Sukta 75
Sukta 10.75
Āpas (Waters), with special focus on Sindhu; Vivasvat as luminous seat-context
अयं सूक्तः आपां महिमानं महता स्तुत्या वर्णयति, विशेषतः सिन्धोः परमोत्कर्षं—सा नदीषु महती, शीघ्रतमा, जयिनी च इति। अत्र बह्व्यः पवित्रा नद्यः नामभिः आहूयन्ते यत् कवेर् स्तोमं समागच्छेयुः। नद्यः जीवितशक्तय इव निरूप्यन्ते—या बलं, पोषणं, सम्यग्गतिं च वहन्ति; एतत् सर्वं ‘विवस्वतः सदने’—ऋतसत्ययोः दीप्ते सूर्यसन्दर्भे—प्रख्याप्यते।
Mantras
Mantra 1
प्र सु व आपो महिमानमुत्तमं कारुर्वोचाति सदने विवस्वतः । प्र सप्तसप्त त्रेधा हि चक्रमुः प्र सृत्वरीणामति सिन्धुरोजसा ॥
हे आपः, विवस्वतः सदने वः उत्तमं महिमानं प्र वोचामि। सप्त सप्त त्रेधा हि चक्रमुः; सिन्धुः स्वोजसा सृत्वरीणाम् अति प्रवहति—चेतनाशक्तेः अधिराजः प्रवाहः।
Mantra 2
प्र तेऽरदद्वरुणो यातवे पथः सिन्धो यद्वाजाँ अभ्यद्रवस्त्वम् । भूम्या अधि प्रवता यासि सानुना यदेषामग्रं जगतामिरज्यसि ॥
हे सिन्धो, यदा त्वं वाजानां पूर्णतामभ्यद्रवः, तदा वरुणोऽस्मै गन्तुं पथः प्रावर्तयत्। त्वं भूम्याः प्रवतैः सानुभिश्चाधि यासि; यदा त्वमेषां जगतां चलतां अग्रे गच्छसि, तदा तेषामग्रगमनं नयसीति।
Mantra 3
दिवि स्वनो यतते भूम्योपर्यनन्तं शुष्ममुदियर्ति भानुना । अभ्रादिव प्र स्तनयन्ति वृष्टयः सिन्धुर्यदेति वृषभो न रोरुवत् ॥
दिवि स्वनः प्रसार्यते, भूम्युपर्यपि समुत्थितः; भानुना चानन्तं शुष्ममुदीयर्ति। अभ्रादिव वृष्टयः प्र स्तनयन्ति, यदा सिन्धुरेति—वृषभो न रोरुवन्, महाबलः प्रगच्छति।
Mantra 4
अभि त्वा सिन्धो शिशुमिन्न मातरो वाश्रा अर्षन्ति पयसेव धेनवः । राजेव युध्वा नयसि त्वमित्सिचौ यदासामग्रं प्रवतामिनक्षसि ॥
हे सिन्धो, यथा मातरः शिशुं प्रति, तथा वाश्राः पयसेव धेनवस्त्वामभ्यर्षन्ति। राजेव युध्वा त्वं मिश्रिताः सिचो नयसि; यदा त्वमासां प्रवतानामग्रं प्राप्नोषि, तदा त्वमेवावतरणेऽग्रं गृह्णासि।
Mantra 5
इमं मे गङ्गे यमुने सरस्वति शुतुद्रि स्तोमं सचता परुष्ण्या । असिक्न्या मरुद्वृधे वितस्तयार्जीकीये शृणुह्या सुषोमया ॥
हे गङ्गे यमुने सरस्वति शुतुद्रि परुष्ण्या सह, ममेमं स्तोमं सचध्वम्। हे असिक्नि हे वितस्ते हे आर्जीकिये, त्वमपि शृणु; हे सु॒सोमये—अस्मासु सोमस्य प्राणशक्तिर्वर्धताम्, चैतन्यधाराः अस्मदर्पणं सत्यं प्रति वहन्तु।
Mantra 6
तृष्टामया प्रथमं यातवे सजूः सुसर्त्वा रसया श्वेत्या त्या । त्वं सिन्धो कुभया गोमतीं क्रुमुं मेहत्न्वा सरथं याभिरीयसे ॥
हे सिन्धो, त्वं प्रथमं तृष्टामयया सुसर्त्वया रसायाः श्वेत्याश्च सह सजूः यातवे प्रथसे। त्वं कुभया सह यासि; गोमतीं क्रुमुं मेहत्न्वा च सह सरथं याभिरीयसे—एवं नः अन्तः प्रवाहाः एकां सुसंहतां गतिं भूत्वा आत्मविजयं प्रति प्रवर्तन्ताम्।
Mantra 7
ऋजीत्येनी रुशती महित्वा परि ज्रयांसि भरते रजांसि । अदब्धा सिन्धुरपसामपस्तमाश्वा न चित्रा वपुषीव दर्शता ॥
ऋजीती येनी रुशती महित्वा, सिन्धुः परि ज्रयांसि रजांसि भरते। अदब्धा अजेया, अपसामपस्तमा, आश्वा इव चित्रा वपुषीव दर्शता—एवं नः अन्तः तेजस्विनी शक्तिः चैतन्यक्षेत्रेषु अप्रतिहता प्रवर्तताम्।
Mantra 8
स्वश्वा सिन्धुः सुरथा सुवासा हिरण्ययी सुकृता वाजिनीवती । ऊर्णावती युवतिः सीलमावत्युताधि वस्ते सुभगा मधुवृधम् ॥
स्वश्वा सिन्धुः सुरथा सुवासा हिरण्ययी सुकृता वाजिनीवती। ऊर्णावती युवतिः शीलमावत्युताधि वस्ते सुभगा मधुवृधम्॥
Mantra 9
सुखं रथं युयुजे सिन्धुरश्विनं तेन वाजं सनिषदस्मिन्नाजौ । महान्ह्यस्य महिमा पनस्यतेऽदब्धस्य स्वयशसो विरप्शिनः ॥
सुखं रथं युयुजे सिन्धुरश्विनं तेन वाजं सनिषदस्मिन्नाजौ। महान्ह्यस्य महिमा पनस्यतेऽदब्धस्य स्वयशसो विरप्शिनः॥
Frequently Asked Questions
It is a hymn praising the divine Waters (Āpas), especially Sindhu, and it also invokes many named rivers to join the poet’s hymn and bring strength, purity, and auspicious flow.
The rivers are treated as living divine powers. Naming them is a way of inviting their presence and blessings, and of honoring the interconnected sacred landscape through which life and offerings flow.
Vivasvat is the solar, luminous context of order and truth. The phrase suggests that the waters are praised not only as physical rivers but as powers working within a higher, radiant order (ṛta-like harmony).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.