विष्णु-ब्रह्म-विवाद-वर्णनम् (Description of the Viṣṇu–Brahmā Dispute and Brahmā’s Confusion)
अध्यायः ७ निद्रितनारायणस्य नाभेः पद्मोत्पत्तिं तस्मात् ब्रह्मणोऽभ्युदयं च वर्णयति। पद्मं अपरिमेयतेजस्वि विश्वविस्तारस्य सूचकं भवति। चतुर्मुखः हिरण्यगर्भो ब्रह्मा स्वं लक्षणयुक्तं मन्यते, किन्तु मायावशात् पद्मात् परं स्वजनकं न जानाति; स्वात्मपरिचयम्, प्रयोजनम्, उत्पत्तिं च पृच्छति। एषा मोहावस्था महेश्वरस्य मायामोहनरूपेण लीलया कृत इति प्रतिपाद्यते। तत्त्वतः कारणक्रमाधिकारयोः विषये देवतानामपि संशयः सम्भवति; सम्यग्ज्ञानं तु मोहापनयेन प्रकटते, सर्वप्रपञ्चस्य परं तत्त्वं ज्ञातव्यमिति। अज्ञानमेव विवादबीजमिति प्रसङ्गः स्थापितः।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । सुप्ते नारायणे देवे नाभौ पंकजमुत्तमम् । आविर्बभूव सहसा बहव संकरेच्छया
ब्रह्मोवाच । सुप्ते नारायणे देवे नाभौ पंकजमुत्तमम् । आविर्बभूव सहसा बहव संकरेच्छया
Verse 2
अनंतयष्टिकायुक्तं कर्णिकारसमप्रभम् । अनंतयोजनायाममनंतोच्छ्रायसंयुतम्
अनंतयष्टिकायुक्तं कर्णिकारसमप्रभम् । अनंतयोजनायाममनंतोच्छ्रायसंयुतम्
Verse 3
कोटिसूर्यप्रतीकाशं सुंदर वचसंयुतम् । अत्यद्भुतं महारम्यं दर्शनीयमनुत्तमम्
कोटिसूर्यप्रतीकाशं सुंदर वचसंयुतम् । अत्यद्भुतं महारम्यं दर्शनीयमनुत्तमम्
Verse 4
कृत्वा यत्नं पूर्ववत्स शंकरः परमेश्वरः । दक्षिणांगान्निजान्मां कैसाशीश्शंभुरजीजनत्
ततः पूर्ववत् यत्नं कृत्वा शंकरः परमेश्वरः; दक्षिणाङ्गात् स्वकीयात् मां कैलासेशः शम्भुरजीजनत्।
Verse 6
एष पद्मात्ततो जज्ञे पुत्रोऽहं हेमगर्भकः । चतुर्मुखो रक्तवर्णस्त्रिपुड्रांकितमस्तकः
एतस्मात् पद्मात् ततः पुत्रोऽहं जज्ञे हेमगर्भकः; चतुर्मुखो रक्तवर्णः, मस्तके त्रिपुण्ड्राङ्कितः शिवभक्तिलक्षणः।
Verse 7
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसं हितायां प्रथमखंडे विष्णुब्रह्मविवादवर्णनोनाम सप्तमोऽध्यायः
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखण्डे विष्णुब्रह्मविवादवर्णनं नाम सप्तमोऽध्यायः समाप्तः।
Verse 8
कोहं वा कुत आयातः किं कार्य तु मदीयकम् । कस्य पुत्रोऽहमुत्पन्नः केनैव निर्मितोऽधुना
कोऽहं वा कुत आयातः? किं कार्यं तु मदीयकम्? कस्य पुत्रोऽहमुत्पन्नः? केनैव निर्मितोऽधुना?
Verse 9
इति संशयमापन्नं बुद्धिर्मां समपद्यत । किमर्थं मोहमायामि तज्ज्ञानं सुकरं खलु
इति संशयमापन्ना बुद्धिर्मां समपद्यत; किमर्थं मोहमायामि? तज्ज्ञानं सुकरं खलु इति चिन्ता ममाभवत्।
Verse 10
एतत्कमलपुष्पस्य पत्रारोहस्थलं ह्यधः । मत्कर्ता च स वै तत्र भविष्यति न संशयः
अस्य कमलपुष्पस्य पत्रारोहस्थलं यदधः, तत्रैव मत्कर्ता भविष्यति न संशयः इति।
Verse 11
इति बुद्धिं समास्थाय कमलादवरोहयन् । नाले नालेगतस्तत्र वर्षाणां शतकं मुने
इति बुद्धिं समास्थाय कमलादवरोहयन्; नाले नाले गतस्तत्र, वर्षाणां शतकं मुने।
Verse 12
न लब्धं तु मया तत्र कमलस्थानमुत्तमम् । संशयं च पुनः प्राप्तः कमले गन्तुमुत्सुकः
न तत्र मया लब्धं परमं कमलस्थानमुत्तमम्। पुनः संशयमापन्नः कमले गन्तुमुत्सुकः॥
Verse 13
आरुरोहाथ कमलं नालमार्गेण वै मुने । कुड्मलं कमलस्याथ लब्धवान्न विमोहिताः
आरुरोहाथ कमलं नालमार्गेण वै मुने। कुड्मलं कमलस्याथ लब्धवान् न विमोहितः॥
Verse 14
नालमार्गेण भ्रमतो गतं वर्षशतं पुनः । क्षणमात्र तदा तत्र ततस्तिष्ठन्विमोहितः
नालमार्गेण पुनः पुनर्भ्रमतोऽस्य वर्षशतं व्यतीतम् । ततः क्षणमात्रं तत्र स्थित्वा स विमूढोऽभवत् ॥
Verse 15
तदा वाणी समुत्पन्ना तपेति परमा शुभा । शिवेच्छया परा व्योम्नो मोहविध्वंसिनी मुने
तदा परमा शुभा वाणी ‘तपः कुरु’ इति समुत्थिता । शिवेच्छया परा व्योम्नो निर्गता, मोहविध्वंसिनी मुने ॥
Verse 16
तच्छ्रुत्वा व्योमवचनं द्वादशाब्दं प्रयत्नतः । पुनस्तप्तं तपो घोरं द्रष्टुं स्वजनकं तदा
तद्व्योमवचनं श्रुत्वा द्वादशाब्दं प्रयत्नतः । स्वजनकं द्रष्टुं पुनर्घोरं तपोऽतपत् ॥
Verse 17
तदा हि भगवान्विष्णुश्चतुर्बाहुस्सुलोचनः । मय्येवानुग्रहं कर्तुं द्रुतमाविर्बभूव ह
तदा हि भगवान्विष्णुश्चतुर्बाहुः सुलोचनः । मय्येवानुग्रहं कर्तुं द्रुतमाविर्बभूव ह ॥
Verse 18
शंखचक्रायुधकरो गदापद्मधरः परः । घनश्यामलसर्वांगः पीताम्बरधरः परः
शंखचक्रायुधकरो गदापद्मधरः परः । घनश्यामलसर्वाङ्गः पीताम्बरधरः प्रभुः ॥
Verse 19
मुकुटादिमहाभूषः प्रसन्नमुखपंकजः । कोटिकंदर्पसंकाशस्सन्दष्टो मोहितेन सः
मुकुटादिमहाभूषः प्रसन्नमुखपङ्कजः । कोटिकन्दर्पसंकाशो दृष्ट्वा मोहित एव सः ॥
Verse 20
तद्दृष्ट्वा सुन्दरं रूपं विस्मयं परमं गतः । कालाभं कांचनाभं च सर्वात्मानं चतुर्भुजम्
तद्दृष्ट्वा सुन्दरं रूपं विस्मयं परमं गतः । कालाभं काञ्चनाभं च सर्वात्मानं चतुर्भुजम् ॥
Verse 21
तथाभूतमहं दृष्ट्वा सदसन्मयमात्मना । नारायणं महाबाहु हर्षितो ह्यभवं तदा
तथाभूतं मया दृष्ट्वा सदसन्मयमात्मना । नारायणं महाबाहो हर्षितोऽहं तदा भवम् ॥
Verse 22
मायया मोहितश्शम्भोस्तदा लीलात्मनः प्रभोः । अविज्ञाय स्वजनकं तमवोचं प्रहर्षितः
तदा शम्भोर्मायया मोहितोऽहं लीलात्मनः प्रभोः । स्वजनकं तमविज्ञाय प्रहृष्टोऽहमवोचम् ॥
Verse 23
ब्रह्मोवाच । कस्त्वं वदेति हस्तेन समुत्थाप्य सनातनम् । तदा हस्तप्रहारेण तीव्रेण सुदृढेन तु
ब्रह्मोवाच— ‘कस्त्वं’ इति वदन् सनातनं हस्तेन समुत्थाप्य; ततः स तीव्रेण सुदृढेन हस्तप्रहारेण तं ताडयामास॥
Verse 24
प्रबुद्ध्योत्थाय शयनात्समासीनः क्षणं वशी । ददर्श निद्राविक्लिन्ननीरजामललोचनः
स प्रबुद्ध्य शयनादुत्थाय क्षणं समासीनो वशी। निद्राविक्लिन्ननीरजामललोचनः स ददर्श ततः॥
Verse 25
मामत्र संस्थितं भासाध्यासितो भगवान्हरिः । आह चोत्थाय ब्रह्माणं हसन्मां मधुरं सकृत्
मय्यत्र संस्थिते भस्माध्यासितो भगवान् हरिः। उत्थाय ब्रह्माणं च मां च हसन् मधुरं सकृदाह॥
Verse 26
विष्णुरुवाच । स्वागतं स्वागतं वत्स पितामह महाद्युते । निर्भयो भव दास्येऽहं सर्वान्कामान्न संशयः
विष्णुरुवाच— स्वागतं स्वागतं वत्स पितामह महाद्युते। निर्भयो भव; दास्येऽहं सर्वान् कामान् न संशयः॥
Verse 27
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्मितपूर्वं सुरर्षभः । रजसा बद्धवैरश्च तमवोचं जनार्दनम्
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्मितपूर्वं सुरर्षभः । रजसा बद्धवैरश्च तमवोचज्जनार्दनम् ॥
Verse 28
ब्रह्मोवाच । भाषसे वत्स वत्सेति सर्वसंहारकारणम् । मामिहाति स्मितं कृत्वा गुरुश्शिष्यमिवानघ
ब्रह्मोवाच—हेऽनघ, सर्वसंहारकारण, त्वं मामिह ‘वत्स वत्स’ इति भाषसे। स्मितं कृत्वा गुरुः शिष्यमिव मामुपैषि॥
Verse 29
कर्तारं जगतां साक्षात्प्रकृतेश्च प्रवर्तकम् । सनातनमजं विष्णुं विरिंचिं विष्णुसंभवम्
स जगतां कर्ता साक्षात् प्रकृतेश्च प्रवर्तकः। सनातनोऽजो विष्णुः, तथा विरिञ्चिर्विष्णुसंभवः॥
Verse 30
विश्वात्मानं विधातारं धातारम्पंकजेक्षणम् । किमर्थं भाषसे मोहाद्वक्तुमर्हसि सत्वरम्
विश्वात्मानं विधातारं धातारं पंकजेक्षणम् । किमर्थं भाषसे मोहाद् वक्तुमर्हसि सत्वरम् ॥
Verse 31
वेदो मां वक्ति नियमात्स्वयंभुवमजं विभुम् । पितामहं स्वराजं च परमेष्ठिनमुत्तमम्
वेदो मां वक्ति नियमात् स्वयम्भुवमजं विभुम् । पितामहं स्वराजं च परमेष्ठिनमुत्तमम् ॥
Verse 32
इत्याकर्ण्य हरिर्वाक्यं मम क्रुद्धो रमापतिः । सोऽपि मामाह जाने त्वां कर्तारमिति लोकतः
इत्याकर्ण्य हरिर्वाक्यं मम क्रुद्धो रमापतिः । सोऽपि मामाह जाने त्वां कर्तारमिति लोकतः ॥
Verse 33
विष्णुरुवाच । कर्तुं धर्त्तुं भवानंगादवतीर्णो ममाव्ययात् । विस्मृतोऽसि जगन्नाथं नारायणमनामयम्
विष्णुरुवाच । कर्तुं धर्तुं भवानङ्गादवतीर्णो ममाव्ययात् । विस्मृतोऽसि जगन्नाथं नारायणमनामयम् ॥
Verse 34
पुरुषं परमात्मानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम् । विष्णुमच्युतमीशानं विश्वस्य प्रभवोद्भवम्
पुरुषं परमात्मानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम् । विष्णुमच्युतमीशानं विश्वस्य प्रभवोद्भवम् ॥
Verse 35
नारायणं महाबाहुं सर्वव्याप कमीश्वरम् । मन्नाभिपद्मतस्त्वं हि प्रसूतो नात्र संशयः
हे महाबाहो नारायण, सर्वव्यापिन् ईश्वर! मम नाभिपद्मात् त्वं हि प्रसूतोऽसि; अत्र न संशयः।
Verse 36
तवापराधो नास्त्यत्र त्वयि मायाकृतं मम । शृणु सत्यं चतुर्वक्त्र सर्वदेवेश्वरो ह्यहम्
अत्र तवापराधो नास्ति; मम मायाकृतं त्वयि भ्रमः। शृणु सत्यं, हे चतुर्वक्त्र—अहमेव सर्वदेवेश्वरः।
Verse 37
कर्ता हर्ता च भर्ता च न मयास्तिसमो विभुः । अहमेव परं ब्रह्म परं तत्त्वं पितामह
कर्ता हर्ता च भर्ता च न मयास्ति समो विभुः। अहमेव परं ब्रह्म परं तत्त्वं, हे पितामह।
Verse 38
अहमेव परं ज्योतिः परमात्मा त्वहं विभुः । अद्य दृष्टं श्रुतं सर्वं जगत्यस्मिंश्चराचरम्
अहमेव परं ज्योतिः परमात्मा विभुः शिवः। अद्य दृष्टं श्रुतं सर्वं जगत्यस्मिंश्चराचरम् मय्येव प्रकाशते॥
Verse 39
तत्तद्विद्धि चतुर्वक्त्र सर्वं मन्मयमित्यथ । मया सृष्टं पुरा व्यक्तं चतुर्विंशतितत्त्वकम्
तत्तद्विद्धि चतुर्वक्त्र सर्वं मन्मयमित्यथ। मया सृष्टं पुरा व्यक्तं चतुर्विंशतितत्त्वकम्॥
Verse 40
नित्यं तेष्वणवो बद्धास्सृष्टक्रोधभयादयः । प्रभावाच्च भवानंगान्यनेकानीह लीलया
नित्यं तेष्वणवो बद्धाः सृष्टक्रोधभयादयः। प्रभावाच्च भवान् देव अङ्गान्यनेकानि लीलया॥
Verse 41
सृष्टा बुद्धिर्मया तस्यामहंकारस्त्रिधा ततः । तन्मात्रं पंकजं तस्मान्मनोदेहेन्द्रियाणि च
सृष्टा बुद्धिर्मया तस्यामहंकारस्त्रिधा ततः। तन्मात्राणि ततः पद्मं तस्मान्मनो देहेन्द्रियाणि च॥
Verse 42
आकाशादीनि भूतानि भौतिकानि च लीलया । इति बुद्ध्वा प्रजानाथ शरणं व्रज मे विधे
आकाशादीनि भूतानि भौतिकानि च लीलया। इति बुद्ध्वा प्रजानाथ शरणं व्रज मे विधे॥
Verse 43
अहं त्वां सर्वदुःखेभ्यो रक्षिष्यामि न संशयः । ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मा क्रोधसमन्वितः । को वा त्वमिति संभर्त्स्माब्रुवं मायाविमोहितः
अहं त्वां सर्वदुःखेभ्यो रक्षिष्यामि न संशयः। ब्रह्मोवाच—इति श्रुत्वा तद्वचो ब्रह्मा क्रोधसमन्वितः। मायाविमोहितः सन् तं संभर्त्स्याब्रवीत्—“को वा त्वम्?”
Verse 44
किमर्थं भाषसे भूरि वह्वनर्थकरं वचः । नेश्वरस्त्वं परब्रह्म कश्चित्कर्ता भवेत्तव
किमर्थं भाषसे भूरि बह्वनर्थकरं वचः। नेश्वरस्त्वं परब्रह्म; कश्चित्कर्ता भवेत्तव॥
Verse 45
मायया मोहितश्चाहं युद्धं चक्रे सुदारुणम् । हरिणा तेन वै सार्द्धं शंकरस्य महाप्रभोः
मायया मोहितश्चाहं युद्धं चक्रे सुदारुणम्। हरिणा तेन वै सार्द्धं शंकरस्य महाप्रभोः॥
Verse 46
एवं मम हरेश्चासीत्संगरो रोमहर्षणः । प्रलयार्णवमध्ये तु रजसा बद्धवैरयोः
एवं मम हरेश्चासीत्संगरो रोमहर्षणः। प्रलयार्णवमध्ये तु रजसा बद्धवैरयोः॥
Verse 47
एतस्मिन्नंतरे लिंगमभवच्चावयोः पुरः । विवादशमनार्थं हि प्रबोधार्थं तथाऽऽवयोः
एतस्मिन्नन्तरे लिङ्गमभवच्चावयोः पुरः। विवादशमनार्थं हि प्रबोधार्थं तथाऽऽवयोः॥
Verse 48
ज्लामालासहस्राढ्यं कालानलशतोपमम् । क्षयवृद्धि विनिर्मुक्तमादिमध्यांतवर्जितम्
ज्वालामालासहस्राढ्यं कालानलशतोपमम्। क्षयवृद्धिविनिर्मुक्तमादिमध्यान्तवर्जितम्॥
Verse 49
अनौपम्यमनिर्देश्यमव्यक्तं विश्वसंभवम् । तस्य ज्वालासहस्रेण मोहितो भगवान्हरिः
अनौपम्यमनिर्देश्यमव्यक्तं विश्वसम्भवम्। तस्य ज्वालासहस्रेण मोहितो भगवान्हरिः॥
Verse 50
मोहितं चाह मामत्र किमर्थं स्पर्द्धसेऽधुना । आगतस्तु तृतीयोऽत्र तिष्ठतां युद्धमावयोः
मोहितं चाह मामत्र किमर्थं स्पर्धसेऽधुना। आगतस्तु तृतीयोऽत्र तिष्ठतां; युद्धमावयोः॥
Verse 51
कुत एवात्र संभूतः परीक्षावो ऽग्निसंभवम् । अधो गमिष्याम्यनलस्तंभस्यानुपमस्य च
कुत एषोऽत्र समुत्पन्नः परीक्षावोऽग्निसंभवः? अहं अधो गमिष्यामि अनलस्तम्भस्यास्य अनुपमस्य अन्तं ज्ञातुम्।
Verse 52
परीक्षार्थं प्रजानाथ तस्य वै वायुवेगतः । भवानूर्द्ध्वं प्रयत्नेन गंतुमर्हति सत्वरम्
परीक्षार्थं प्रजानाथ, तस्य वै वायुवेगतः; भवान् ऊर्ध्वं प्रयत्नेन सत्वरं गन्तुमर्हति।
Verse 53
ब्रह्मोवाच । एवं व्याहृत्य विश्वात्मा स्वरूपमकरोत्तदा । वाराहमहप्याशु हंसत्वं प्राप्तवान्मुने
ब्रह्मोवाच— एवम् उक्त्वा विश्वात्मा तदा स्वस्वरूपमकरोत्। अहं च वाराहरूपोऽपि, मुने, आशु हंसत्वं प्राप्तवान्॥
Verse 54
तदा प्रभृति मामाहुर्हंसहंसो विराडिति । हंसहंसेति यो ब्रूयात्स हंसोऽथ भविष्यति
ततः प्रभृति मां प्राहुः ‘हंसहंसो’ ‘विराड्’ इति। यो ‘हंसहंस’ इति ब्रूयात्, स एव हंसो भवति शिवानुग्रहात्॥
Verse 55
सुश्वे ह्यनलप्रख्यो विश्वतः पक्षसंयुतः । मनोनिलजवो भूत्वा गत्वोर्द्ध्वं चोर्द्ध्वतः पुरा
स हि सुश्वासं चकार, अनलप्रख्यः सर्वतः पक्षसंयुतः। मनोऽनिलजवो भूत्वा पुरा ऊर्ध्वं जगाम, ऊर्ध्वलोकान् प्रति नित्यं समारुहन्॥
Verse 56
नारायणोऽपि विश्वात्मा सुश्वेतो ह्यभवत्तदा । दश योजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम्
तदा नारायणोऽपि विश्वात्मा अतिश्वेतवपुः समभवत्। दशयोजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतं महावपुः समधारयत्॥
Verse 57
मेरुपर्वतवर्ष्माणं गौरतीक्ष्णोग्रदंष्ट्रिणम् । कालादित्यसमाभासं दीर्घघोणं महास्वनम्
मेरुपर्वतवर्ष्माणं गौरं तीक्ष्णोग्रदंष्ट्रिणम्। कालादित्यसमाभासं दीर्घघोणं महास्वनम्॥
Verse 58
ह्रस्वपादं विचित्रांगं जैत्रं दृढमनौपमम् । वाराहाकारमास्थाय गतवांस्तदधौ जवात्
ह्रस्वपादं विचित्राङ्गं जैत्रं दृढमनौपमम्। वाराहाकारमास्थाय तदधो जवतो गतवान्॥
Verse 59
एवम्बर्षसहस्रं च चरन्विष्णुरधो गतः । तथाप्रभृति लोकेषु श्वेतवाराहसंज्ञकः
एवं वर्षसहस्रं च चरन् विष्णुरधो गतः। ततःप्रभृति लोकेषु श्वेतवाराहसंज्ञकः॥
Verse 60
कल्पो बभूव देवर्षे नराणां कालसंज्ञकः । बभ्राम बहुधा विष्णुः प्रभविष्णुरधोगतः
देवर्षे, नराणां कृते ‘काल’ इति संज्ञितः कल्पोऽभवत्। तस्मिन् कल्पे प्रभविष्णुः विष्णुः बहुधा बभ्राम, अधोलोकं च अवततार।
Verse 61
नापश्यदल्पमप्यस्य मूलं लिंगस्य सूकरः । तावत्कालं गतश्चोर्द्ध्वमहमप्यरिसूदन
सूकररूपेण सः लिङ्गस्य मूलं अल्पमपि नापश्यत्। तावत्कालं च अहम् अपि ऊर्ध्वं गतवान्, हे अरिसूदन।
Verse 62
सत्वरं सर्वयत्नेन तस्यान्तं ज्ञातुमिच्छया । श्रान्तो न दृष्ट्वा तस्यांतमहं कालादधोगतः
सत्वरं सर्वयत्नेन तस्य अन्तं ज्ञातुमिच्छया। श्रान्तोऽहं तस्य अन्तं न दृष्ट्वा, कालात् अधोगतः।
Verse 63
तथैव भगवान्विष्णुश्चांतं कमललोचनः । सर्वदेवनिभस्तूर्णमुत्थितस्स महावपुः
तथैव भगवान् विष्णुः शान्तः कमललोचनः । सर्वदेवनिभः शीघ्रमुत्थितः स महावपुः ॥
Verse 64
समागतो मया सार्द्धं प्रणिपत्य भवं मुहुः । मायया मोहितश्शंभोस्तस्थौ संविग्नमानसः
समागतो मया सार्धं प्रणिपत्य भवं मुहुः । मायया मोहितः शम्भोस्तस्थौ संविग्नमानसः ॥
Verse 65
पृष्ठतः पार्श्वतश्चैव ह्यग्रतः परमेश्वरम् । प्रणिपत्य मया सार्द्धं सस्मार किमिदं त्विति
पृष्ठतः पार्श्वतश्चैव ह्यग्रतः परमेश्वरम् । प्रणिपत्य मया सार्धं सस्मार किमिदं त्विति ॥
Verse 66
अनिर्देश्यं च तद्रूपमनाम कर्मवर्जितम् । अलिंगं लिंगतां प्राप्तं ध्यानमार्गेप्यगोचरम्
अनिर्देश्यं च तद्रूपमनाम कर्मवर्जितम् । अलिङ्गं लिङ्गतां प्राप्तं ध्यानमार्गेप्यगोचरम् ॥
Verse 67
स्वस्थं चित्तं तदा कृत्वा नमस्कार परायणो । बभूवतुरुभावावामहं हरिरपि ध्रुवम्
स्वस्थं चित्तं तदा कृत्वा नमस्कारपरायणौ । बभूवतुरुभावावामहं हरिरपि ध्रुवम् ॥
Verse 68
जानीवो न हि ते रूपं योऽसियोऽसि महाप्रभो । नमोऽस्तु ते महेशान रूपं दर्शय नौ त्वरन्
न हि वयं ते रूपं यथावत् जानीमः, यद्रूपोऽसि तद्रूपोऽसि महाप्रभो। नमोऽस्तु ते महेशान; शीघ्रं नः स्वं रूपं दर्शय।
Verse 69
एवं शरच्छतान्यासन्नमस्कारं प्रकुर्वतोः । आवयोर्मुनिशार्दूल मदमास्थितयोस्तदा
एवं शरच्छतान्येव नमस्कारं पुनःपुनः कुर्वतोर्नौ। तदा मुनिशार्दूल, आवयोर्द्वयोर्मदः समास्थितः।
Frequently Asked Questions
Brahmā’s manifestation from the lotus emerging from Nārāyaṇa’s navel, followed by Brahmā’s self-inquiry and uncertainty about his origin due to māyā.
It models māyā as an epistemic veil: even cosmic intellect (Brahmā) can misread causality, implying that ultimate knowledge requires Śiva’s anugraha rather than mere status or self-generated reasoning.
The immeasurable lotus as a cosmogenic sign, Maheśvara’s māyā-mohana (deluding power), and līlā as the mode by which divine governance appears within narrative time.