Rig Veda 10.161.1: Mandala 10, Sukta 161, Mantra 1
Sukta 10.161
Rishi: Traditionally associated with healing/expulsion hymns (bhaiṣajya); specific rishi attribution varies by Anukramaṇī
Devata: Indrāgnī (dual deity)
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
मुञ्चामि त्वा हविषा जीवनाय कमज्ञातयक्ष्मादुत राजयक्ष्मात् । ग्राहिर्जग्राह यदि वैतदेनं तस्या इन्द्राग्नी प्र मुमुक्तमेनम् ॥
Transliteration
muñcā́mi tvā havíṣā jī́vanāya kám ajñātayakṣmā́d utá rājayakṣmā́t | grāhír jagrā́ha yádi vā etád enaṃ tásyā indrāgnī prá mumuktam enam ||
Translation
हविषा त्वा जीवनाय मुञ्चामि कमज्ञातयक्ष्मादुत राजयक्ष्मात्। ग्राहिर्जग्राह यदि वै तदेनं तस्या इन्द्राग्नी प्र मुमुक्तमेनम्॥
Word by Word
मुञ्चामिI release / set free
मुञ्चामि:
क्रिया (कर्तृ-सम्बद्धा)
TypeVerb
Rootमुच् (मुचँ) धातु
त्वाyou (thee)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (त्वद्) सर्वनाम-प्रातिपदिक
हविषाwith the oblation
हविषा:
करण
TypeNoun
Rootहविस् (नपुंसकलिङ्ग) प्रातिपदिक
जीवनायfor life
जीवनाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootजीवन (नपुंसकलिङ्ग) प्रातिपदिक (√जीव्)
कम्whom? / which (one)?
कम्:
कर्म (प्रश्नार्थक)
TypePronoun
Rootकिम् सर्वनाम-प्रातिपदिक
अज्ञातयक्ष्मात्from the unknown wasting-disease
अज्ञातयक्ष्मात्:
अपादान
TypeNoun (compound)
Rootअज्ञात- (उपसर्ग/विशेषण-प्रातिपदिक) + यक्ष्म (पुं) प्रातिपदिक
उतand / also
उत:
समुच्चय/विकल्प
TypeIndeclinable
Rootउत अव्यय
राजयक्ष्मात्from royal consumption (king’s disease)
राजयक्ष्मात्:
अपादान
TypeNoun (compound)
Rootराज- (विशेषण/पूर्वपद) + यक्ष्म (पुं) प्रातिपदिक
ग्राहिःthe seizer (demon of seizure)
ग्राहिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootग्राहि (पुं) प्रातिपदिक (√ग्रह् ‘to seize’ से)
जग्राहhas seized / seized
जग्राह:
क्रिया
TypeVerb
Rootग्रह् (ग्रहँ) धातु
यदिif
यदि:
सम्बन्ध (शर्त)
TypeIndeclinable
Rootयदि अव्यय
वाor / indeed
वा:
विकल्प
TypeIndeclinable
Rootवा अव्यय
एतत्this
एतत्:
कर्म
TypePronoun
Rootएतद् सर्वनाम-प्रातिपदिक
एनम्him (this person)
एनम्:
कर्म
TypePronoun
Rootएन्/इदम्-सम्बद्ध एनद् सर्वनाम-प्रातिपदिक
तस्याःof that (female) / of it
तस्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootतद् सर्वनाम-प्रातिपदिक
इन्द्राग्नीO Indra and Agni
इन्द्राग्नी:
सम्बोधन
TypeNoun (dual deity name)
Rootइन्द्र + अग्नि (द्वन्द्व-समास)
प्रforth / forward
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र उपसर्ग/अव्यय
मुमुक्तम्release (you two)!
मुमुक्तम्:
क्रिया (आह्वान)
TypeVerb
Rootमुच् (मुचँ) धातु
एनम्him
एनम्:
कर्म
TypePronoun
Rootएनद् सर्वनाम-प्रातिपदिक
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.