Shloka 27

Ṣaḍvidhārtha-Parijñāna: Praṇavārtha and the Sixfold Unity of Meaning (षड्विधार्थपरिज्ञानम् / प्रणवार्थपरिज्ञानम्)

Devanagari script

अनुग्रहमयं चक्रमिदं पंचार्त्थकारणम् । परब्रह्मात्मकं सूक्ष्मं निर्विकारमनामयम्

Transliteration

anugrahamayaṃ cakramidaṃ paṃcārtthakāraṇam | parabrahmātmakaṃ sūkṣmaṃ nirvikāramanāmayam

Translation

अनुग्रहमयं चक्रं पञ्चार्थकारणं स्मृतम् । परब्रह्मस्वरूपं तत् सूक्ष्मं निर्विकारमनामयम् ॥

Word by Word

• अनुग्रह-मयम्: full of grace
• अनुग्रह-मयम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुग्रह + मय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—अनुग्रहेण मयम्/पूर्णम् (तत्पुरुष)

• चक्रम्: wheel/disc
• चक्रम्: Karta (कर्ता/विधेय)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Visheshya (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (demonstrative)

• पञ्च-अर्थ-कारणम्: cause of the five aims/meanings
• पञ्च-अर्थ-कारणम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च + अर्थ + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—पञ्चानाम् अर्थानाम् कारणम् (षष्ठी-तत्पुरुष; संख्यापूर्वपद)

• परब्रह्म-आत्मकम्: of the nature of the Supreme Brahman
• परब्रह्म-आत्मकम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परब्रह्मन् + आत्मक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—परब्रह्म आत्मा यस्य/यत् (तत्पुरुष)

• सूक्ष्मम्: subtle
• सूक्ष्मम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सूक्ष्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• निर्विकारम्: unchanging
• निर्विकारम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्विकार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• अनामयम्: free from disease/affliction
• अनामयम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनामय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (a-नञ्)

Speaker

Lord Shiva

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Shakti Dimension

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that liberation is ultimately rooted in Shiva’s anugraha (grace): the highest principle is subtle, changeless, and beyond suffering, and realizing it dissolves bondage.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Linga worship begins with Saguna devotion and culminates in recognizing Shiva as Parabrahman—subtle and nirvikāra—so the outer symbol leads the seeker to the formless truth through grace.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Contemplate Shiva as the subtle, unchanging Parabrahman while repeating the Panchakshara (Om Namaḥ Śivāya), praying specifically for anugraha (grace) to remove inner affliction and ignorance.