Sukta 25
Sukta 8.25
Mitra-Varuṇa (dual; likely given the following verse explicitly names them)
ऋग्वेदस्य ८.२५ सूक्तं मुख्यतः मित्रावरुणयोः प्रति प्रार्थना अस्ति—यौ विश्वस्य रक्षके, ऋतस्य (सत्य-व्यवस्थायाः) धारकौ, उपासकं पालयतः, च सम्यग्जीवनाय आवश्यकं बाह्याभ्यन्तरं ‘वार्यं’ (अवकाशं) विस्तारीकुरुतः। अस्मिन् सूक्ते तयोः जागरूक-रक्षणस्य स्तुतिः सुरक्षित-गमनस्य, सामाजिक-सामञ्जस्यस्य, संकोच-विमोचनस्य च याचनाभिः सह पर्यायशः प्रवर्तते; एते च वराः तयोः नैतिक-ऐश्वर्ये तथा सख्य-सम्बन्धरूपे व्रते प्रतिष्ठिताः।
Mantras
Mantra 1
ता वां विश्वस्य गोपा देवा देवेषु यज्ञिया । ऋतावाना यजसे पूतदक्षसा ॥
ता वां विश्वस्य गोपा देवा देवेषु यज्ञिया । ऋतावाना यजसे पूतदक्षसा ॥
Mantra 2
मित्रा तना न रथ्या वरुणो यश्च सुक्रतुः । सनात्सुजाता तनया धृतव्रता ॥
मित्रा तना न रथ्या वरुणो यश्च सुक्रतुः। सनात्सुजाता तनया धृतव्रता॥
Mantra 3
ता माता विश्ववेदसासुर्याय प्रमहसा । मही जजानादितिॠतावरी ॥
सा माता विश्ववेदसासुर्याय प्रमहसा। मही जजानादितिरृतावरी॥
Mantra 4
महान्ता मित्रावरुणा सम्राजा देवावसुरा । ऋतावानावृतमा घोषतो बृहत् ॥
महान्ता मित्रावरुणा सम्राजा देवावसुरा। ऋतावानावृतमा घोषतो बृहत्॥
Mantra 5
नपाता शवसो महः सूनू दक्षस्य सुक्रतू । सृप्रदानू इषो वास्त्वधि क्षितः ॥
हे नपाता शवसो महः, सूνού दक्षस्य सुक्रतू; सृप्रदानू इषो वास्त्वधि क्षितः—अस्माकम् इषां वास्तु अधि अधिष्ठातं, पोषकप्रवाहेषु अस्माकं निवासं स्थापयतम्।
Mantra 6
सं या दानूनि येमथुर्दिव्याः पार्थिवीरिषः । नभस्वतीरा वां चरन्तु वृष्टयः ॥
या दानूनि युवां संयेमथुः—दिव्याः पार्थिवीरिषः—ताः सरितो वां प्रति प्रवर्तन्ताम्; नभस्वतीर् वृष्टयो वाम् आ चरन्तु, येन अस्माकं सत्त्वं प्रसीदतु सत्याय च सज्जं भवतु।
Mantra 7
अधि या बृहतो दिवोऽभि यूथेव पश्यतः । ऋतावाना सम्राजा नमसे हिता ॥
ये बृहतो दिवोऽधि यूथेव पश्यतः, तौ ऋतावाना सम्राजौ नमसे हिता; नमसा वयं तयोः आसनं स्थापयामः, आत्मसमर्पणेन च अन्तः तयोः राज्यं प्रतिष्ठापयामः।
Mantra 8
ऋतावाना नि षेदतुः साम्राज्याय सुक्रतू । धृतव्रता क्षत्रिया क्षत्रमाशतुः ॥
ऋतावानौ निःषीदतां सत्यसाम्राज्याय सुक्रतू। धृतव्रतौ क्षत्रियौ क्षत्रमस्मासु प्राप्नुतां स्थापयताम्॥
Mantra 9
अक्ष्णश्चिद्गातुवित्तरानुल्बणेन चक्षसा । नि चिन्मिषन्ता निचिरा नि चिक्यतुः ॥
अक्ष्णश्चिद् गातुवित्तरा अनुल्बणेन चक्षसा। न चिन् मिषन्तौ न चिरौ निचिक्यताम्—सुपन्थानं नः परिचिनुताम्॥
Mantra 10
उत नो देव्यदितिरुरुष्यतां नासत्या । उरुष्यन्तु मरुतो वृद्धशवसः ॥
उत नो देवी अदितिरुरुष्यतां नासत्यौ। उरुष्यन्तु मरुतो वृद्धशवसो यथा नः प्राणो ऋतं प्रति क्षेमेण गच्छेत्॥
Mantra 11
ते नो नावमुरुष्यत दिवा नक्तं सुदानवः । अरिष्यन्तो नि पायुभिः सचेमहि ॥
हे सुदानवः, दिवा नक्तं च अस्माकं नावं रक्षत। युष्माकं पायुभिः परितः परिरक्षिताः वयं अरिष्यन्तः सन्तः युष्माभिः सह दुस्तरं पारं समनुयाम।
Mantra 12
अघ्नते विष्णवे वयमरिष्यन्तः सुदानवे । श्रुधि स्वयावन्त्सिन्धो पूर्वचित्तये ॥
अघ्नते विष्णवे सुदानवाय च वयं अरिष्यन्तः सन्तः आह्वयामः। हे सिन्धो स्वयावन्, पूर्वचित्तये—प्राचीनचेतनाप्रबोधाय—अस्मान् शृणु।
Mantra 13
तद्वार्यं वृणीमहे वरिष्ठं गोपयत्यम् । मित्रो यत्पान्ति वरुणो यदर्यमा ॥
वयं तत् वार्यं वरिष्थं गोपायत्यं—अन्तःस्थितं स्वातन्त्र्य-आकाशं—वृणीमहे; यत् मित्रः साम्यरूपेण पाति, यत् वरुणः महता ऋतेन पाति, यच्च आर्यमा यात्रायाः श्रेष्ठ-ऋजु-व्यवस्थारूपेण पाति।
Mantra 14
उत नः सिन्धुरपां तन्मरुतस्तदश्विना । इन्द्रो विष्णुर्मीढ्वांसः सजोषसः ॥
उत नः सिन्धुरपां तन्मरुतस्तदश्विना । इन्द्रो विष्णुर्मीढ्वांसः सजोषसः ॥
Mantra 15
ते हि ष्मा वनुषो नरोऽभिमातिं कयस्य चित् । तिग्मं न क्षोदः प्रतिघ्नन्ति भूर्णयः ॥
ते हि ष्मा वनुषो नरोऽभिमातिं कयस्य चित् । तिग्मं न क्षोदः प्रतिघ्नन्ति भूर्णयः ॥
Mantra 16
अयमेक इत्था पुरूरु चष्टे वि विश्पतिः । तस्य व्रतान्यनु वश्चरामसि ॥
अयमेक इत्था पुरूरु चष्टे वि विश्पतिः । तस्य व्रतान्यनु वश्चरामसि ॥
Mantra 17
अनु पूर्वाण्योक्या साम्राज्यस्य सश्चिम । मित्रस्य व्रता वरुणस्य दीर्घश्रुत् ॥
अनुपूर्वाण्योक्याः साम्राज्यस्य सश्चिमान् अनुगच्छामः; मित्रस्य व्रतानि दृढं धारयामः, वरुणस्य च दीर्घश्रुतं ध्रुवं विधानम्—येन सत्यस्य राज्यं अस्मासु प्रतिष्ठेत।
Mantra 18
परि यो रश्मिना दिवोऽन्तान्ममे पृथिव्याः । उभे आ पप्रौ रोदसी महित्वा ॥
यः रश्मिना दिवोऽन्तान् पृथिव्याश्च विस्तारान् ममे, स महित्वेन उभे रोदसी पूरयामास; तद् विशालं प्रमाणम् अस्मासु प्रबोधताम्।
Mantra 19
उदु ष्य शरणे दिवो ज्योतिरयंस्त सूर्यः । अग्निर्न शुक्रः समिधान आहुतः ॥
दिवः शरणे ऊर्ध्वं सूर्यः ज्योतिर् अयंसत; आहुतः समिधानः शुचिरग्निरिव स दीप्तिमान्—अस्माकं मानुषे निशि अन्तर्दृष्टिं वह्निं प्रबोधयति।
Mantra 20
वचो दीर्घप्रसद्मनीशे वाजस्य गोमतः । ईशे हि पित्वोऽविषस्य दावने ॥
मम अन्तःस्थं वचो दीर्घप्रसद्मनि विस्तीर्णे दूराधारे प्रतिष्ठाने ईशे; गोमतः—ज्ञानरश्मिसम्पन्नस्य—वाजस्य पूर्णतायामपि तदेव प्रभवति। हि तद् अविषस्य पित्वः—पोषकस्य आनन्दस्य—दावने समर्थम्; यद् न हिनस्ति, किन्तु आत्मानं बृंहयति।
Mantra 21
तत्सूर्यं रोदसी उभे दोषा वस्तोरुप ब्रुवे । भोजेष्वस्माँ अभ्युच्चरा सदा ॥
तत् सूर्यं रोदसी उभे उपाह्वये—दोषा वस्तोः च: ‘भोजेषु अस्मान् अभ्युच्चर सदा; अस्मान् विस्तारे उद्वह, यत्रात्मा सत्यसुखेषु सहभागी भवेत्।’
Mantra 22
ऋज्रमुक्षण्यायने रजतं हरयाणे । रथं युक्तमसनाम सुषामणि ॥
वयं ऋज्रं—ऋजुपथि दृढगामिनं—रजतप्रभं रथं हरयाणेभिः (पिङ्गलशक्तिभिः) आनीतं जितवन्तः। सुयुक्तं सम्यक्छन्दोभिः संयोजितं तद् बलस्य सुव्यवस्थितं वाहनं अस्मान् सत्यपथि शीघ्रं नयतु।
Mantra 23
ता मे अश्व्यानां हरीणां नितोशना । उतो नु कृत्व्यानां नृवाहसा ॥
ताः मे अश्व्यानां हरीणां नितोशनाः; उतो नु कृत्व्यानां नृवाहसाः।
Mantra 24
स्मदभीशू कशावन्ता विप्रा नविष्ठया मती । महो वाजिनावर्वन्ता सचासनम् ॥
स्मदभीशू कशावन्ता विप्रा नविष्ठया मती; महो वाजिनावरवन्ता सचासनम्।
Frequently Asked Questions
They are paired Āditya deities who guard truth-order (ṛta). Mitra represents harmony and trustworthy bonds, while Varuṇa represents vast moral law and restraint; together they protect the worshipper.
In this context it is a ‘protected wideness’—a safe, open space for life and mind. It can mean both outer security and inner freedom from fear, guilt, and constriction.
It is suited for asking protection, truthful speech, right relationships, and success in journeys or agreements. The hymn ties these practical needs to alignment with ṛta, the cosmic and ethical order.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.