मयस्य शिवस्तुतिः — Maya’s Hymn to Śiva (and Śiva’s Gracious Response)
अध्यायः १२—सनत्कुमारः कथयति यत् प्रसन्नं शिवं दृष्ट्वा मयदानवः, पूर्वं करुणया ‘अदग्धः’ सन्, हर्षेण तं समुपेत्य पुनःपुनः प्रणनाम। उत्थाय स दीर्घां स्तुतिं चकार—देवदेवमहादेव, भक्तवत्सल, कल्पवृक्षवत् दाता, सर्वपक्षविवर्जित, ज्योतीरूप, विश्वरूप, पूतात्मा पावन, चित्ररूपो रूपातीत, लोकानां कर्ता-भर्ता-संहर्ता इति। स्तुतौ स्वस्य असामर्थ्यं निवेद्य ‘स्तुतिप्रिय परेश्वर’ इति वदन् शरणागतभावेन रक्षणं याचते। ततः शिवः स्तुतिं श्रुत्वा प्रसन्नो भूत्वा मयं सादरं संबोधयति, यतः परं उपदेश-वरप्रदानस्य प्रवृत्तिः।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । एतस्मिन्नंतरे शंभुं प्रसन्नं वीक्ष्य दानवः । तत्राजगाम सुप्रीतो मयोऽदग्धः कृपाबलात्
सनत्कुमार उवाच—एतस्मिन्नन्तरे शम्भुं प्रसन्नं वीक्ष्य, कृपाबलाददग्धो मयो दानवः तत्र सुप्रीतः आजगाम।
Verse 2
प्रणनाम हरं प्रीत्या सुरानन्यानपि ध्रुवम् । कृतांजलिर्नतस्कंधः प्रणनाम पुन श्शिवम्
स प्रीत्या हरं प्रणनाम; ततः ध्रुवं सुरान् अन्यान् अपि प्रणनाम। कृताञ्जलिः नतस्कन्धः पुनः शिवं प्रणनाम।
Verse 3
अथोत्थाय शिवं दृष्ट्वा प्रेम्णा गद्गदसुस्वरः । तुष्टाव भक्तिपूर्णात्मा स दानववरो मयः
अथ उत्थाय शिवं दृष्ट्वा प्रेम्णा गद्गदसुस्वरः। भक्तिपूर्णात्मा स दानववरो मयः तुष्टाव।
Verse 4
मय उवाच देवदेव महादेव भक्तवत्सल शंकरः । कल्पवृक्षस्वरूपोसि सर्वपक्षविवर्जितः
मय उवाच—देवदेव महादेव भक्तवत्सल शंकर! त्वं कल्पवृक्षस्वरूपोऽसि, सर्वपक्षविवर्जितः।
Verse 5
ज्योतीरूपो नमस्तेस्तु विश्वरूप नमोऽस्तु ते । नमः पूतात्मने तुभ्यं पावनाय नमोनमः
ज्योतीरूप नमस्तेऽस्तु, विश्वरूप नमोऽस्तु ते; नमः पूतात्मने तुभ्यं, पावनाय नमो नमः।
Verse 6
चित्ररूपाय नित्याय रूपातीताय ते नमः । दिव्यरूपाय दिव्याय सुदिव्याकृतये नमः
चित्ररूपाय नित्याय रूपातीताय ते नमः । दिव्यरूपाय दिव्याय सुदिव्याकृतये नमः ॥
Verse 7
नमः प्रणतसर्वार्तिनाशकाय शिवात्मने । कर्त्रे भर्त्रे च संहर्त्रे त्रिलोकानां नमोनमः
नमः प्रणतसर्वार्तिनाशकाय शिवात्मने । कर्त्रे भर्त्रे च संहर्त्रे त्रिलोकानां नमोनमः ॥
Verse 8
भक्तिगम्याय भक्तानां नमस्तुभ्यं कृपा लवे । तपस्सत्फलदात्रे ते शिवाकांत शिवेश्वर
भक्तिगम्याय भक्तानां नमस्तुभ्यं कृपालवे । तपस्सत्फलदात्रे ते शिवाकान्त शिवेश्वर ॥
Verse 9
न जानामि स्तुतिं कर्तुं स्तुतिप्रिय परेश्वर । प्रसन्नो भव सर्वेश पाहि मां शरणाग तम्
न जानामि स्तुतिं कर्तुं स्तुतिप्रिय परेश्वर । प्रसन्नो भव सर्वेश पाहि मां शरणागतं ॥
Verse 10
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य मयोक्ता हि संस्तुतिं परमेश्वरः । प्रसन्नोऽभूद्द्विजश्रेष्ठ मयं प्रोवाच चादरात्
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य मयोक्ता हि संस्तुतिं परमेश्वरः । प्रसन्नोऽभूद्द्विजश्रेष्ठ मयं प्रोवाच चादरात् ॥
Verse 11
शिव उवाच । वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽहं मय दानवसत्तम । मनोऽभिलषितं यत्ते तद्दास्यामि न संशयः
शिव उवाच । वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽहं मय दानवसत्तम । मनोऽभिलषितं यत्ते तद्दास्यामि न संशयः ॥
Verse 12
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे सनत्कुमारपाराशर्य्यसंवादे त्रिपुरवधानंतरदेवस्तुतिमयस्तुतिमुंडिनिवेशनदेवस्वस्थानगमनवर्णनं नाम द्वादशोऽध्यायः
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे सनत्कुमारपाराशर्य्यसंवादे त्रिपुरवधानन्तरदेवस्तुतिमयस्तुतिमुण्डिनीनिवेशनदेवस्वस्थानगमनवर्णनं नाम द्वादशोऽध्यायः।
Verse 13
मय उवाच । देवदेव महादेव प्रसन्नो यदि मे भवान् । वरयोग्योऽस्म्यहं चेद्धि स्वभक्तिं देहि शाश्वतीम्
मया उवाच। देवदेव महादेव, प्रसन्नो यदि मे भवान्। वरयोग्योऽस्म्यहं चेद्धि, स्वभक्तिं देहि शाश्वतीम्॥
Verse 14
स्वभक्तेषु सदा सख्यं दीनेषु च दयां सदा । उपेक्षामन्यजीवेषु खलेषु परमेश्वर
स्वभक्तेषु सदा सख्यं, दीनेषु च दयां सदा। उपेक्षामन्यजीवेषु, खलेषु परमेश्वर॥
Verse 15
कदापि नासुरो भावो भवेन्मम महेश्वर । निर्भयः स्यां सदा नाथ मग्नस्त्वद्भजने शुभे
कदापि नासुरो भावो भवेन्मम महेश्वर। निर्भयः स्यां सदा नाथ, मग्नस्त्वद्भजने शुभे॥
Verse 16
सनत्कुमार उवाच । इति संप्रार्थ्यमानस्तु शंकरः परमेश्वरः । प्रत्युवाच मये नाथ प्रसन्नो भक्तवत्सलः
सनत्कुमार उवाच। इति संप्रार्थ्यमानस्तु शंकरः परमेश्वरः। प्रत्युवाच मये नाथ, प्रसन्नो भक्तवत्सलः॥
Verse 17
महेश्वर उवाच । दानवर्षभ धन्यस्त्वं मद्भक्तो निर्विकारवान् । प्रदत्तास्ते वरास्सर्वेऽभीप्सिता ये तवाधुना
महेश्वर उवाच । दानवर्षभ धन्यस्त्वं मद्भक्तो निर्विकारवान् । प्रदत्तास्ते वरास्सर्वेऽभीप्सिता ये तवाधुना
Verse 18
गच्छ त्वं वितलं लोकं रमणीयं दिवोऽपि हि । समेतः परिवारेण निजेन मम शासनात्
गच्छ त्वं वितलं लोकं रमणीयं दिवोऽपि हि । समेतः परिवारेण निजेन मम शासनात् ॥
Verse 19
निर्भयस्तत्र संतिष्ठ संहृष्टो भक्तिमान्सदा । कदापि नासुरो भावो भविष्यति मदाज्ञया
निर्भयस्तत्र संतिष्ठ संहृष्टो भक्तिमान्सदा । कदापि नासुरो भावो भविष्यति मदाज्ञया ॥
Verse 20
सनत्कुमार उवाच । इत्याज्ञां शिरसाधाय शंकरस्य महात्मनः । तं प्रणम्य सुरांश्चापि वितलं प्रजगाम सः
सनत्कुमार उवाच । इत्याज्ञां शिरसाधाय शंकरस्य महात्मनः । तं प्रणम्य सुरांश्चापि वितलं प्रजगाम सः ॥
Verse 21
एतस्मिन्नंतरे ते वै मुण्डिनश्च समागताः । प्रणम्योचुश्च तान्सर्वान्विष्णुब्रह्मादिकान् सुरान्
एतस्मिन्नन्तरे ते वै मुण्डिनश्च समागताः । प्रणम्योचुश्च तान्सर्वान्विष्णुब्रह्मादिकान् सुरान् ॥
Verse 22
कुत्र याम वयं देवाः कर्म किं करवामहे । आज्ञापयत नश्शीघ्रं भव दादेशकारकान्
कुत्र गच्छाम वयं देवाः, किं कर्म कर्तुमर्हामः? शीघ्रमस्मान् आज्ञापय, हे भव; वयं तवाज्ञाकारिणः सिद्धाः।
Verse 23
कृतं दुष्कर्म चास्माभिर्हे हरे हे विधे सुराः । दैत्यानां शिवभक्तानां शिवभक्तिर्विनाशिता
हे हरे हे विधे सुराः! अस्माभिः दुष्कर्म कृतम्; शिवभक्तानां दैत्यानां शिवभक्तिः विनाशिता।
Verse 24
कोटिकल्पानि नरके नो वासस्तु भविष्यति । नोद्धारो भविता नूनं शिवभक्तविरोधिनाम्
कोटिकल्पानि नरके नो वासो भविष्यति; शिवभक्तविरोधिनां नूनं नोद्धारो भविष्यति।
Verse 25
परन्तु भवदिच्छात इदं दुष्कर्म नः कृतम् । तच्छांतिं कृपया ब्रूत वयं वश्शरणागताः
परन्तु भवदिच्छात एवैतद् दुष्कर्मास्माभिः कृतम् । तस्य शान्तिं कृपया ब्रूत, वयं वश्याः शरणागताः ॥
Verse 26
सनत्कुमार उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुब्रह्मादयस्सुराः । अब्रु वन्मुंडिनस्तांस्ते स्थितानग्रे कृतांजलीन्
सनत्कुमार उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुब्रह्मादयः सुराः । अब्रुवन् मुण्डिनस्तान् ते स्थितानग्रे कृताञ्जलीन् ॥
Verse 27
विष्ण्वादय ऊचुः । न भेतव्यं भवद्भिस्तु मुंडिनो वै कदाचन । शिवाज्ञयेदं सकलं जातं चरितमुत्तमम्
विष्ण्वादय ऊचुः । न भेतव्यं भवद्भिस्तु मुण्डिनो वै कदाचन । शिवाज्ञयेदं सकलं जातं चरितमुत्तमम् ॥
Verse 28
युष्माकं भविता नैव कुगतिर्दुःखदायिनी । शिववासा यतो यूयं देवर्षिहितकारकाः
युष्माकं भविता नैव कुगतिर्दुःखदायिनी । शिववासा यतो यूयं देवर्षिहितकारकाः॥
Verse 29
सुरर्षिहितकृच्छंभुस्सुरर्षिहितकृत्प्रियः । सुरर्षिहितकृन्नॄणां कदापि कुगतिर्नहि
शम्भुः सदा सुरर्षीणां हितं करोति, तेषां हितकृतां प्रियः। ये जनाः तादृशे हितसेवायां रताः, तेषां कदापि कुगतिर्न पतनं वा भवति।
Verse 30
अद्यतो मतमेतं हि प्रविष्टानां नृणां कलौ । कुगतिर्भविता ब्रूमः सत्यं नैवात्र संशयः
अद्यतः प्रभृति कलौ ये नरा एतन्मतं प्रविशन्ति, तेषां कुगतिरेव भविष्यति—इति वयं सत्यं ब्रूमः; अत्र संशयो नास्ति।
Verse 31
भवद्भिर्मुंडिनो धीरा गुप्तभावान्ममाज्ञया । तावन्मरुस्थली सेव्या कलिर्यावात्समाव्रजेत्
भवद्भिः मुण्डिनो धीराः ममाज्ञया गुप्तभावैः सन्तः। कलिः यावत् समाव्रजेत्, तावत् मरुस्थली सेव्या निवास्या च।
Verse 32
आगते च कलौ यूयं स्वमतं स्थापयिष्यथ । कलौ तु मोहिता मूढास्संग्रहीष्यंति वो मतम्
आगते कलौ यूयं स्वमतं स्थापयिष्यथ। कलौ तु मोहिता मूढा जनाः वो मतं संग्रहीष्यन्ति।
Verse 33
इत्याज्ञप्ताः सुरेशैश्च मुंडिनस्ते मुनीश्वर । नमस्कृत्य गतास्तत्र यथोद्दिष्टं स्वमाश्रमम्
इत्याज्ञप्ताः सुरेशैश्च मुण्डिनस्ते मुनीश्वर। नमस्कृत्य गतास्तत्र यथोद्दिष्टं स्वमाश्रमम्॥
Verse 34
ततस्स भगवान्रुद्रो दग्ध्वा त्रिपुरवासिनः । कृतकृत्यो महायोगी ब्रह्माद्यैरभिपूजितः
ततस्स भगवान् रुद्रो दग्ध्वा त्रिपुरवासिनः। कृतकृत्यो महायोगी ब्रह्माद्यैरभिपूजितः॥
Verse 35
स्वगणैर्निखिलैर्देव्या शिवया सहितः प्रभुः । कृत्वामरमहत्कार्यं ससुतोंतरधादथ
स्वगणैर्निखिलैर्देव्या शिवया सहितः प्रभुः। कृत्वामरमहत्कार्यं ससुतोऽन्तरधादथ॥
Verse 36
ततश्चांतर्हिते देवे परिवारान्विते शिवे । धनुश्शरस्थाद्यश्च प्राकारोंतर्द्धिमागमत्
ततश्चान्तर्हिते देवे परिवारान्विते शिवे। धनुश्शरस्थाद्याश्च प्राकारोऽन्तर्द्धिमागमत्॥
Verse 37
ततो ब्रह्मा हरिर्देवा मुनिगंधर्वकिन्नराः । नागास्सर्पाश्चाप्सरसस्संहृष्टाश्चाथ मानुषाः
ततः ब्रह्मा हरिश्च देवाः मुनयः गन्धर्वकिन्नराश्च । नागाः सर्पाश्चाप्सरसश्च मानुषाश्च सर्वे संहृष्टा बभूवुः ॥
Verse 38
स्वंस्वं स्थानं मुदा जग्मुश्शंसंतः शांकरं यशः । स्वंस्वं स्थानमनुप्राप्य निवृतिं परमां ययुः
ते शांकरं यशः शंसन्तः मुदा स्वंस्वं स्थानं जग्मुः; स्वस्थानमनुप्राप्य परमां निवृतिं ययुः शिवप्रसादतः।
Verse 39
एतत्ते कथितं सर्वं चरितं शशिमौलिनः । त्रिपुरक्षयसंसूचि परलीलान्वितं महत्
एतत्ते सम्यक् कथितं सर्वं शशिमौलिनः पावनचरितम्। त्रिपुरक्षयस्य सूचकं, परलीलान्वितं महदाख्यानम्॥
Verse 40
धन्यं यशस्यमायुष्यं धनधान्यप्रवर्द्धकम् । स्वर्गदं मोक्षदं चापि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
धन्यं यशस्यं चायुष्यं धनधान्यप्रवर्द्धकम्। स्वर्गदं मोक्षदं चैव; किं भूयः श्रोतुमिच्छसि॥
Verse 41
इदं हि परमाख्यानं यः पठेच्छ्रणुयात्सदा । इह भुक्त्वाखिलान्कामानंते मुक्तिमवाप्नुयात्
इदं हि परमाख्यानं यः पठेच्छृणुयात्सदा। इह भुक्त्वाखिलान् कामानन्ते मुक्तिमवाप्नुयात्॥
Frequently Asked Questions
Maya Dānava approaches the pleased Śiva, repeatedly prostrates, and delivers a formal stuti culminating in śaraṇāgati; Śiva, pleased by the hymn, responds to Maya.
It signals that Śiva’s grace can suspend or transform punitive destiny; even an asura can be preserved and redirected through kṛpā, illustrating grace as superior to mere retribution.
Śiva is praised as jyotīrūpa (luminous), viśvarūpa (universal form), rūpātīta (beyond form), bhaktavatsala (devotee-loving), kalpavṛkṣa-like benefactor, and as kartṛ-bhartṛ-saṃhartṛ of the triloka.