Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 73, Shloka 44

इन्द्रजितः ब्रह्मास्त्र-यागः तथा वानरसेनाविध्वंसः

Indrajit’s Brahmastra Rite and the Crushing of the Vanara Host

Devanagari script

तद्रुमाणांशिलानां च वर्षंप्राणहरंमहत् ।व्यपोहतमहातेजारावणिस्समितिंजयः ।।।।

Transliteration

tad drumāṇāṁ śilānāṁ ca varṣaṁ prāṇaharaṁ mahat |

vyapohata mahātejā rāvaṇiḥ samitiṁjayaḥ ||

Translation

तद्रुमाणां शिलानां च वर्षं प्राणहरं महत् । व्यपोहत महातेजा रावणिः समितिंजयः ॥

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (कर्म), एकवचनम्; refers to ‘that (shower)’

• द्रुमाणाम्: of trees
• द्रुमाणाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: druma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचनम्

• शिलानाम्: of rocks
• शिलानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: śilā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• वर्षम्: shower
• वर्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: varṣa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (कर्म), एकवचनम्; ‘shower/rain (of missiles)’

• प्राणहरम्: life-taking, deadly
• प्राणहरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: prāṇa (प्रातिपदिक) + hara (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (prāṇān harati iti); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; qualifying ‘varṣam’

• महत्: great, massive
• महत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: mahat (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; qualifying ‘varṣam’

• व्यपोहत: warded off, dispersed
• व्यपोहत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vi-apa-√uh (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• महातेजाः: mighty, of great splendor
• महातेजाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + tejas (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (mahac ca tat tejaḥ); पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; qualifying ‘rāvaṇiḥ’

• रावणिः: Rāvaṇi (Indrajit)
• रावणिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rāvaṇi (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• समितिंजयः: victorious in battle
• समितिंजयः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: samiti (प्रातिपदिक) + jaya (प्रातिपदिक)
• Form: उपपद-तत्पुरुषः (samitiṃ jayati iti); पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; epithet of Rāvaṇi

Context

Energetic Indrajith, who is ever victorious in battle dispersed the deadly rain of rocks and trees capable of taking out life.

Characters & Entities

• Rāvaṇi (Indrajit)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights the battlefield consequence of adharma-driven power: prowess can repel attacks, but it is morally neutral unless aligned with righteous purpose.

What is the narrative situation?

Indrajit counters a deadly shower of uprooted trees and rocks hurled in the battle.

Which character virtue is emphasized?

Martial effectiveness and tactical control (śaurya/kaushala), though employed on the side opposing Rāma.