महेश्वरागमनं तथा नीराजन-सत्कारवर्णनम् / The Arrival of Maheśvara and the Rite of Welcome (Nīrājana)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ शंभुः प्रसन्नात्मा सदूतं स्वगणैस्सुरैः । सर्वैरन्यैर्गिरेर्द्धाम जगाम सकुतूहलम्

ब्रह्मोवाच । अथ शम्भुः प्रसन्नात्मा सदूतं स्वगणैः सुरैः । सर्वैरन्यैश्च गिरेर्धाम जगाम सकुतूहलम् ॥

Verse 2

मेनापि स्त्रीगणैस्तैश्च हिमाचलवरप्रिया । तत उत्थाय स्वगृहा भ्यंतरं सा जगाम ह

मेनापि स्त्रीगणैस्तैश्च हिमाचलवरप्रिया । तत उत्थाय स्वगृहाभ्यन्तरं सा जगाम ह ॥

Verse 3

नीराजनार्थं शम्भोश्च दीपपात्रकरा सती । सर्वर्षिस्त्रीगणैस्साकमगच्छद्द्वारमादरात्

नीराजनार्थं शम्भोश्च दीपपात्रकरा सती । सर्वर्षिस्त्रीगणैः साकमगच्छद्द्वारमादरात् ॥

Verse 4

तत्रागतं महेशानं शंकरं गिरिजावरम् । ददर्श प्रीतितो मेना सेवितं सकलैस्सुरैः

तत्र मेना प्रीत्या आगतं महेशानं शंकरं गिरिजावरं ददर्श, यं सकलैः सुरैः सेवितं सत्कृतं च।

Verse 5

चारुचंपकवर्णाभं ह्येकवक्त्रं त्रिलोचनम् । ईषद्धास्यप्रसन्नास्यं रत्नस्वर्णादिभूषितम्

स चारुचम्पकवर्णाभः एकवक्त्रः त्रिलोचनः; ईषद्धास्यप्रसन्नास्यः रत्नस्वर्णादिभूषणैः विभूषितः।

Verse 6

मालतीमालया युक्तं सद्रत्नमुकुटोज्ज्वलम् । सत्कंठाभरणं चारुवलयांगदभूषितम्

स मालतीमालया युक्तः सद्रत्नमुकुटोज्ज्वलः; सत्कण्ठाभरणधारी च चारुवलयाङ्गदभूषितः।

Verse 7

वह्निशौचेनातुलेन त्वतिसूक्ष्मेण चारुणा । अमूल्यवस्त्रयुग्मेन विचित्रेणातिराजितम्

वह्निशौचेनातुलेन त्वतिसूक्ष्मेण चारुणा । अमूल्यवस्त्रयुग्मेन विचित्रेणातिराजितम् ॥

Verse 8

चन्दनागरुकस्तूरीचारुकुंकुम भूषितम् । रत्नदर्पणहस्तं च कज्जलोज्ज्वललोचनम्

चन्दनागरुकस्तूरीचारुकुंकुम भूषितम् । रत्नदर्पणहस्तं च कज्जलोज्ज्वललोचनम् ॥

Verse 9

सर्वस्वप्रभयाच्छन्नमतीवसुमनोहरम् । अतीव तरुणं रम्यं भूषितांगैश्च भूषितम्

सर्वस्वप्रभया छन्नं सुमनोहरमतिव। अतीव तरुणं रम्यं, भूषिताङ्गैश्च भूषितम्॥

Verse 10

कामिनीकांतमव्यग्रं कोटिचन्द्राननांबुजम् । कोटिस्मराधिकतनुच्छविं सर्वांगसुंदरम्

कामिनीकान्तमव्यग्रं कोटिचन्द्राननाम्बुजम्। कोटिस्मराधिकतनुच्छविं सर्वाङ्गसुन्दरम्॥

Verse 11

ईदृग्विधं सुदेवं तं स्थितं स्वपुरतः प्रभुम् । दृष्ट्वा जामातरं मेना जहौ शोकम्मुदाऽन्विता

ईदृग्विधं सुदेवं तं स्वपुरतः स्थितं प्रभुम्। दृष्ट्वा जामातरं मेना मुदान्विता शोकं जहौ तत्क्षणात्॥

Verse 12

प्रशशंस स्वभाग्यं सा गिरिजां भूधरं कुलम् । मेने कृतार्थमात्मानं जहर्ष च पुनः पुनः

सा स्वभाग्यं प्रशशंस गिरिजां भूधरं कुलम् । आत्मानं कृतकृत्यं मेने जहर्ष च पुनः पुनः ॥

Verse 13

नीराजनं चकारासौ प्रफुल्लवदना सती । अवलोकपरा तत्र मेना जामातरं मुदा

नीराजनं चकारासौ प्रफुल्लवदना सती । अवलोकपरा तत्र मेना जामातरं मुदा ॥

Verse 14

गिरिजोक्तमनुस्मृत्य मेना विस्मयमागता । मनसैव ह्युवाचेदं हर्षफुल्लाननाम्बुजा

गिरिजोक्तम् अनुस्मृत्य मेना विस्मयम् आगता। मनसैव ह्युवाचेदं हर्षफुल्लाननाम्बुजा।

Verse 15

यद्वै पुरोक्तं च तया पार्वत्या मम तत्र च । ततोधिकं प्रपश्यामि सौन्दर्य्यं परमेशितुः

यद्वै पुरोक्तं तया पार्वत्या मम तत्र च। ततोधिकं प्रपश्यामि परमेशितुः सौन्दर्यं।

Verse 16

महेशस्य सुलावण्यमनिर्वाच्यं च संप्रति । एवं विस्मयमापन्ना मेना स्वगृहमाययौ

महेशस्य सुलावण्यं संप्रति अनिर्वाच्यमेव। एवं विस्मयमापन्ना मेना स्वगृहं पुनराययौ।

Verse 17

प्रशशंसुर्युवतयो धन्या धन्या गिरेः सुता । दुर्गा भगवतीत्येवमूचुः काश्चन कन्यकाः

तदा धन्याः काश्चन युवतयः तां प्रशशंसुः— “धन्या धन्या गिरेः सुता; दुर्गा भगवती” इति पुनःपुनरूचुः।

Verse 18

न दृष्टो वर इत्येवमस्माभिर्द्दानगोचरः । धन्या हि गिरिजा देवीमूचुः काश्चन कन्यकाः

काश्चन कन्यकाः गिरिजां देवीं प्रति ऊचुः— “अस्माभिः दानगोचरः वरः कश्चिदपि न दृष्टः; धन्या हि त्वं देवी।”

Verse 19

जगुर्गन्धर्व्वप्रवरा ननृतुश्चाप्सरोगणाः । दृष्ट्वा शंकररूपं च प्रहृष्टास्सर्वदेवताः

जगुर्गन्धर्वप्रवराः ननृतुश्चाप्सरोगणाः । दृष्ट्वा शंकररूपं च प्रहृष्टाः सर्वदेवताः ॥

Verse 20

नानाप्रकारवाद्यानि वादका मधुराक्षरम् । नानाप्रकारशिल्पेन वादयामासुरादरात्

नानाप्रकारवाद्यानि वादकाः मधुराक्षरम् । नानाप्रकारशिल्पेन वादयामासुरादरात् ॥

Verse 21

हिमाचलोऽपि मुदितो द्वाराचारमथाकरोत् । मेनापि सर्वनारीभिर्महोत्सवपुरस्सरम्

हिमाचलोऽपि मुदितो द्वाराचारमथाकरोत् । मेनापि सर्वनारीभिर्महोत्सवपुरस्सरम् ॥

Verse 22

परपुच्छां चकारासौ मुदिता स्वगृहं ययौ । शिवो निवेदितं स्थानं जगाम गणनिर्जरैः

परपृष्ट्वा सा मुदिता स्वगृहं ययौ। शिवोऽपि गणैर्निर्जरैः सह निवेदितं स्थानं जगाम॥

Verse 23

एतस्मिन्नन्तरे दुर्गां शैलान्तःपुरचारिका । बहिर्जग्मुस्समादाय पूजितुं कुलदेवताम्

एतस्मिन्नन्तरे शैलान्तःपुरचारिकाः दुर्गां समादाय बहिर्जग्मुः कुलदेवतापूजनाय॥

Verse 24

तत्र तां ददृशुर्देवा निमेषरहिता मुदा । सुनीलांजनवर्णाभां स्वांगैश्च प्रतिभूषिताम्

तत्र देवाः तां निमेषरहिता मुदा ददृशुः। सुनीलाञ्जनवर्णाभां स्वाङ्गैश्च प्रतिभूषिताम्॥

Verse 25

त्रिनेत्रादृतनेत्रांतामन्यवारितलोचनाम् । ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां सकटाक्षां मनोहराम्

त्रिनेत्रादृतनेत्रान्तामन्यवारितलोचनाम्। ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां सकटाक्षां मनोहराम्॥

Verse 26

सुचारुकबरीभारां चारुपत्रक शोभिताम् । कस्तूरीबिन्दुभिस्सार्द्धं सिन्दूरबिन्दुशोभिताम्

सुचारुकबरीभारां चारुपत्रकशोभिताम्। कस्तूरीबिन्दुभिः सार्द्धं सिन्दूरबिन्दुशोभिताम्॥

Verse 27

रत्नेन्द्रसारहारेण वक्षसा सुविराजिताम् । रत्नकेयूरवलयां रत्नकङ्कणमंडिताम्

रत्नेन्द्रसारहारेण वक्षसा सुविराजिता, रत्नकेयूरवलयैः रत्नकङ्कणमण्डिता च।

Verse 28

सद्रत्नकुण्डलाभ्यां च चारुगण्डस्थलोज्ज्वलाम् । मणिरत्नप्रभामुष्टिदन्तराजिविराजिताम्

सद्रत्नकुण्डलाभ्यां च चारुगण्डस्थलोज्ज्वला, मणिरत्नप्रभादन्तराजिविराजितस्मिता।

Verse 29

मधुबिम्बाधरोष्ठां च रत्नयावकसंयुताम् । रत्नदर्प्पणहस्तां च क्रीडापद्मविभूषिताम्

मधुबिम्बाधरोष्ठां च रत्नयावकसंयुताम्। रत्नदर्पणहस्तां च क्रीडापद्मविभूषिताम्॥

Verse 30

चन्दनागुरुकस्तूरीकुंकुमेनाति च र्चिताम् । क्वणन्मंजीरपादां च रक्तांघ्रितलराजिताम्

चन्दनागुरुकस्तूरीकुङ्कुमेनातिचर्चिताम्। क्वणन्मञ्जीरपादां च रक्ताङ्घ्रितलराजिताम्॥

Verse 31

प्रणेमुश्शिरसा देवीं भक्तियुक्ताः समेनकाम् । सर्वे सुरादयो दृष्ट्वा जगदाद्यां जगत्प्रसूम्

प्रणेमुः शिरसा देवीं भक्तियुक्ताः समेनकाम्। सर्वे सुरादयो दृष्ट्वा जगदाद्यां जगत्प्रसूम्॥

Verse 32

त्रिनेत्रो नेत्रकोणेन तां ददर्श मुदान्वितः । शिवः सत्याकृतिं दृष्ट्वा विजहौ विरहज्वरम्

त्रिनेत्रः शिवो नेत्रकोणेन तां मुदान्वितो ददर्श। सत्याकृतिं दृष्ट्वा स विरहज्वरं विजहौ॥

Verse 33

शिवस्सर्वं विसस्मार शिवासंन्यस्तलोचनः । पुलकांचितसर्वाङ्गो हर्षाद्गौरीविलोचनः

शिवः शिवायां संन्यस्तलोचनः सर्वं विसस्मार। पुलकाञ्चितसर्वाङ्गो हर्षाद् गौरीं सविलोचनः॥

Verse 34

अथ कालीबहिः पुर्य्यां गत्वा पूज्य कुलाम्बिकाम् । विवेश भवनं रम्यं स्वपितुस्सद्विजाङ्गना

अथ सा सद्विजाङ्गना कालीबहिःपुर्य्यां बहिर्गत्वा कुलाम्बिकां पूजयित्वा स्वपितुर्भवनं रम्यं विवेश।

Verse 35

शङ्करोपि सुरैस्सार्द्धं हरिणा ब्राह्मणा तथा । हिमाचलसमुद्दिष्टं स्वस्थानमगमन्मुदा

शङ्करोऽपि सुरैस्सार्द्धं हरिणा ब्राह्मणैस्तथा । हिमाचलसमुद्दिष्टं स्वस्थानमगमन्मुदा ॥

Verse 36

तत्र सर्वे सुखं तस्थुस्सेवन्तश्शङ्करं यथा । सम्मानिता गिरीशेन नानाविधसुसम्पदा

तत्र सर्वे सुखं तस्थुः शङ्करं सेवन्तो यथाविधि । गिरीशेन सम्मानिता नानाविधसुसम्पदा समन्विताः ॥

Verse 46

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे वरागमादिवर्णनं नाम षट्चत्शरिंशोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे ‘वरागमादिवर्णनम्’ नाम षट्चत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः।