Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Ṣaḍvidhārtha-Parijñāna: Praṇavārtha and the Sixfold Unity of Meaning (षड्विधार्थपरिज्ञानम् / प्रणवार्थपरिज्ञानम्)

पंचमादि समारभ्य सद्योजाताद्यनुक्रमात् । उर्द्ध्वांतमीशानांतं च मुखपंचकमीरितम्

paṃcamādi samārabhya sadyojātādyanukramāt | urddhvāṃtamīśānāṃtaṃ ca mukhapaṃcakamīritam

पञ्चमात् आरभ्य, सद्योजाताद्यनुक्रमेण, ऊर्ध्वान्तं ईशानान्तं च मुखपञ्चकम् इति निरूपितम्॥

paṃcama-ādibeginning with the fifth
paṃcama-ādi:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpaṃcama (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva used adverbially: ‘beginning with the fifth’
samārabhyahaving started
samārabhya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√rabh (रभ्) + sam-ā- (उपसर्ग) (धातु)
FormAbsolutive (क्त्वान्त/ल्यप्), gerund; ‘having begun’
sadyojāta-ādi-anukramātfrom the sequence starting with Sadyojāta
sadyojāta-ādi-anukramāt:
Apādāna (अपादान/source)
TypeNoun
Rootsadyojāta (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक) + anukrama (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Pañcamī (Abl, 5th), Ekavacana; tatpuruṣa: ‘sadyojātādyānukrama’ = sequence beginning with Sadyojāta
ūrdhva-antaम्ending at the top
ūrdhva-antaम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootūrdhva (प्रातिपदिक) + anta (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā (Acc, 2nd), Ekavacana; ‘having the upper end/ending above’
īśāna-antaम्ending with Īśāna
īśāna-antaम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootīśāna (प्रातिपदिक) + anta (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā (Acc, 2nd), Ekavacana; ‘ending with Īśāna’
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
mukha-paṃcakamthe set of five faces
mukha-paṃcakam:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootmukha (प्रातिपदिक) + paṃcaka (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Prathamā (Nom, 1st), Ekavacana; ‘group of five faces’
īritamis declared
īritam:
Kriyā (क्रिया/predicative)
TypeVerb
Root√īr (ईर्) (धातु)
FormKta-participle (past passive participle) used predicatively; Napuṃsaka, Prathamā, Ekavacana agreeing with mukhapaṃcakam; ‘has been declared’

Suta Goswami

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

S
Shiva

FAQs

It establishes the Pañcamukha (five-faced) doctrine of Śiva—an ordered revelation of His fivefold manifestation, culminating in Īśāna as the supreme, upward-facing principle, supporting Shaiva Siddhanta contemplation of Pati (the Lord) as both immanent and transcendent.

The five faces are commonly contemplated in Śiva-liṅga worship as the Lord’s saguna revelation for meditation and mantra-japa, while pointing beyond form to Īśāna as the transcendent summit—thus uniting saguna upāsanā with the ascent toward nirguṇa realization.

Meditate on Śiva as Pañcamukha in the stated sequence (Sadyojāta onward, culminating in Īśāna), and integrate this with japa of Śiva-mantras (especially Pañcabrahma-related mantras and the Panchākṣarī) during daily worship or Mahāśivarātri observance.