विष्णोः स्तुतिः—शिवसतीरक्षावचनम् (Viṣṇu’s Hymn and the Petition for Śiva–Satī’s Protection)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । कृत्वा दक्षस्तुतादानं यौतकं विविधं ददौ । हराय सुप्रसन्नश्च द्विजेभ्यो विविधं धनम्

ब्रह्मोवाच । कृत्वा दक्षस्तुतादानं यौतकं विविधं ददौ । हराय सुप्रसन्नश्च द्विजेभ्यो विविधं धनम् ॥

Verse 2

अथ शंभु मुदागत्य समुत्थाय कृतांजलिः । सार्द्धं कमलया चेदमुवाच गरुडध्वजः

अथ शम्भुः प्रमुदितोऽत्र समागत्य, गरुडध्वजः विष्णुः समुत्थाय कृताञ्जलिः, कमलया लक्ष्म्या सह तं प्रति इदं वचनम् उवाच।

Verse 3

विष्णुरुवाच । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । त्वं पिता जगतां तात सती माताखिलस्य च

विष्णुरुवाच—देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो। त्वं पिता जगतां तात, सती च माताखिलस्य वै॥

Verse 4

युवां लीलावतारौ द्वे सतां क्षेमाय सर्वदा । खलानां निग्रहार्थाय श्रुतिरेषा सनातनी

युवां द्वौ लीलावतारौ नित्यं सतां क्षेमरक्षणाय; खलानां निग्रहार्थं च—एषा श्रुतेः सनातनी शिक्षा।

Verse 5

स्निग्धनीलांजनश्यामशोभया शोभसे हर । दाक्षायण्या यथा चाहं प्रतिलोमेन पद्मया

स्निग्धनीलाञ्जनश्यामशोभया हे हर शोभसे; यथा अहं दाक्षायणी दीप्तिमती तथा त्वं, प्रतिलोमेन पद्मापि तथा।

Verse 6

देवानां वा नृणां रक्षां कुरु सत्याऽनया सताम् । संसारसारिणां शम्भो मंगलं सर्वदा तथा

देवानां नृणां च रक्षां कुरु, शम्भो, सत्याऽनया सत्यवचसा; संसारसारिणां च सर्वदा मङ्गलं विधेहि।

Verse 7

य एनां साभिलाषो वै दृष्ट्वा श्रुत्वाथवा भवेत् । तं हन्यास्सर्वभूतेश विज्ञप्तिरिति मे प्रभो

हे सर्वभूतेश प्रभो! यः कश्चिद् एनां दृष्ट्वा श्रुत्वा वा साभिलाषो भवेत्, तं त्वं जहि; एषा मे विज्ञप्तिः।

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचो विष्णोर्विहस्य परमेश्वरः । एवमस्त्विति सर्वज्ञः प्रोवाच मधुसूदनम्

ब्रह्मोवाच—विष्णोर्वचः श्रुत्वा परमेश्वरः स्मितपूर्वं विहस्य; सर्वज्ञो मधुसूदनं प्रति ‘एवमस्तु’ इति प्रोवाच।

Verse 9

स्वस्थानं हरिरागत्य स्थित आसीन्मुनीश्वर । उत्सवं कारयामास जुगोप चरितं च तत्

स्वस्थानं हरिरागत्य मुनिश्रेष्ठ स्थित आसीत्; उत्सवं कारयामास, तत् चरितं च सर्वं जुगोप।

Verse 10

अहं देवीं समागत्य गृह्योक्तविधिनाऽखिलम् । अग्निकार्यं यथोद्दिष्टमकार्षं च सुविस्तरम्

अहं देवीं समागत्य गृह्योक्तविधिनाऽखिलम्; अग्निकार्यं यथोद्दिष्टं अकार्षं च सुविस्तरम्।

Verse 11

ततश्शिवा शिवश्चैव यथाविधि प्रहृष्टवत् । अग्नेः प्रदक्षिणं चक्रे मदाचार्यद्विजाज्ञया

ततः शिवा शिवश्चैव प्रहृष्टौ यथाविधि; अग्नेः प्रदक्षिणं चक्रतुः मदाचार्यद्विजाज्ञया।

Verse 12

तदा महोत्सवस्तत्राद्भुतोभूद्द्विजसत्तम । सर्वेषां सुखदं वाद्यं गीतनृत्यपुरस्सरम्

तदा तत्र द्विजसत्तम अद्भुतो महोत्सवः समभूत्। सर्वेषां सुखदं मङ्गलवाद्यं गीतनृत्यपुरस्सरं प्रववृते॥

Verse 13

तदानीमद्भुतं तत्र चरितं समभूदति । सुविस्मयकरं तात तच्छृणु त्वं वदामि ते

तदानीं तत्रात्यद्भुतं चरितं समभूदिति। सुविस्मयकरं तात, तच्छृणु त्वं वदामि ते॥

Verse 14

दुर्ज्ञेया शांभवी माया तया संमोहितं जगत् । सचराचरमत्यंतं सदेवासुरमानुषम्

दुर्ज्ञेया शांभवी माया; तया जगत् समस्तं संमोहितम्। सचराचरं अत्यन्तं, सदेवासुरमानुषम्॥

Verse 15

योऽहं शंभुं मोहयितुं पुरैच्छं कपटेन ह । मां च तं शंकरस्तात मोहयामास लीलया

योऽहं पुरा कपटेन शंभुं मोहयितुमैच्छम्, मां तं शंकरस्तात लीलयैवामुमोहयत्॥

Verse 16

इच्छेत्परापकारं यस्स तस्यैव भवेद्ध्रुवम् । इति मत्वाऽपकारं नो कुर्यादन्यस्य पूरुषः

यः परापकारमिच्छेत् स तस्यैव ध्रुवं भवेत्। इति मत्वा नरः कश्चिद् अन्यस्यापकारं न कुर्यात्॥

Verse 17

प्रदक्षिणां प्रकुर्वंत्या वह्नेस्सत्याः पदद्वयम् । आविर्बभूव वसनात्तदद्राक्षमहं मुने

मुने, वह्निं परितः प्रदक्षिणां कुर्वत्याः सत्याः वसनात् सहसा पदद्वयं प्रादुरभवत्; तदहं स्वयमेव ददर्श।

Verse 18

मदनाविष्टचेताश्च भूत्वांगानि व्यलोकयम् । अहं सत्या द्विजश्रेष्ठ शिवमायाविमोहितः

द्विजश्रेष्ठ, अहं सती मदनेनाविष्टचेताः सन् अङ्गानि व्यलोकयम्; एवं शिवमायया विमोहिताभवम्।

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीविवाहशिवलीलावर्णनं नामैकोनविंशोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे सतीविवाहशिवलीलावर्णनं नामैकोनविंशोऽध्यायः समाप्तः ॥

Verse 20

अहमेवं तथा दृष्ट्वा दक्षजां च पतिव्रताम् । स्मराविष्टमना वक्त्रं द्रष्टुकामोभवं मुने

अहमेवं तथा दृष्ट्वा दक्षजां च पतिव्रताम् । स्मराविष्टमना वक्त्रं द्रष्टुकामोऽभवं मुने ॥

Verse 21

न शंभोर्लज्जया वक्त्रं प्रत्यक्षं च विलोकितम् । न च सा लज्जयाविष्टा करोति प्रगटं मुखम्

न शम्भोर्लज्जया वक्त्रं प्रत्यक्षं च विलोकितम् । न च सा लज्जयाविष्टा करोति प्रगटं मुखम् ॥

Verse 22

ततस्तद्दर्शनार्थाय सदुपायं विचारयन् । धूम्रघोरेण कामार्तोऽकार्षं तच्च ततः परम्

ततस्तद्दर्शनार्थाय सदुपायं विचारयन् । धूम्रघोरेण कामार्तोऽकार्षं तच्च ततः परम् ॥

Verse 23

आर्द्रेंधनानि भूरीणि क्षिप्त्वा तत्र विभावसौ । स्वल्पाज्याहुतिविन्यासादार्द्रद्रव्योद्भवस्तथा

आर्द्रेंधनानि भूरीणि क्षिप्त्वा तत्र विभावसौ । स्वल्पाज्याहुतिविन्यासादार्द्रद्रव्योद्भवस्तथा ॥

Verse 24

प्रादुर्भूतस्ततो धूमो भूयांस्तत्र समंततः । तादृग् येन तमो भूतं वेदीभूमिविनिर्मितम्

प्रादुर्भूतस्ततो धूमो भूयांस्तत्र समंततः । तादृग् येन तमो भूतं वेदीभूमिविनिर्मितम् ॥

Verse 25

ततो धूमाकुले नेत्रे महेशः परमेश्वरः । हस्ताभ्यां छादयामास बहुलीलाकरः प्रभुः

ततो धूमाकुले नेत्रे महेशः परमेश्वरः । हस्ताभ्यां छादयामास बहुलीलाकरः प्रभुः ॥

Verse 26

ततो वस्त्रं समुत्क्षिप्य सतीवक्त्रमहं मुने । अवेक्षं किल कामार्तः प्रहृष्टेनांतरात्मना

ततो वस्त्रं समुत्क्षिप्य सतीवक्त्रमहं मुने । अवेक्षं किल कामार्तः प्रहृष्टेनांतरात्मना ॥

Verse 27

मुहुर्मुहुरहं तात पश्यामि स्म सतीमुखम् । अथेन्द्रियविकारं च प्राप्तवानस्मि सोऽवशः

मुहुर्मुहुः तात अहं सतीमुखं पश्यामि स्म; ततः इन्द्रियविकारं प्राप्तवान् अस्मि, सोऽवशः—इन्द्रियाणि मे व्याकुलानि अभवन्।

Verse 28

मम रेतः प्रचस्कंद ततस्तद्वीक्षणाद्द्रुतम् । चतुर्बिन्दुमित भूमौ तुषारचयसंनिभम्

मम रेतः प्रचस्कन्द; ततस्तद्वीक्षणाद् द्रुतम्। भूमौ चतुर्बिन्दुमितं तुषारचयसंनिभम्॥

Verse 29

ततोहं शंकितो मौनी तत्क्षणं विस्मितो मुने । आच्छादयेस्म तद्रेतो यथा कश्चिद्बुबोध न

ततोऽहं शङ्कितो मौनी तत्क्षणं विस्मितो मुने। तद्रेतोऽहं समाच्छाद्यं यथा कश्चिन्न बुबोध ह॥

Verse 30

अथ तद्भगवाञ्छंभुर्ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा । रेतोवस्कंदनात्तस्य कोपादेतदुवाच ह

अथ तद्भगवान् शम्भुः दिव्येन चक्षुषा तद् ज्ञात्वा, तस्य रेतोविसर्गात् कोपसमाविष्टः सन् एतद् उवाच।

Verse 31

रुद्र उवाच । किमेतद्विहितं पाप त्वया कर्म विगर्हितम् । विवाहे मम कांताया वक्त्रं दृष्टं न रागतः

रुद्र उवाच—हे पापिन्! किमिदं त्वया विहितं कर्म विगर्हितम्? विवाहकाले मम कान्तायाः वक्त्रं त्वया न रागतः, किन्तु कामात् दृष्टम्।

Verse 32

त्वं वेत्सि शंकरेणैतत्कर्म ज्ञातं न किंचन । त्रैलोक्येपि न मेऽज्ञातं गूढं तस्मात्कथं विधे

त्वं वेत्सि शङ्करेणैतत्कर्म ज्ञातं, न किंचन ममागोचरम्। त्रैलोक्येऽपि न मेऽज्ञातं गूढं; तस्मात् हे विधे! कथं तेऽज्ञातं स्यात्?

Verse 33

यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु जंगमं स्थावरं तथा । तस्याहं मध्यगो मूढ तैलं यद्वत्तिलांति कम्

यत्किञ्चित् त्रिषु लोकेषु जङ्गमं स्थावरं च यत् । तस्याहं मध्यगो मूढः तैलं यद्वत् तिलान्तरे ॥

Verse 34

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा प्रिय विष्णुर्मां तदा विष्णुवचः स्मरन् । इयेष हंतुं ब्रह्माणं शूलमुद्यम्य शंकरः

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा प्रियविष्णुर्मां तदा विष्णुवचः स्मरन् । इयेष हन्तुं ब्रह्माणं शूलमुद्यम्य शंकरः ॥

Verse 35

शभुंनोद्यमिते शूले मां च हंतुं द्विजोत्तम । मरीचिप्रमुखास्ते वै हाहाकारं च चक्रिरे

शम्भुना उद्यमिते शूले मां हन्तुं द्विजोत्तम । मरीचिप्रमुखास्ते वै हाहाकारं प्रचक्रिरे ॥

Verse 36

ततो देवगणास्सर्वे मुनयश्चाखिलास्तथा । तुष्टुवुश्शंकरं तत्र प्रज्वलंतं भयातुराः

ततः सर्वे देवगणाः समस्ताश्च मुनयः, भयातुराः सन्तः, तत्र प्रज्वलन्तं घोरतेजसं शंकरं स्तुतिभिः तुष्टुवुः।

Verse 37

देवा ऊचुः । देव देव महादेव शरणागतवत्सल । ब्रह्माणं रक्ष रक्षेश कृपां कुरु महेश्वर

देवा ऊचुः— देवदेव महादेव शरणागतवत्सल। ब्रह्माणं रक्ष रक्षेश, कृपां कुरु महेश्वर॥

Verse 38

जगत्पिता महेश त्वं जगन्माता सती मता । हरिब्रह्मादयस्सर्वे तव दासास्सुरप्रभो

जगत्पिता महेश त्वं जगन्माता सती मता। हरिब्रह्मादयः सर्वे तव दासाः सुरप्रभो॥

Verse 39

अद्भुताकृतिलीलस्त्वं तव मायाद्भुता प्रभो । तया विमोहितं सर्वं विना त्वद्भक्तिमीश्वर

अद्भुताकृतिलीलस्त्वं तव मायाद्भुता प्रभो। तया विमोहितं सर्वं विना त्वद्भक्तिमीश्वर॥

Verse 40

ब्रह्मोवाच । इत्थं बहुतरं दीना निर्जरा मुनयश्च ते । तुष्टुवुर्देवदेवेशं क्रोधाविष्टं महेश्वरम्

ब्रह्मोवाच। इत्थं बहुतरं दीना निर्जरा मुनयश्च ते। तुष्टुवुर्देवदेवेशं क्रोधाविष्टं महेश्वरम्॥

Verse 41

दक्षो मैवं मैवमिति पाणिमुद्यम्य शंकितः । वारयामास भूतेशं क्षिप्रमेत्य पुरोगतः

दक्षो मैवं मैवमिति पाणिमुद्यम्य शङ्कितः । वारयामास भूतेशं क्षिप्रमेत्य पुरोगतः ॥

Verse 42

अथाग्रे संगतं वीक्ष्य तदा दक्षं महेश्वरः । प्रत्युवाचाप्रियमिदं संस्मरन्प्रार्थनां हरेः

अथाग्रे सङ्गतं वीक्ष्य तदा दक्षं महेश्वरः । प्रत्युवाचाप्रियमिदं संस्मरन्प्रार्थनां हरेः ॥

Verse 43

महेश्वर उवाच । विष्णुना मेतिभक्तेन यदिदानीमुदीरितम् । मयाप्यंगीकृतं कर्तुं तदिहैव प्रजापते

महेश्वर उवाच—विष्णुना मेऽतिभक्तेन यदिदानीम् उदीरितम्। मयाप्यङ्गीकृतं कर्तुं तदिहैव प्रजापते॥

Verse 44

सतीं यस्याभिलाषस्सन् वीक्षेत वध तं प्रभो । इति विष्णुवचस्सत्यं विधिं हत्वा करोम्यहम्

सतीं यस्याभिलाषः सन् वीक्षेत, वध तं प्रभो—इति विष्णुवचः सत्यं मत्वा, विधिं हत्वा करोम्यहम्॥

Verse 45

साभिलाषः कथं ब्रह्मा सतीं समवलोकयत् । अभवत्त्यक्तरेतास्तु ततो हन्मि कृतागसम्

साभिलाषः कथं ब्रह्मा सतीं समवलोकयत्? अभवत् त्यक्तरेतास्तु, ततो हन्मि कृतागसम्॥

Verse 46

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तवति देवेश महेशे क्रोधसंकुले । चकंपिरे जनाः सर्वे सदेवमुनिमानुषाः

ब्रह्मोवाच—एवं क्रोधसंकुले देवेशे महेशे वदति सति, सदेवमुनिमानुषाः सर्वे जनाः कम्पिताः।

Verse 47

हाहाकारो महानासीदौदासीन्यं च सर्वशः । अभूवम्बिकलोऽतीव तदाहं तद्विमोहकः

ततः सर्वत्र महान् हाहाकारोऽभूत्, औदासीन्यं च व्याप्तम्। तदा अहंऽप्यतिव्यथितो विमूढश्चाभवम्।

Verse 48

अथ विष्णुर्महेशातिप्रियः कार्यविचक्षणः । तमेवंवादिनं रुद्रं तुष्टाव प्रणतस्सुधीः

अथ महेशातिप्रियः कार्यविचक्षणो विष्णुः स सुधीः प्रणतः सन्, एवंवादिनं रुद्रं तुष्टाव तुष्टचित्तः।

Verse 49

स्तुत्वा च विविधैः स्तोत्रैश्शंकरं भक्तवत्सलम् । इदमूचे वारयंस्तं क्षिप्रं भूत्वा पुरस्सरः

विविधैः स्तोत्रैर्भक्तवत्सलं शंकरं स्तुत्वा, तं वारयितुं क्षिप्रं पुरस्सरो भूत्वेदमुवाच।

Verse 50

विष्णुरुवाच । विधिन्न जहि भूतेश स्रष्टारं जगतां प्रभुम् । अयं शरणगस्तेद्य शरणागतवत्सलः

विष्णुरुवाच— हे भूतेश, विधिन्न जहि जगतां प्रभुं स्रष्टारं ब्रह्माणम्। अयमद्य ते शरणं गतः; त्वं च शरणागतवत्सलः।

Verse 51

अहं तेऽतिप्रियो भक्तो भक्तराज इतीरितः । विज्ञप्तिं हृदि मे मत्त्वा कृपां कुरु ममोपरि

अहं तेऽतिप्रियः भक्तो भक्तराज इतीरितः। विज्ञप्तिं हृदि मे मत्त्वा कृपां कुरु ममोपरि॥

Verse 52

अन्यच्च शृणु मे नाथ वचनं हेतुगर्भितम् । तन्मनुष्व महेशान कृपां कृत्वा ममोपरि

अन्यच्च शृणु मे नाथ वचनं हेतुगर्भितम्। तन्मनुष्व महेशान कृपां कृत्वा ममोपरि॥

Verse 53

प्रजास्स्रष्टुमयं शंभो प्रादुर्भूतश्चतुर्मुखः । अस्मिन्हते प्रजास्रष्टा नास्त्यन्यः प्राकृतोऽधुना

हे शम्भो, प्रजाः स्रष्टुमयं चतुर्मुखः प्रादुर्भूतः। अस्मिन् हते सति, इदानीं लोके प्राकृतः प्रजास्रष्टा अन्यो नास्ति।

Verse 54

सृष्टिस्थित्यंतकर्माणि करिष्यामः पुनः पुनः । त्रयो देवा वयं नाथ शिवरूप त्वदाज्ञया

हे नाथ, शिवरूप! त्वदाज्ञया वयं त्रयो देवाः सृष्टि-स्थिति-अन्तकर्माणि पुनः पुनः करिष्यामः।

Verse 55

एतस्मिन्निहते शम्भो कस्त्वत्कर्म करिष्यति । तस्मान्न वध्यो भवता सृष्टिकृल्लयकृद्विभो

हे शम्भो, एतस्मिन् हते कस्त्वत्कर्म करिष्यति? तस्मात् हे विभो, सृष्टिकृल्लयकृदेष भवता न वध्यः।

Verse 56

अनेनैव सती कन्या दक्षस्य च शिवा विभो । सदुपायेन वै भार्या भवदर्थे प्रकल्पिता

अनेनैवोपायेन विभो, दक्षस्य शिवा सती कन्या भवदर्थं सदुपायेन सम्यक् प्रकल्पिता—तव भार्या भवितुम्।

Verse 57

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्तु विज्ञप्तिं विष्णुना कृताम् । प्रत्युवाचाखिलांस्तांश्च श्रावयंश्च दृढव्रतः

ब्रह्मोवाच—इति विष्णुना कृता विज्ञप्तिमाकर्ण्य महेशः दृढव्रतः प्रत्युवाच, तांश्च सर्वान् अखिलान् श्रावयामास।

Verse 58

महेश उवाच । देव देव रमेशान विष्णो मत्प्राणवल्लभ । न निवारय मां तात वधादस्य खलस्त्वयम्

महेश उवाच—देवदेव रमेशान विष्णो मत्प्राणवल्लभ, तात, मां न निवारय; अस्य खलस्य वधात् त्वमेव मां निवारयसि।

Verse 59

पूरयिष्यामि विज्ञप्तिं पूर्वान्तेंगीकृतां मया । महापापकरं दुष्टं हन्म्येनं चतुराननम्

पूर्वं मयाङ्गीकृतां विज्ञप्तिं पूरयिष्यामि; महापापकरं दुष्टं चतुराननं हन्म्यहम्।

Verse 60

अहमेव प्रजास्स्रक्ष्ये सर्वाः स्थिरचरा अपि । अन्यं स्रक्ष्ये सृष्टिकरमथवाहं स्वतेजसा

अहमेव सर्वाः प्रजाः स्थिरचराः स्रक्ष्यामि; अथवा स्वतेजसा सृष्टिकरमन्यं स्रक्ष्यामि।

Verse 61

हत्वैनं विधिमेवाहं स्वपणं पूरयन् कृतम् । स्रष्टारमेकं स्रक्ष्यामि न निवारय मेश माम्

हत्वैनं विधिमेवाहं स्वपणं पूरयन् कृतम् । स्रष्टारमेकं स्रक्ष्यामि न निवारय मेश माम् ॥

Verse 62

ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचश्श्रुत्वा गिरीश स्याह चाच्युतः । स्मितप्रभिन्नहृदयः पुनर्मैवमितीरयन्

ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचश्श्रुत्वा गिरीशस्याह चाच्युतः । स्मितप्रभिन्नहृदयः पुनर्मैवमितीरयन् ॥

Verse 63

अच्युत उवाच । प्रतिज्ञापूरणं योग्यं परस्मिन्पुरुषेस्ति वै । विचारयस्व वध्येश भवत्यात्मनि न प्रभो

अच्युत उवाच—प्रतिज्ञापूरणं योग्यं परस्मिन् पुरुषेऽस्ति वै। विचारयस्व, वध्येश; न दोषो भवति प्रभो, भवत्यात्मनि तु।

Verse 64

त्रयो देवा वयं शंभो त्वदात्मानः परा नहि । एकरूपा न भिन्नाश्च तत्त्वतस्सुविचारय

त्रयो देवा वयं शम्भो त्वदात्मानः; परा न हि। एकरूपा न भिन्नाश्च—तत्त्वतः सुविचारय।

Verse 65

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा विष्णोस्स्वातिप्रियस्य सः । शंभुरूचे पुनस्तं वै ख्यापयन्नात्मनो गतिम्

ततः तद्वचनं श्रुत्वा विष्णोः स्वातिप्रियस्य सः। शम्भुरूचे पुनस्तं वै, ख्यापयन् आत्मनो गतिं।

Verse 66

शम्भुरुवाच । हे विष्णो सर्वभक्तेश कथमात्मा विधिर्मम । लक्ष्यते भिन्न एवायं प्रत्यक्षेणाग्रतः स्थितः

शम्भुरुवाच—हे विष्णो सर्वभक्तेश, कथं ममात्मस्वरूपो विधिश्च भिन्न इव लक्ष्यते? एष एव प्रत्यक्षतया ममाग्रतः स्थितो व्यक्तः स्फुटः।

Verse 67

ब्रह्मोवाच । इत्याज्ञप्तो महेशेन सर्वेषां पुरतस्तदा । इदमूचे महादेवं तोषयन् गरुडध्वजः

ब्रह्मोवाच—एवं महेशेन सर्वेषां पुरतः समादेशितः सन्, गरुडध्वजो विष्णुः महादेवं तोषयितुमिदं वचनमुवाच।

Verse 68

विष्णुरुवाच । न ब्रह्मा भवतो भिन्नो न त्वं तस्मात्सदाशिव । न वाहं भवतो भिन्नो न मत्त्वं परमेश्वर

विष्णुरुवाच—न ब्रह्मा भवतो भिन्नो न त्वं तस्मात् सदाशिव; न चाहं भवतो भिन्नो न मत्तो भिन्न एव त्वम्, परमेश्वर।

Verse 69

सर्वं जानासि सर्वज्ञ परमेश सदाशिव । मन्मुखादखिलान्सर्वं संश्रावयितुमिच्छसि

सर्वं जानासि सर्वज्ञ परमेश सदाशिव; तथापि मन्मुखादखिलं सर्वं संश्रावयितुमिच्छसि।

Verse 70

त्वदाज्ञया वदामीश शृण्वंतु निखिलास्सुराः । मुनयश्चापरे शैवं तत्त्वं संधार्य स्वं मनः

त्वदाज्ञया वदामीश; शृण्वन्तु निखिलाः सुराः मुनयश्चापरे; शैवं तत्त्वं संधार्य स्वं मनः समाहितम्।

Verse 71

प्रधानस्याऽप्रधानस्य भागाभागस्य रूपिणः । ज्योतिर्मयस्य भागास्ते वयं देवाः प्रभोस्त्रयः

प्रधानस्याप्रधानस्य भागाभागस्वरूपिणः । ज्योतिर्मयस्य तस्य प्रभोः अंशास्त्रयो वयं देवाः ॥

Verse 72

कस्त्वं कोहं च को ब्रह्मा तवैव परमात्मनः । अंशत्रयमिदं भिन्नं सृष्टिस्थित्यंतकारणम्

कस्त्वं कोऽहं च को ब्रह्मा तवैव परमात्मनः । अंशत्रयमिदं भिन्नं सृष्टिस्थित्यन्तकारणम् ॥

Verse 73

चिंतयस्वात्मनात्मानं स्वलीलाधृतविग्रहः । एकस्त्वं ब्रह्म सगुणो ह्यंशभूता वयं त्रयः

स्वलीलाधृतविग्रह, आत्मना आत्मानं चिन्तय। त्वमेवैकः सगुणो ब्रह्म; वयं त्रयो ह्यंशभूताः।

Verse 74

शिरोग्रीवादिभेदेन यथैकस्यैव वर्ष्मणः । अंगानि ते तथेशस्य तस्य भगत्रयं हर

यथैकस्यैव देहस्य शिरोग्रीवादिभेदेनाङ्गानि कथ्यन्ते, तथा तस्येशस्याङ्गानि; हे हर, एवं तस्य भगत्रयं विज्ञेयम्।

Verse 75

यज्ज्योतिरभ्रं स्वपुरं पुराणं कूटस्थमव्यक्तमनंतरूपम् । नित्यं च दीर्घादिविशेषणाद्यैर्हीनं शिवस्त्वं तत एव सर्वम्

यज्ज्योतिरभ्रं निर्मलं स्वपुरं पुराणं कूटस्थमव्यक्तमनन्तरूपम्। नित्यं च दीर्घादिविशेषणैर्हीनं, शिवस्त्वं तत एव सर्वम्।

Verse 76

ब्रह्मोवाच एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य महादेवो मुनीश्वर । बभूव सुप्रसन्नश्च न जघान स मां ततः

ब्रह्मोवाच—एतद्वचः श्रुत्वा तस्य मुनीश्वर, महादेवः परमप्रसन्नोऽभवत्; ततः परं स मां नाजघान।