Sarga 79

Verse 1

निर्गतंमकराक्षंतेदृष्टवावानरपुङ्गवाः ।आप्लुत्यसहसासर्वेयोद्धुकामाव्यवस्थिताः ।।।।

निर्गतं मकराक्षं तं दृष्ट्वा वानरपुङ्गवाः । सहसैव समुत्प्लुत्य सर्वे युद्धाय व्यवस्थिताः ॥

Verse 2

ततःप्रवृत्तंसुमहत्तद्युद्धंरोमहर्षणम् ।निशाचरैःप्लवङ्गानांदेवानांदानवैरिव ।।।।

ततः सुमहत् रोमहरषणं युद्धं प्रवृत्तम्। निशाचरैः प्लवङ्गानां देवानां दानवैः इव॥

Verse 3

वृक्षशूलनिपातैश्चशिलापरिघपातनैः ।अन्योन्यंमर्दयन्तिस्मतदाकपिनिशाचराः ।।।।

वृक्षशूलनिपातैश्च शिलापरिघपातनैः । अन्योन्यं मर्दयन्ति स्म तदा कपिनिशाचराः ॥

Verse 4

शक्तिखडगगदाकुन्तैस्तोमरैश्चनिशाचराः ।पट्टसैर्भिण्ढिपालैश्चबाणपातैःसमन्ततः ।।।।पाशमुद्गरदण्डैश्चनिखातैश्चापरेस्तथा ।कदनंकपिसिंहानांचक्रुस्तेरजनीचराः ।।।।

शक्तिखड्गगदाकुन्तैस्तोमरैश्च निशाचराः । पट्टसैर्भिण्डिपालैश्च बाणपातैः समन्ततः । पाशमुद्गरदण्डैश्च निखातैश्चापरेस्तथा । कदनं कपिसिंहानां चक्रुस्ते रजनीचराः ॥

Verse 5

शक्तिखडगगदाकुन्तैस्तोमरैश्चनिशाचराः ।पट्टसैर्भिण्ढिपालैश्चबाणपातैःसमन्ततः ।।6.79.4।।पाशमुद्गरदण्डैश्चनिखातैश्चापरेस्तथा ।कदनंकपिसिंहानांचक्रुस्तेरजनीचराः ।।6.79.5।।

शक्तिखड्गगदाकुन्तैस्तोमरैश्च निशाचराः । पट्टसैर्भिण्डिपालैश्च बाणपातैः समन्ततः । पाशमुद्गरदण्डैश्च निखातैश्चापरेस्तथा । कदनं कपिसिंहानां चक्रुस्ते रजनीचराः ॥

Verse 6

बाणौघैरर्दिताश्चापिखरपुत्रेणवानराः ।सम्भ्रान्तमनसस्सर्वेदुद्रुवुर्भयपीडिताः ।।।।

खरपुत्रेण मुक्तैः बाणौघैः आर्दिताः सर्वे वानराः सम्भ्रान्तमनसः भयपीडिताः दुद्रुवुः।

Verse 7

तान्दृष्टवाराक्षसास्सर्वेद्रवमाणान्वलीमुखान् ।नेदुस्तेसिम्हवद्दृष्टाराक्षसाजितकाशिनः ।।।।

तान् द्रवमाणान् वलीमुखान् दृष्ट्वा सर्वे राक्षसाः सिंहवन्नेदुः, राक्षसाजितकाशिनः इव बभूवुः।

Verse 8

विद्रवत्सुतदातेषुवानरेषुसमन्ततः ।रामस्तान्वारमायासशरवर्षेणराक्षसान् ।।।।

तदा तेषु वानरेषु समन्ततः विद्रवत्सु रामः शरवर्षेण तान् राक्षसान् वारयामास।

Verse 9

रितान्राक्षसान्दृष्टवामकराक्षोनिशाचरः ।क्रोधानलसमाविष्टोवचनंचेदमब्रवीत् ।।।।

वारितान् राक्षसान् दृष्ट्वा मकराक्षो निशाचरः । क्रोधानलसमाविष्टो वचनं चेदमब्रवीत् ॥

Verse 10

तिष्ठराम मयासार्धंद्वन्द्वयुद्धंददामिते ।त्याजयिष्यामितेप्राणान् धनुर्मुक्सैशशितैश्शरैः ।।।।

तिष्ठ राम मया सार्धं द्वन्द्वयुद्धं ददामि ते । त्याजयिष्यामि ते प्राणान् धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः ॥

Verse 11

यत्तदादण्डकारण्येपितरंहतवान्मम ।तदग्रतःस्वकर्मस्थंदृष्टवारोषोऽभिवर्धते ।।।।

यत्तदा दण्डकारण्ये पितरं हतवान् मम । तदग्रतः स्वकर्मस्थं दृष्ट्वा रोषोऽभिवर्धते ॥

Verse 12

दह्यन्तेधृशमङ्गानिदुरात्मन्ममराघव ।यन्मयासि न दृष्टस्त्वंतस्मिन् कालेमहावने ।।।।

दह्यन्ते धृशम् अङ्गानि दुरात्मन् मम राघव । यन् मया असि न दृष्टस् त्वं तस्मिन् काले महावने ॥

Verse 13

दिष्ट्यासिदर्शनंराम ममत्वंप्राप्तवानिह ।काङ्क्षितोऽसिक्षुधार्तस्यसिंहस्येवेतरोमृगः ।।।।

दिष्ट्यासि दर्शनं राम मम त्वं प्राप्तवान् इह । काङ्क्षितोऽसि क्षुधार्तस्य सिंहस्येवेतरो मृगः ॥

Verse 14

अद्यमद्बाणवेगेनप्रेतराडिवषयंगतः ।येत्वयानिहताःशूराःसहतैश्चसमेष्यसि ।।।।

अद्य मम बाणवेगप्रेरितः प्रेतराजस्य विषयम् गमिष्यसि। त्वया निहतैः शूरैः सह तैश्च समं समेष्यसि॥

Verse 15

बहुनात्रकिमुक्तेनशृणुराम वचोमम ।पश्यन्तुसकलालोकास्त्वा, मांचैवरणाजिरे ।।।।

बहुना अत्र किमुक्तेन? शृणु राम मम वचः। सकला लोकाः रणाजिरे त्वां मां चैव पश्यन्तु॥

Verse 16

अस्त्रैर्वागदयावापिबाहुभ्यांवामहाहवे ।अभ्यस्तंयेनवाराम तेनैवयुधिवर्तताम् ।।।।

अस्त्रैर्वा गदयावापि बाहुभ्यां वा महाहवे। येन वा अभ्यस्तं राम तेनैव युधि वर्तताम्॥

Verse 17

मकराक्ष्वचश्श्रुत्वारामोदशरथात्मजः ।अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यमुत्तरोत्तरवादिनम् ।।।।

मकराक्षवचः श्रुत्वा रामो दशरथात्मजः। प्रहसन् उत्तरोत्तरवादिनं तमब्रवीत्॥

Verse 18

कत्थसेकिंवृथारक्षो बहून्यसदृशानिते ।न रणेशक्यतेजेतुंविनायुद्धेनवाग्भलात् ।।।।

किं वृथा रक्षः कत्थसे? तव बहून्यसदृशानि वचनानि। रणभूमौ वाग्बलेनैव जयः न शक्यते; युद्धं विना विजयः न भवति॥

Verse 19

चतुर्दशसहस्राणिरक्षसांत्वत्पिता च यः ।त्रिशिरादूषणश्चापिदण्डकेनिहतामया ।।।।

दण्डके मया चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां निहतानि; त्वत्पिता च, त्रिशिरा दूषणश्चापि मया हतौ॥

Verse 20

स्वाशितास्तवमांसेनगृध्रगोमायुवायसाः ।भविष्यन्त्यद्यवैपाप तीक्ष्णतुण्डनखाङ्कुराः ।।।।

अद्य वै पाप, गृध्रगोमायुवायसाः तीक्ष्णतुण्डनखाङ्कुराः तव मांसेन स्वाशिताः भविष्यन्ति॥

Verse 21

राघवेणैवमुक्तस्तुमकराक्षोमहाबलः ।बाणौघानमुचत्तस्मैराघवायरणाजिरे ।।।।

एवमुक्तः राघवेण रणाजिरे महाबलो मकराक्षः तस्मै राघवाय बाणौघान् अमुचत्॥

Verse 22

तान्शरान् शरवर्षेणरामश्चिच्छेदनैकधा ।निपेतुर्भुवितेछिन्नारुक्मपुङ्खास्सहस्रशः ।।।।

तान् शरान् रामः शरवर्षेण एकधा चिच्छेद; छिन्नाः रुक्मपुङ्खाः शराः सहस्रशः भुवि निपेतुः॥

Verse 23

तद्युद्धमभवत्तत्रसमेत्यान्योन्यमोजसा ।खरराक्षसपुत्रस्यसूनोर्धशरथस्य च ।।।।

तत्र तौ समागत्य परस्परमोजसा समरे युयुधाते; खरराक्षसपुत्रस्य दशरथसूनोश्च घोरं युद्धमभवत्॥

Verse 24

जीमूतयोरिवाकाशेशब्दोज्यातलयोस्तदा ।धनुर्मुक्तःस्वनोत्कृष्टश्श्रूयते च रणाजिरे ।।।।

तदा रणाजिरे धनुर्मुक्तो ज्यातलयोः स्वनोत्कृष्टः शब्दो जीमूतयोरिवाकाशे श्रूयते स्म॥

Verse 25

देवदानवगन्धर्वाःकिन्नराश्चमहोरगाः ।अन्तरिक्षगतास्सर्वेद्रष्टुकामास्तदद्भुतम् ।।।।

देवदानवगन्धर्वाः किन्नराश्च महोरगाः—अन्तरिक्षगताः सर्वे तदद्भुतं द्रष्टुकामा समाययुः॥

Verse 26

विद्धमन्योन्यगात्रेषुद्विगुणंवर्धतेपरम् ।कृतप्रतिकृतान्योन्यंकुरुतांतौरणाजिरे ।।।।

अन्योन्यगात्रेषु विद्धमपि तयोः पराक्रमो द्विगुणं वर्धते स्म; रणाजिरे कृतप्रतिकृतौ परस्परं प्रहारान् प्रत्यप्रहारैः प्रत्यकुर्वताम्॥

Verse 27

राममुक्तांस्तुबाणौघान् राक्षसस्त्वच्छिनद्रणे ।रक्षोमुक्तांस्तुरामोवैनैकथाप्राच्छिनच्छरैः ।।।।

राममुक्तान् बाणौघान् राक्षसः समरे चिच्छेद; रक्षोमुक्तांश्च शरान् रामोऽपि नैकथा स्वशरैः प्राच्छिनत्॥

Verse 28

बाणौघैर्विततास्सर्वादिशश्चप्रदिशस्तथा ।सञ्छन्नावसुधाचैवसमन्तान्नप्रकाशते ।।।।

बाणौघैर्वितताः सर्वा दिशश्च प्रदिशस्तथा । सञ्छन्ना वसुधा चैव समन्तान्न प्रकाशते ॥

Verse 29

तःक्रुद्धोमहाबाहुर्धनुच्शिच्छेदरक्षसः ।अष्टाभिरथनाराचैस्सूतंविव्याधराघवः ।।।।

ततः क्रुद्धो महाबाहुर्धनुश्चिच्छेद रक्षसः । अष्टाभिरथ नाराचैस्सूतं विव्याध राघवः ॥

Verse 30

भित्त्वारथंशरैरामोहत्वाआश्वानपातयत् ।विरथोवसुधास्थश्चमकराक्षोनिशाचरः ।।।।

भित्त्वा रथं शरैरामो हत्वा आश्वानपातयत् । विरथो वसुधास्थश्च मकराक्षो निशाचरः ॥

Verse 31

तत्तिष्ठद्वसुधांरक्षश्शूलंजग्राहपाणिना ।त्रासनंसर्वभूतानांयुगान्ताग्निसमप्रभम् ।।।।

तत्तिष्ठद्वसुधां रक्षश्शूलं जग्राह पाणिना । त्रासनं सर्वभूतानां युगान्ताग्निसमप्रभम् ॥

Verse 32

दुरवापम् महच्छूलंरुद्रदत्तंभयङ्करम् ।जाज्वल्यमानमाकाशेसंहारास्त्रमिवापरम् ।।।।यंदृष्टवादेवताःसर्वाभयार्ताविद्रुतादिशः ।

दुरवापं महच्छूलं रुद्रदत्तं भयंकरम् । आकाशे जाज्वल्यमानं संहारास्त्रमिवापरम् ॥ तद्दृष्ट्वा सर्वदेवताः भयार्ता दिशो विद्रुताः ।

Verse 33

विभ्राम्यतुमहच्छूलंप्रज्वलन्तन्निशाचरः ।।।।स क्रोधाप्राहिणोत्तस्मैराघवायमहात्मने ।

महच्छूलं प्रज्वलन्तं विभ्राम्य निशाचरः । स क्रोधात् तस्मै महात्मने राघवाय प्राहिणोत् ॥

Verse 34

तमापतन्तंज्वलितंखरपुत्रकराच्च्युतम् ।।।।बाणैत्रिभिराकाशेशूलंचिच्छेदराघवः ।

तमापतन्तं ज्वलितं खरपुत्रकराच्च्युतम् । आकाशे बाणैस्त्रिभिः शूलं चिच्छेद राघवः ॥

Verse 35

सच्छन्नोनैकथाशूलोदिव्यहाटकमण्डितः ।।।।व्यशीर्यतमहोल्केवरामबाणार्दितोभुवि ।

सच्छन्नो नैकधा शूलो दिव्यहाटकमण्डितः । रामबाणार्दितो भुवि महोल्केव व्यशीर्यत ॥

Verse 36

च्छूलंनिहतंदृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।।।।साधुसावधितिभूतानिव्याहरन्तिनभोगताः ।

शूलं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा । साधु साध्विति भूतानि नभोगताः व्याहरन् ॥

Verse 37

तंदृष्टवानिहतंशूलंमकराक्षोनिशाचरः ।।।।मुष्टिमुद्यम्यकाकुत्स्थंतिष्ठतिष्ठेतिचाब्रवीत् ।

तं शूलं निहतं दृष्ट्वा मकराक्षो निशाचरः । मुष्टिमुद्यम्य काकुत्स्थं “तिष्ठ तिष्ठ” इति चाब्रवीत् ॥

Verse 38

सःतंदृष्टवाऽपतन्तंवैप्रहस्यरघुनन्दनः ।।।।पावकास्त्रंततोरामस्सन्दधेतुशरासने ।

पतन्तं तं समालोक्य प्रहस्य रघुनन्दनः । पावकास्त्रं ततो रामः सन्दधे शरासने ॥

Verse 39

तेनास्त्रणहतंरक्षःकाकुत्थ्सेनतदारणे ।।।।सञ्चिन्नहृदयंतत्रपपात च ममार च ।

तेनास्त्रेण हतं रक्षः काकुत्स्थेन तदा रणे । सञ्चिन्नहृदयं तत्र पपात च ममार च ॥

Verse 40

दृष्टवातेराक्षसास्सर्वेमकराक्षस्यपातनम् ।।।।लङ्कामेवप्रधावन्तरामबाणभयार्दिताः ।

मकराक्षस्य पातनं दृष्ट्वा ते सर्वे राक्षसाः रामबाणभयार्दिताः सन्तः लङ्कामेव शीघ्रं प्रधावन्त।

Verse 41

दशरथनृपसूनुबाणवेगैःरजनिचरंनिहतंखरात्मजंतम् ।ददृशुरथदेवताःप्रहृष्टागिरिमववज्रहतंक्षितौकीर्णम् ।।।।

ततः देवताः प्रहृष्टाः दशरथनृपसूनोः बाणवेगैः निहतं खरात्मजं रजनिचरं ददृशुः—वज्रहतं गिरिमिव क्षितौ कीर्णम्।