राभ्यामगमज्जलम्

एवं सर्वलोककृतो विधेः तस्य विधूननं जातम्। पीडितस्य च कालेयस्य नेत्राभ्यां जलम् अगमत्।

Verse 22

कराभ्यामब्धिजातस्य तत्सुतस्य महौजसः । कथंचिन्मुक्तकण्ठस्तु ब्रह्मा प्रोवाच सादरम्

अब्दिजातस्य महौजसः तत्सुतस्य कराभ्यां कण्ठं कथञ्चित् विमोच्य। मुक्तकण्ठो ब्रह्मा सादरं प्रोवाच।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । शृणु सागर वक्ष्यामि तवास्य तनयस्य हि । जातकोक्तफलं सर्वं समाधानरतः खलु

ब्रह्मोवाच । शृणु सागर वक्ष्यामि तव अस्य तनयस्य हि । जातकोक्तफलं सर्वं समाधानरतः खलु ॥

Verse 24

नेत्राभ्यां विधृतं यस्मादनेनैव जलं मम । तस्माज्जलंधरेतीह ख्यातो नाम्ना भवत्वसौ

नेत्राभ्यां विधृतं यस्मादनेनैव जलं मम । तस्माज्जलंधर इतीह ख्यातो नाम्ना भवत्वसौ ॥

Verse 25

अधुनैवैष तरुणस्सर्वशास्त्रार्थपारगः । महापराक्रमो धीरो योद्धा च रणदुर्मदः

अधुनैवैष तरुणः सर्वशास्त्रार्थपारगः । महापराक्रमो धीरो योद्धा च रणदुर्मदः ॥

Verse 26

भविष्यति च गंभीरस्त्वं यथा समरे गुहः । सर्वजेता च संग्रामे सर्वसंपद्विराजितः

भविष्यसि च गम्भीरः स्थिरसंकल्प एव च । समरे गुहवत् वीरः सर्वजेता च संगरे ॥ सर्वसंपद्भिरायुक्तः सर्वश्रीभिरलंकृतः ॥

Verse 27

दैत्यानामधिपो बालः सर्वेषां च भविष्यति । विष्णोरपि भवेज्जेता न कुत श्चित्पराभवः

दैत्यानामधिपो बालः सर्वेषां च भविष्यति । विष्णोरपि भवेज्जेता न कुतश्चित्पराभवः ॥

Verse 28

अवध्यस्सर्वभूतानां विना रुद्रं भविष्यति । यत एष समुद्भूतस्तत्रेदानीं गमिष्यति

रुद्रं विना सः सर्वभूतानाम् अवध्यः भविष्यति। यतः एषः समुद्भूतः, तत्रैव इदानीं गमिष्यति॥

Verse 29

पतिव्रतास्य भविता पत्नी सौभाग्यवर्द्धिनी । सर्वाङ्गसुन्दरी रम्या प्रियवाक्छीलसागरा

पतिव्रता सा भविता पत्नी सौभाग्यवर्धिनी । सर्वाङ्गसुन्दरी रम्या प्रियवाक्शीलसागरा ॥

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा शुक्रमाहूय राज्ये तं चाभ्यषेचयत् । आमंत्र्य सरितान्नाथं ब्रह्मांतर्द्धानमन्वगात्

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा शुक्रमाहूय राज्ये तं चाभ्यषेचयत् । आमन्त्र्य सरितान्नाथं ब्रह्मान्तर्द्धानमन्वगात् ॥

Verse 31

अथ तद्दर्शनोत्फुल्लनयनस्सागरस्तदा । तमात्मजं समादाय स्वगेहमगमन्मुदा

अथ तद्दर्शनोत्फुल्लनयनः सागरस्तदा । तमात्मजं समादाय स्वगेहमगमन्मुदा ॥

Verse 32

अपोषयन्महोपायैस्स्वबालं मुदितात्मकः । सर्वांगसुन्दरं रम्यं महाद्भुतसुतेजसम्

अपोषयन् महोपायैः स्वबालं मुदितात्मकः । सर्वाङ्गसुन्दरं रम्यं महाद्भुतसुतेजसम् ॥

Verse 33

अथाम्बुधिस्समाहूय कालनेमिं महासुरम् । वृन्दाभिधां सुतां तस्य तद्भार्यार्थमयाचत

अथाम्बुधिः समाहूय कालनेमिं महासुरम् । तस्य वृन्दाभिधां सुतां भार्यार्थं याचितवान् ॥

Verse 34

कालनेम्यसुरो वीरोऽसुराणां प्रवरस्सुधीः । साधु येनेम्बुधेर्याञ्चां स्वकर्मनिपुणो मुने

कालनेम्यसुरो वीरोऽसुराणां प्रवरः सुधीः । साधु येनेम्बुधेर्याञ्चां स्वकर्मनिपुणो मुने ॥

Verse 35

जलंधराय वीराय सागरप्रभवाय च । ददौ ब्रह्मविधानेन स्वसुतां प्राणवल्लभाम्

जलंधराय वीराय सागरप्रभवाय च । ददौ ब्रह्मविधानेन स्वसुतां प्राणवल्लभाम् ॥

Verse 36

तदोत्सवो महानासीद्विवाहे च तयोस्तदा । सुखं प्रापुर्नदा नद्योऽसुराश्चैवाखिला मुने

तदोत्सवो महानासीद्विवाहे च तयोस्तदा । सुखं प्रापुर्नदा नद्योऽसुराश्चैवाखिला मुने ॥

Verse 37

समुद्रोऽति सुखं प्राप सुतं दृष्ट्वा हि सस्त्रियम् । दानं ददौ द्विजातिभ्योऽप्यन्येभ्यश्च यथाविधि

समुद्रोऽति सुखं प्राप सुतं दृष्ट्वा हि सस्त्रियम् । दानं ददौ द्विजातिभ्योऽप्यन्येभ्यश्च यथाविधि ॥

Verse 38

ये देवैर्निर्जिताः पूर्वं दैत्याः पाताल संस्थिताः । ते हि भूमंडलं याता निर्भयास्तमुपाश्रिताः

ये देवैर्निर्जिताः पूर्वं दैत्याः पातालसंस्थिताः । ते हि भूमण्डलं याता निर्भयास्तमुपाश्रिताः ॥

Verse 39

ते कालनेमिप्रमुखास्ततोऽसुरास्तस्मै सुतां सिंधुसुताय दत्त्वा । बभूवुरत्यन्तमुदान्विता हि तमाश्रिता देव विनिर्जयाय

ते कालनेमिप्रमुखास्ततोऽसुरास्तस्मै सुतां सिन्धुसुताय दत्त्वा । बभूवुरत्यन्तमुदान्विता हि तमाश्रिता देव विनिर्जयाय ॥

Verse 40

स चापि वीरोम्बुधिबालकोऽसौ जलंधराख्योऽसुरवीरवीरः । संप्राप्य भार्यामतिसुन्दरी वशी चकार राज्यं हि कविप्रभावात्

स चापि वीरोम्बुधिबालकोऽसौ जलन्धराख्योऽसुरवीरवीरः । संप्राप्य भार्यामतिसुन्दरी वशी चकार राज्यं हि कविप्रभावात् ॥