Sukta 16
Sukta 10.16
Funerary hymn seer of RV 10.16 (Anukramaṇī attribution varies across recensions).
Agni (especially Jātavedas) as the psychopomp-transformer in the funeral rite.
Triṣṭubh.
ऋग्वेदस्य १०.१६ सूक्तं जातवेदसेऽग्नये और्ध्वदेहिकं सूक्तम्। अत्र दाहाग्निं प्रति प्रार्थ्यते यत् स मृतं जनं न हिंसया न विक्षेपेण च परिवर्तयेत्, किन्तु सम्यक् पचन् परिपाकं नयन् पितृभ्यः प्रेषयेत्। अग्निः सावधानः मनुष्यवाहकः (मनोपदेशकः) इव निरूप्यते—देहं यात्रायै परिपाकयन्, यद् अहिंस्यं तत् रक्षन्, पितृलोकप्रवेशाय मार्गं विवृण्वन्। सूक्ते पात्र-हविरादि-यागोपकरणानां प्रतिमाः सन्ति, अन्ते च शमनवचनैः अग्निं शीतलयन् दीप्तिमन्तं कृत्वा कर्म शुभतया समाप्यते।
Mantras
Mantra 1
मैनमग्ने वि दहो माभि शोचो मास्य त्वचं चिक्षिपो मा शरीरम् । यदा शृतं कृणवो जातवेदोऽथेमेनं प्र हिणुतात्पितृभ्यः ॥
मा एनमग्ने विदहो मा अभि शोचो मास्य त्वचं चिक्षिपो मा शरीरम् । यदा शृतं कृणवो जातवेदोऽथ एनं प्र हिणुतात् पितृभ्यः ॥
Mantra 2
शृतं यदा करसि जातवेदोऽथेमेनं परि दत्तात्पितृभ्यः । यदा गच्छात्यसुनीतिमेतामथा देवानां वशनीर्भवाति ॥
शृतं यदा करसि जातवेदोऽथ एनं परि दत्तात् पितृभ्यः । यदा गच्छात्यसुनीतिमेतामथ देवानां वशनीर्भवाति ॥
Mantra 3
सूर्यं चक्षुर्गच्छतु वातमात्मा द्यां च गच्छ पृथिवीं च धर्मणा । अपो वा गच्छ यदि तत्र ते हितमोषधीषु प्रति तिष्ठा शरीरैः ॥
चक्षुः सूर्यं गच्छतु; प्राणो वातं गच्छतु। सत्यस्य धर्मेण द्यां च गच्छ पृथिवीं च। अपो वा गच्छ यदि तत्र ते हितम्; ओषधीषु शरीरशक्तिभिः पुनः प्रतिष्ठस्व।
Mantra 4
अजो भागस्तपसा तं तपस्व तं ते शोचिस्तपतु तं ते अर्चिः । यास्ते शिवास्तन्वो जातवेदस्ताभिर्वहैनं सुकृतामु लोकम् ॥
अजो भागस्तपसा तं तपस्व, तं प्रबलय। तं ते शोचिस्तपतु, तं ते अर्चिः शुद्ध्यर्थं दहत्विव। हे जातवेदः, यास्ते शिवास्तन्वः, ताभिर्एनं सुकृतां लोकं वह।
Mantra 5
अव सृज पुनरग्ने पितृभ्यो यस्त आहुतश्चरति स्वधाभिः । आयुर्वसान उप वेतु शेषः सं गच्छतां तन्वा जातवेदः ॥
अव सृज पुनरग्ने पितृभ्यः—यस्त आहुतश्चरति स्वधाभिः। आयुर्वसान उप वेतु शेषः; सं गच्छतां तन्वा, हे जातवेदः।
Mantra 6
यत्ते कृष्णः शकुन आतुतोद पिपीलः सर्प उत वा श्वापदः । अग्निष्टद्विश्वादगदं कृणोतु सोमश्च यो ब्राह्मणाँ आविवेश ॥
यत्ते कृष्णः शकुन आतुतोद पिपीलः सर्प उत वा श्वापदः । अग्निस्तद्विश्वादगदं कृणोतु सोमश्च यो ब्राह्मणाँ आविवेश ॥
Mantra 7
अग्नेर्वर्म परि गोभिर्व्ययस्व सं प्रोर्णुष्व पीवसा मेदसा च । नेत्त्वा धृष्णुर्हरसा जर्हृषाणो दधृग्विधक्ष्यन्पर्यङ्खयाते ॥
अग्नेर्वर्म परि गोभिर्व्ययस्व सं प्रोर्णुष्व पीवसा मेदसा च । नेत्त्वा धृष्णुर्हरसा जर्हृषाणो दधृग्विधक्ष्यन्पर्यङ्खयाते ॥
Mantra 8
इममग्ने चमसं मा वि जिह्वरः प्रियो देवानामुत सोम्यानाम् । एष यश्चमसो देवपानस्तस्मिन्देवा अमृता मादयन्ते ॥
इममग्ने चमसं मा वि जिह्वरः प्रियो देवानामुत सोम्यानाम् । एष यश्चमसो देवपानस्तस्मिन्देवा अमृता मादयन्ते ॥
Mantra 9
क्रव्यादमग्निं प्र हिणोमि दूरं यमराज्ञो गच्छतु रिप्रवाहः । इहैवायमितरो जातवेदा देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानन् ॥
क्रव्यादमग्निं प्र हिणोमि दूरं; यमराज्ञो गच्छतु रिप्रवाहः। इहैवायमितरो जातवेदाः प्रजानन् देवेभ्यो हव्यं वहतु॥
Mantra 10
यो अग्निः क्रव्यात्प्रविवेश वो गृहमिमं पश्यन्नितरं जातवेदसम् । तं हरामि पितृयज्ञाय देवं स घर्ममिन्वात्परमे सधस्थे ॥
योऽग्निः क्रव्यात् प्रविवेश वो गृहमिमं पश्यन्नितरं जातवेदसम्। तं हरामि पितृयज्ञाय देवं स घर्ममिन्वात् परमे सधस्थे॥
Mantra 11
यो अग्निः क्रव्यवाहनः पितॄन्यक्षदृतावृधः । प्रेदु हव्यानि वोचति देवेभ्यश्च पितृभ्य आ ॥
योऽग्निः क्रव्यवाहनः पितॄन् यक्षदृतावृधः। प्रेदु हव्यानि वोचति देवेभ्यश्च पितृभ्य आ॥
Mantra 12
उशन्तस्त्वा नि धीमह्युशन्तः समिधीमहि । उशन्नुशत आ वह पितॄन्हविषे अत्तवे ॥
उशन्तस्त्वा निधानयामः; उशन्तः समिन्धीमहि। उशन्नुशतां सह पितॄन् इहावह—हविषे अत्तवे।
Mantra 13
यं त्वमग्ने समदहस्तमु निर्वापया पुनः । कियाम्ब्वत्र रोहतु पाकदूर्वा व्यल्कशा ॥
यं त्वमग्ने समदहः, तं पुनर्निर्वापय—पुनर्निधेहि। अत्र आपः प्ररोहन्तु; पाकदूर्वा व्यल्कशा रोहतु।
Mantra 14
शीतिके शीतिकावति ह्लादिके ह्लादिकावति । मण्डूक्या सु सं गम इमं स्वग्निं हर्षय ॥
शीतिके शीतिकावति, ह्लादिके ह्लादिकावति—माण्डूक्ये, सु सं गच्छ; इमं स्वग्निं हर्षय।
Frequently Asked Questions
It is a Rig Vedic funerary hymn used in cremation-related rites, asking Agni to conduct the burning correctly and to guide the departed onward to the Pitṛs (ancestors).
The language emphasizes a ritually proper, non-violent transformation: Agni should ‘prepare’ the person for passage, not destroy in a chaotic way. It reflects a concern for order (ṛta) and safe transition.
The Pitṛs are the ancestral Fathers—those who have gone before. The hymn asks Agni to send the departed to join that ancestral community in its proper realm.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.