
अध्यायः ४ सृष्ट्युपाख्यानस्य प्रवाहं निरूपयन् विमोहितस्य नारदस्य वृत्तान्तं वर्णयति। शिवगणेषु यथोचितं शापं दत्त्वापि शिवेच्छया न प्रबुद्धः सन् स हरिकृतं छलं स्मृत्वा असह्यक्रोधेन विष्णुलोकं जगाम। तत्र विष्णुं द्वैधभावेन जगन्मोहनशक्त्या च दोषयन् मोहिन्याः प्रसङ्गं तथा असुरेभ्यः वारुणी-वितरणं, अमृतस्य न दानं च स्मारयित्वा कठोरं वचनं जगाद। एतेन मायेय-व्यवस्थापनं प्रकाश्यते—दैवीययुक्तयः न नैतिकविपर्यासः, किन्तु परशैव-सङ्कल्पाधीनं नियन्त्रितं लीला-रूपं कर्म। उत्तरभागे विष्णोः उपदेशः नारदस्य प्रतिक्रियाज्ञानं शमयन् क्रोधं निवर्तयति, देवतानां भूमिकां तथा विश्वकार्ये मोहस्य प्रयोजनं च स्पष्टयति।
Verse 1
शृणु तात प्रवक्ष्यामि सुहितं तव निश्चयात्
शृणु तात, निश्चयेन तव हितं यथार्थं प्रवक्ष्यामि।
Verse 2
गतयोर्गणयोश्शंभोस्स्वयमात्मेच्छया विभोः । किं चकार मुनिः क्रुद्धो नारदः स्मरविह्वलः
गतयोर्गणयोः शम्भोः स्वयमात्मेच्छया विभोः। किं चकार मुनिः क्रुद्धो नारदः स्मरविह्वलः॥
Verse 3
सूत उवाच । विमोहितो मुनिर्दत्त्वा तयोश्शापं यथोचितम् । जले मुखं निरीक्ष्याथ स्वरूपं गिरिशेच्छया
सूत उवाच—विमोहितो मुनिर्दत्त्वा तयोः शापं यथोचितम्। जले मुखं निरीक्ष्याथ स्वरूपं गिरिशेच्छया॥
Verse 4
शिवेच्छया न प्रबुद्धः स्मृत्वा हरिकृतच्छलम् । क्रोधं दुर्विषहं कृत्वा विष्णुलोकं जगाम ह
शिवेच्छया न प्रबुद्धः स्मृत्वा हरिकृतच्छलम्। क्रोधं दुर्विषहं कृत्वा विष्णुलोकं जगाम ह॥
Verse 5
उवाच वचनं कुद्धस्समिद्ध इव पावकः । दुरुक्तिगर्भितं व्यङ्गः नष्टज्ञानश्शिवेच्छया
क्रोधेनाभिभूतः स समिद्धपावक इव वचनमुवाच। दुरुक्तिव्यङ्ग्यगर्भितं तस्य वाक्यं, शिवेच्छया तु नष्टविवेकः॥
Verse 6
नारद उवाच । हे हरे त्वं महादुष्टः कपटी विश्वमोहनः । परोत्साहं न सहसे मायावी मलिनाशयः
नारद उवाच। हे हरे त्वं महादुष्टः कपटी विश्वमोहनः। परोत्साहं न सहसे मायावी मलिनाशयः॥
Verse 7
मोहिनीरूपमादाय कपटं कृतवान्पुरा । असुरेभ्योऽपाययस्त्वं वारुणीममृतं न हि
मोहिनीरूपमादाय कपटं कृतवान्पुरा। असुरेभ्योऽपाययस्त्वं वारुणीममृतं न हि॥
Verse 8
चेत्पिबेन्न विषं रुद्रो दयां कृत्वा महेश्वरः । भवेन्नष्टाऽखिला माया तव व्याजरते हरे
चेत्पिबेन्न विषं रुद्रो दयां कृत्वा महेश्वरः। भवेन्नष्टाऽखिला माया तव व्याजरते हरे॥
Verse 9
गतिस्स कपटा तेऽतिप्रिया विष्णो विशेषतः । साधुस्वभावो न भवान्स्वतंत्रः प्रभुणा कृतः
गतिस्स कपटा तेऽतिप्रिया विष्णो विशेषतः। साधुस्वभावो न भवान्स्वतंत्रः प्रभुणा कृतः॥
Verse 10
कृतं समुचितन्नैव शिवेन परमात्मना । तत्प्रभावबलं ध्यात्वा स्वतंत्रकृतिकारकः
परमात्मना शिवेन तस्मिन्नर्थे समुचितं कर्म नैव कृतम्। तस्य प्रभावबलं ध्यात्वा सृष्टेः कर्ता स्वातन्त्र्येण कृतिकारकः सृष्टिकर्म प्रववृते॥
Verse 11
त्वद्गतिं सुसमाज्ञाय पश्चात्तापमवाप सः । विप्रं सर्वोपरि प्राह स्वोक्तवेद प्रमाणकृत्
त्वद्गतिं सुसमाज्ञाय पश्चात्तापमवाप सः । विप्रं सर्वोपरि प्राह स्वोक्तवेदप्रमाणकृत् ॥
Verse 12
तज्ज्ञात्वाहं हरे त्वाद्य शिक्षयिष्यामि तद्बलात् । यथा न कुर्याः कुत्रापीदृशं कर्म कदाचन
तज्ज्ञात्वाहं हरे त्वाद्य शिक्षयिष्यामि तद्बलात् । यथा न कुर्याः कुत्रापि ईदृशं कर्म कदाचन ॥
Verse 13
अद्यापि निर्भयस्त्वं हि संगं नापस्तरस्विना । इदानीं लप्स्यसे विष्णो फलं स्वकृतकर्मणः
अद्यापि त्वं निर्भय एव, आसक्तिरूपां दुस्तरां तरङ्गिणीं नातिक्रामसि। इदानीं तु, हे विष्णो, स्वकृतकर्मणां फलं प्राप्स्यसि।
Verse 14
इत्थमुक्त्वा हरिं सोथ मुनिर्माया विमोहितः । शशाप क्रोधनिर्विण्णो ब्रह्मतेजः प्रदर्शयन्
इत्युक्त्वा हरिं तदा मुनिर्मायया विमोहितः। क्रोधनिर्विण्णहृदयः शशाप, ब्रह्मतेजः प्रदर्शयन्॥
Verse 15
स्त्रीकृते व्याकुलं विष्णो मामकार्षीर्विमोहकः । अन्वकार्षीस्स्वरूपेण येन कापट्यकार्यकृत्
स्त्रीकृते मां व्याकुलं, हे विष्णो, स विमोहकः अकार्षीत्। स्वरूपेण च मामन्वकार्षीत्, यः कापट्यकर्मकृत्॥
Verse 16
इति शप्त्वा हरिं मोहान्नारदोऽज्ञानमोहितः । विष्णुर्जग्राह तं शापं प्रशंसञ्शांभवीमजाम्
इति मोहाद् हरिं शप्त्वा नारदोऽज्ञानमोहितः। विष्णुस्तं शापं जग्राह शांभवीमजां प्रशंसन्॥
Verse 17
त्वं स्त्रीवियोगजं दुःखं लभस्व परदुःखदः । मनुष्यगतिकः प्रायो भवाज्ञानविमोहितः
परदुःखदः त्वं स्त्रीवियोगजं दुःखं लभस्व। अज्ञानविमोहितः प्रायो मनुष्यगतिको भव॥
Verse 19
अथ शंभुर्महालीलो निश्चकर्ष विमोहिनीम । स्वमायां मोहितो ज्ञानी नारदोप्यभवद्यया
अथ शंभुर्महालीलः विमोहिनीं स्वमायां निश्चकर्ष। तया स्वमायया ज्ञानी नारदोऽपि मोहितोऽभवत्॥
Verse 20
अंतर्हितायां मायायां पूर्ववन्मतिमानभूत् । नारदो विस्मितमनाः प्राप्तबोधो निराकुलः
अन्तर्हितायां मायायां पूर्ववन्मतिमानभूत्। नारदो विस्मितमनाः प्राप्तबोधो निराकुलः॥
Verse 21
पश्चात्तापमवाप्याति निनिन्द स्वं मुहुर्मुहुः । प्रशशंस तदा मायां शांभवीं ज्ञानिमोहिनीम्
पश्चात्तापमवाप्य स स्वं मुहुर्मुहुः निनिन्द; ततः शांभवीं मायां ज्ञानिमोहिनीं प्रशशंस।
Verse 22
अथ ज्ञात्वा मुनिस्सर्वं मायाविभ्रममात्मनः । अपतत्पादयोर्विष्णोर्नारदो वैष्णवोत्तमः
अथ मुनिः आत्मनः मायाविभ्रमं सर्वं ज्ञात्वा, वैष्णवोत्तमो नारदः विष्णोः पादयोः अपतत्।
Verse 23
हर्य्युपस्थापितः प्राह वचनं नष्ट दुर्मतिः । मया दुरक्तयः प्रोक्ता मोहितेन कुबुद्धिना
हर्य्युपस्थापितः स नष्टदुर्मतिः प्राह—मोहितेन कुबुद्धिना मया दुरुक्तयः प्रोक्ताः।
Verse 24
दत्तश्शापोऽपि तेनाथ वितथं कुरु तं प्रभो । महत्पापमकार्षं हि यास्यामि निरयं धुवम्
तेन दत्तोऽपि शापः प्रभो, तं वितथं कुरु; महत्पापमकार्षं हि, ध्रुवं निरयं यास्यामि।
Verse 25
कमुपायं हरे कुर्यां दासोऽहं ते तमादिश । येन पापकुलं नश्येन्निरयो न भवेन्मम
हे हरे, किमुपायं कुर्यां? अहं ते दासः; तदुपायं मे समादिश, येन मम पापकुलं नश्येत्, निरयो न च भवेत्।
Verse 26
इत्युक्त्वा स पुनर्विष्णोः पादयोर्मुनिसत्तमः । पपात सुमतिर्भक्त्या पश्चात्तापमुपागतः
इत्युक्त्वा मुनिसत्तमः सुमतिः पुनर्विष्णोः पादयोः भक्त्या पपात, पश्चात्तापसमन्वितः।
Verse 27
अथ विष्णुस्तमुत्थाप्य बभाषे सूनृतं वचः । विष्णुरुवाच । न खेदं कुरु मे भक्त वरस्त्वं नात्र संशयः
अथ विष्णुस्तमुत्थाप्य सूनृतं वचोऽब्रवीत्— विष्णुरुवाच: मा खेदं कुरु मे भक्त; वरस्त्वं लप्स्यसे, नात्र संशयः।
Verse 28
निरयस्ते न भविता शिवश्शं ते विधास्यति
निरयोऽस्य ते न भविष्यति; शिवः शं ते नूनं विधास्यति।
Verse 29
यदकार्षीश्शिववचो वितथं मदमोहितः । स दत्तवानीदृशं ते फलं कर्म फलप्रदः
मदमोहितः शिववचो वितथं यदकार्षीः; तस्मात् कर्मफलप्रदः स ते तादृशं फलं दत्तवान्।
Verse 30
शिवेच्छाऽखिलं जातं कुर्वित्थं निश्चितां मतिम् । गर्वापहर्ता स स्वामी शंकरः परमेश्वरः
शिवेच्छया खलु सर्वं जातम्; एवं निश्चिता मतिः क्रियताम्। गर्वापहर्ता स स्वामी शंकरः परमेश्वरः।
Verse 31
परं ब्रह्म परात्मा स सच्चिदानंदबोधनः । निर्गुणो निर्विकारो च रजस्सत्वतमःपर
स परं ब्रह्म परात्मा च सच्चिदानन्दबोधनः। निर्गुणो निर्विकारश्च रजःसत्त्वतमःपरः॥
Verse 32
स एवमादाय मायां स्वां त्रिधा भवति रूपतः । ब्रह्मविष्णुमहेशात्मा निर्गुणोऽनिर्गुणोऽपि सः
स एवमादाय मायां स्वां त्रिधा भवति रूपतः। ब्रह्मविष्णुमहेशात्मा निर्गुणोऽनिर्गुणोऽपि सः॥
Verse 33
निर्गुणत्वे शिवाह्वो हि परमात्मा महेश्वरः । परं ब्रह्माव्ययोऽनंतो महादेवेति गीयते
निर्गुणत्वे शिवाह्वो हि परमात्मा महेश्वरः। परं ब्रह्माव्ययोऽनन्तो महादेवेति गीयते॥
Verse 34
तत्सेवया विधिस्स्रष्टा पालको जगतामहम् । स्वयं सर्वस्य संहारी रुद्ररूपेण सर्वदा
तत्सेवया विधिः स्रष्टा पालको जगतामहम्। स्वयं सर्वस्य संहारी रुद्ररूपेण सर्वदा॥
Verse 35
साक्षी शिवस्वरूपेण मायाभिन्नस्स निर्गुणः । स्वेच्छाचारी संविहारी भक्तानुग्रहकारकः
साक्षी शिवस्वरूपेण मायाभिन्नः स निर्गुणः। स्वेच्छाचारी संविहारी भक्तानुग्रहकारकः॥
Verse 36
शृणु त्वं नारद मुने सदुपायं सुखप्रदम् । सर्वपापापहर्त्तारं भुक्तिमुक्तिप्रदं सदा
शृणु त्वं नारद मुने सदुपायं सुखप्रदम्। सर्वपापापहर्तारं भुक्तिमुक्तिप्रदं सदा॥
Verse 37
इत्युक्त्वास्त्वसंशयं सर्वं शंकरसद्यशः । शतनामशिवस्तोत्रं सदानन्यमतिर्जप
इत्युक्त्वा सर्वमसंशयं शंकरः सद्यशः। शतनामशिवस्तोत्रं सदानन्यमतिर्जप॥
Verse 38
यज्जपित्वा द्रुतं सर्वं तव पापं विनश्यति । इत्युक्त्वा नारदं विष्णुः पुनः प्राह दयान्वितः
यन्मन्त्रं जपित्वा तव सर्वं पापं शीघ्रं विनश्यति—इति नारदं प्रति उक्त्वा, दयान्वितो भगवान् विष्णुः पुनरपि प्राह।
Verse 39
मुने न कुरु शोकं त्वं त्वया किंचित्कृतं नहि । स्वेच्छया कृतवान्शंभुरिदं सर्वं न संशयः
मुने, त्वं शोकं मा कुरु; त्वया अत्र किञ्चिदपि न कृतम्। स्वेच्छया शम्भुः सर्वमिदं कृतवान्—न संशयः।
Verse 40
अहार्षित्त्वन्मतिं दिव्यां काम क्लेशमदात्स ते । त्वन्मुखाद्दापयांचक्रे शापं मे स महेश्वरः
कामः तव दिव्यां मतिं हृतवान्, क्लेशं च ते अदात्। ततः स महेश्वरः मम शापं तव मुखाद् उच्चारयामास।
Verse 41
इत्थं स्वचरितं लोके प्रकटीकृतवान् स्वयम् । मृत्युंजयः कालकालो भक्तोद्धारपरायणः
इति स्वचरितं लोके स्वयमेव प्रकटीकृतवान्; स मृत्युंजयः, कालकालः, भक्तोद्धारपरायणश्च।
Verse 42
न मे शिवसमानोस्ति प्रियः स्वामी सुखप्रदः । सर्वशक्तिप्रदो मेऽस्ति स एव परमेश्वरः
न मे शिवसमोऽस्ति प्रियः स्वामी सुखप्रदः। सर्वशक्तिप्रदो मे स एव परमेश्वरः॥
Verse 43
तस्योपास्यां कुरु मुने तमेव सततं भज । तद्यशः शृणु गाय त्वं कुरु नित्यं तदर्चनम्
तस्योपास्यां कुरु मुने तमेव सततं भज। तद्यशः शृणु गाय त्वं कुरु नित्यं तदर्चनम्॥
Verse 44
कायेन मनसा वाचा यश्शंकरमुपैति भो । स पण्डित इति ज्ञेयस्स जीवन्मुक्त उच्यते
कायेन मनसा वाचा यः शंकरमुपैति भो। स पण्डित इति ज्ञेयः स जीवन्मुक्त उच्यते॥
Verse 45
शिवेति नामदावाग्नेर्महापातकप र्वताः । भस्मीभवन्त्यनायासात्सत्यं सत्यं न संशयः
शिवेति नामदावाग्नेर्महापातकपर्वताः। भस्मीभवन्त्यनायासात् सत्यं सत्यं न संशयः॥
Verse 46
पापमूलानि दुःखानि विविधान्यपि तान्यतः । शिवार्चनैकनश्यानि नान्य नश्यानि सर्वथा
अतः पापमूलानि दुःखानि विविधान्यपि शिवार्चनैकनश्यानि; अन्येन केनचिदुपायेन सर्वथा न नश्यन्ति।
Verse 47
स वैदिकस्य पुण्यात्मा स धन्यस्स बुधो मुने । यस्सदा कायवाक्चित्तैश्शरणं याति शंकरम्
स एव वैदिकः पुण्यात्मा स धन्यः स बुधो मुने, यः सदा कायवाक्चित्तैः शंकरं शरणं याति।
Verse 48
भवंति विविधा धर्मा येषां सद्यःफलोन्मुखाः । तेषां भवति विश्वासस्त्रिपुरांतकपूजने
ये विविधा धर्मा सद्यःफलोन्मुखाः, तेषां त्रिपुरान्तकपूजने विश्वासो भवति।
Verse 49
पातकानि विनश्यंति यावंति शिवपूजया । भुवि तावंति पापानि न संत्येव महामुने
शिवपूजया यावन्ति पातकानि विनश्यन्ति, भुवि तावन्ति पापानि न सन्त्येव महामुने।
Verse 50
ब्रह्महत्यादिपापानां राशयोप्यमिता मुने । शिवस्मृत्या विनश्यंति सत्यंसत्यं वदाम्यहम्
ब्रह्महत्यादिपापानां राशयोऽप्यमिता मुने, शिवस्मृत्या विनश्यन्ति; सत्यं सत्यं वदाम्यहम्।
Verse 51
शिवनामतरीं प्राप्य संसाराब्धिं तरंति ते । संसारमूलपापानि तस्य नश्यंत्यसंशयम्
शिवनामतरीं प्राप्य संसाराब्धिं तरन्ति ते। संसारमूलपापानि तस्य नश्यन्त्यसंशयम्॥
Verse 52
संसारमूलभूतानां पातकानां महामुने । शिवनामकुठारेण विनाशो जायते ध्रुवम्
महामुने, संसारमूलभूतानां पातकानां शिवनामकुठारेण ध्रुवं विनाशो जायते।
Verse 53
शिवनामामृतं पेयं पापदावानलार्दितैः । पापदावाग्नितप्तानां शांतिस्तेन विना न हि
पापदावानलार्दितैः शिवनामामृतं पेयं; पापदावाग्नितप्तानां तेन विना शान्तिर्न हि।
Verse 54
शिवेति नामपीयूषवर्षधारापरिप्लुतः । संसारदवमध्यपि न शोचति न संशयः
शिवेति नामपीयूषवर्षधारापरिप्लुतः संसारदवमध्यपि न शोचति, न संशयः।
Verse 55
न भक्तिश्शंकरे पुंसां रागद्वेषरतात्मनाम् । तद्विधानां हि सहसा मुक्तिर्भवति सर्वथा
रागद्वेषरतात्मनां पुंसां शङ्करे भक्तिर्न जायते; तद्विधानानुसारिणां तु सहसा सर्वथा मुक्तिर्भवति।
Verse 56
अनंतजन्मभिर्येन तपस्तप्तं भविष्यति । तस्यैव भक्तिर्भवति भवानी प्राणवल्लभे
अनन्तजन्मभिर्येन तपस्तप्तं भविष्यति । तस्यैव भक्तिर्भवति भवानी प्राणवल्लभे ॥
Verse 57
जातापि शंकरे भक्तिरन्यसाधारणी वृथा । परं त्वव्यभिचारेण शिवभक्तिरपेक्षिता
जातापि शङ्करे भक्तिरन्यसाधारणी वृथा । परं त्वव्यभिचारेण शिवभक्तिरपेक्षिता ॥
Verse 58
यस्या साधारणी शंभौ भक्तिरव्यभिचारिणी । तस्यैव मोक्षस्सुलभो नास्येतिन्य मतिर्मम
यस्यान्या साधारणी शम्भौ भक्तिरव्यभिचारिणी । तस्यैव मोक्षः सुलभो नास्येतिन्य मतिर्मम ॥
Verse 59
कृत्वाप्यनंतपापानि यदि भक्तिर्महेश्वरे । सर्वपापविनिर्मुक्तो भवत्येव न संशयः
कृत्वाप्यनन्तपापानि यदि भक्तिर्महेश्वरे । सर्वपापविनिर्मुक्तो भवत्येव न संशयः ॥
Verse 60
भवंति भस्मसाद्वृक्षादवदग्धा यथा वने । तथा भवंति दग्धानि शांकराणामघान्यपि
भवन्ति भस्मसाद्वृक्षादवदग्धा यथा वने । तथा भवन्ति दग्धानि शाङ्कराणामघान्यपि ॥
Verse 61
यो नित्यं भस्मपूतांगो शिवपूजोन्मुखो भवेत् । स तरत्येव संसारमपारमतिदारुणम्
यो नित्यं भस्मपूताङ्गः शिवपूजोनमुखो भवेत् । स एव तरति संसारम् अपारम् अतिदारुणम् ॥
Verse 62
ब्रह्मस्वहरणं कृत्वा हत्वापि ब्राह्मणान्बहून् । लिप्यते नरः पापैर्विरूपाक्षस्य सेवकः
ब्रह्मस्वहरणं कृत्वा हत्वापि ब्राह्मणान् बहून् । लिप्यते न नरः पापैः विरूपाक्षस्य सेवकः ॥
Verse 63
विलोक्य वेदानखिलाञ्छिवस्यैवार्चनम्परम् । संसारनाशनोपाय इति पूर्वैर्विनिश्चितम्
विलोक्य वेदान् अखिलान् शिवस्यैवार्चनं परम् । संसारनाशनोपाय इति पूर्वैर्विनिश्चितम् ॥
Verse 64
अद्यप्रभृति यत्नेन सावधानो यथाविधि । साम्बं सदाशिवं भक्त्या भज नित्यं महेश्वरम्
अद्यप्रभृति यत्नेन सावधानो यथाविधि । साम्बं सदाशिवं भक्त्या भज नित्यं महेश्वरम् ॥
Verse 65
आपादमस्तकं सम्यक् भस्मनोद्धूल्य सादरम् । सर्वश्रुतिश्रुतं शैवम्मंत्रञ्जप षडक्षरम्
आपादमस्तकं सम्यक् भस्मनोद्धूल्य सादरम् । सर्वश्रुतिश्रुतं शैवं मन्त्रं जप षडक्षरम् ॥
Verse 66
सवार्ङ्गेषु प्रयत्नेन रुद्राक्षाञ्छिववल्लभान् । धारयस्वातिसद्भक्त्या समन्त्रम्विधिपूर्वकम्
सर्वाङ्गेषु प्रयत्नेन रुद्राक्षान् शिववल्लभान् धारय। अतिसद्भक्त्या समन्त्रं विधिपूर्वकं च॥
Verse 67
शृणु शैवीं कथां नित्यं वद शैवीं कथां सदा । पूजयस्वातियत्नेन शिवभक्तान्पुनः पुनः
शृणु नित्यं शैवीं कथां, वद च सदा शैवीं कथाम्। अतियत्नेन पूजयस्व शिवभक्तान् पुनः पुनः॥
Verse 68
अप्रमादेन सततं शिवैकशरणो भव । शिवार्चनेन सततमानन्दः प्राप्यते यतः
अप्रमादेन सततं शिवैकशरणो भव। शिवार्चनेन सततमानन्दः प्राप्यते यतः॥
Verse 69
उरस्याधाय विशदे शिवस्य चरणाम्बुजौ । शिवतीर्थानि विचर प्रथमं मुनिसत्तम
उरस्याधाय विशदे शिवस्य चरणाम्बुजौ। शिवतीर्थानि विचर प्रथमं मुनिसत्तम॥
Verse 70
पश्यन्माहात्म्यमतुलं शंकरस्य परात्मनः । गच्छानन्दवनं पश्चाच्छंभुप्रियतमं मुने
पश्यन् माहात्म्यमतुलं शंकरस्य परात्मनः। गच्छानन्दवनं पश्चाच्छम्भुप्रियतमं मुने॥
Verse 71
तत्र विश्वेश्वरं दृष्ट्वा पूजनं कुरु भक्तितः । नत्वा स्तुत्वा विशेषेण निर्विकल्पो भविष्यसि
तत्र विश्वेश्वरं दृष्ट्वा पूजनं कुरु भक्तितः। नत्वा स्तुत्वा विशेषेण निर्विकल्पो भविष्यसि॥
Verse 72
ततश्च भवता नूनं विधेयं गमनं मुने । ब्रह्मलोके स्वकामार्थं शासनान्मम भक्तितः
ततश्च भवता नूनं विधेयं गमनं मुने। ब्रह्मलोके स्वकामार्थं शासनान्मम भक्तितः॥
Verse 73
नत्वा स्तुत्वा विशेषेण विधिं स्वजनकं मुने । प्रष्टव्यं शिवमाहात्म्यं बहुशः प्रीतचेतसा
हे मुने, स्वजनकं विधिं विशेषेण नत्वा स्तुत्वा च, प्रीतचेतसा बहुशः शिवमाहात्म्यं प्रष्टव्यम्।
Verse 74
स शैवप्रवरो ब्रह्मा माहात्म्यं शंकरस्य ते । श्रावयिष्यति सुप्रीत्या शतनामस्तवं च हि
स शैवप्रवरो ब्रह्मा ते शंकरस्य माहात्म्यं सुप्रीत्या श्रावयिष्यति, शतनामस्तवं च हि।
Verse 75
अद्यतस्त्वं भव मुने शैवश्शिवपरायणः । मुक्तिभागी विशेषेण शिवस्ते शं विधास्यति
अद्यतः त्वं भव मुने शैवः शिवपरायणः; विशेषेण मुक्तिभागी, शिवस्ते शं विधास्यति।
Verse 76
इत्थं विष्णुर्मुनिं प्रीत्या ह्युपदिश्य प्रसन्नधीः । स्मृत्वा नुत्वा शिवं स्तुत्वा ततस्त्वंतरधीयत
इत्थं विष्णुर्मुनिं प्रीत्या ह्युपदिश्य प्रसन्नधीः। स्मृत्वा नुत्वा शिवं स्तुत्वा ततस्त्वन्तरधीयत॥
Nārada—deluded and angered—travels to Viṣṇuloka and confronts Viṣṇu, invoking the Mohinī episode and the distribution of vāruṇī to asuras, setting the stage for Viṣṇu’s corrective instruction (upadeśa).
It encodes a Śaiva causal hierarchy: even a sage’s cognition and affect (moha/krodha) can be temporarily governed by Śiva’s intentional order, making delusion a controlled condition that enables doctrinal clarification.
Śaṃbhavī māyā (Śiva’s māyā), Viṣṇu’s Mohinī-rūpa (enchanting form), and Rudra/Maheśvara’s salvific act of drinking poison—each referenced to argue about cosmic protection, deception, and divine function.