Mantra 14
Sukta 10.94
Devata: Adrayaḥ/Grāvāṇaḥ; Vāc (as power) secondarily implied
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
सुते अध्वरे अधि वाचमक्रता क्रीळयो न मातरं तुदन्तः । वि षू मुञ्चा सुषुवुषो मनीषां वि वर्तन्तामद्रयश्चायमानाः ॥
Transliteration
suté adhvaré ádhi vā́cam akrata krīḷáyo ná mātáram tudántaḥ | ví ṣū muñca susu-vúṣo manīṣā́ṃ ví vartantām ádrayaś cā́yamānāḥ ||
Translation
सुतेऽध्वरेऽधि वाचमक्रत—क्रीळयो न मातरं तुदन्तः। सुषुवुषो मनीषां वि षू मुञ्चत; अद्रयश्चायमानाः स्वपरिक्रमायां विवर्तन्ताम्।
Word by Word
सुतेin the pressed Soma
सुते:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootसुता- (ppp. of √सु ‘to press/express Soma’)
अध्वरेin the sacrifice
अध्वरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootअध्वर-
अधिupon, over
अधि:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootअधि
वाचम्speech, utterance
वाचम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootवाच्-
अक्रतthey made, they fashioned
अक्रत:
—
TypeVerb
Root√कृ ‘to make, do’
क्रीळयःplayers, sporters
क्रीळयः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootक्रीळि- / क्रीळय- (from √क्रीळ् ‘to play’)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
मातरुःmothers
मातरुः:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootमातृ-
तुदन्तःstriking, prodding
तुदन्तः:
कर्ता (Kartā)
TypeVerb
Root√तुद् ‘to strike, push, prick’
विapart, forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि
षुstraightway, indeed
षु:
—
TypeIndeclinable
Rootषु
मुञ्चrelease! let go!
मुञ्च:
—
TypeVerb
Root√मुच् ‘to release, let go’
सुषुवुषःO well-pressing ones
सुषुवुषः:
सम्बोधन
TypeNoun/Adjective
Rootसुषुवस्- (perf. participial stem of √सु ‘press Soma’)
मनीषाम्thought, inspired insight
मनीषाम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootमनीषा-
विapart, forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि
वर्तन्ताम्let them turn/roll forth
वर्तन्ताम्:
—
TypeVerb
Root√वृत् ‘to turn, roll, proceed’
अद्रयःpress-stones
अद्रयः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootअद्रि-
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
आयमानाःgoing, moving on (approaching/advancing)
आयमानाः:
कर्ता (Kartā)
TypeVerb
Root√या ‘to go, move’ (with ā-)