Sarga 38
सुवेलारोहणम् (The Ascent of Suvela and the First Full View of Laṅkā)
युद्धकाण्ड
अस्मिन् सर्गे रामः सुवेलं गिरिमारोढुं निश्चिनोति, तत्र रात्रौ निवासं कृत्वा राक्षसानां दुर्गां लङ्कां सम्यगवलोकयितुमिति सुग्रीवं प्रति निवेदयति। स विभीषणं धर्मज्ञं मन्त्रज्ञं विधिज्ञं च मन्यते, सीताहरणस्य प्रतिकारं रावणस्य धर्मविपर्यासस्य च निग्रहं धर्म्यं कार्यमिति प्रतिपादयति। “राक्षसाधम” इति नामश्रवणेनोत्थितः क्रोधोऽपि तस्य न्याय्यः, एकस्य दुष्कृत्येन कुलस्यापि विनाशः सम्भवतीति राजधर्मोपदेशं च करोति। ततः समन्वितेन प्रयाणेनारोहणं प्रवर्तते—लक्ष्मणो धनुर्बाणधरोऽनुगच्छति; सुग्रीवः सचिवैः सह विभीषणश्च सहयाति; हनूमान् अङ्गदो नीलो मैन्दो द्विविदो जाम्बवान् सुषेणो ऋषभश्चान्ये च यूथपाः शतशः पवनवेगेन गिरिमारुरुहुः। सुवेलशिखरात् ते लङ्कां नभसि लम्बमानामिव पश्यन्ति—दीप्तद्वारप्राकारसमन्वितां, कृष्णराक्षसपङ्क्तिभिः सजीवप्राकारमिव स्थिताम्। वानरसेना युद्धकाङ्क्षिणी रामसमीपे नानानादान् मुमोच; अस्तमिते सूर्ये चन्द्रप्रभायां रात्रौ रामः सुवेलकूटे विश्रामं चकार, विभीषणेन विधिवत् पूजितः, लक्ष्मणेन यूथपैश्च सह—युद्धपूर्वं निरीक्षण-सख्य-धर्मसंकल्पसमन्वितं शान्तं क्षणं समापयन्।
Shlokas
Verse 1
सतुकृत्वासुवेलस्यमतिमारोहणंप्रति ।लक्ष्मणानुगतोरामःसुग्रीवमिदमब्रवीत् ।।।।विभीषणंचधर्मज्ञमनुरक्तंनिशाचरम् ।मन्त्रज्ञंचविधिज्ञंचश्लक्क्ष्णयापरयागिरा ।।।।
सुवेलगिरिमारोढुं कृतनिश्चयः श्रीरामः लक्ष्मणेनानुगतः सुग्रीवं प्रति वचनमब्रवीत्। धर्मज्ञं नित्यानुरक्तं निशाचरं विभीषणं च मन्त्रविधिज्ञं श्लक्ष्णया परया गिरा समादरात् संबभाषे॥
Verse 2
सतुकृत्वासुवेलस्यमतिमारोहणंप्रति ।लक्ष्मणानुगतोरामःसुग्रीवमिदमब्रवीत् ।।6.38.1।।विभीषणंचधर्मज्ञमनुरक्तंनिशाचरम् ।मन्त्रज्ञंचविधिज्ञंचश्लक्क्ष्णयापरयागिरा ।।6.38.2।।
विभीषणं च धर्मज्ञमनुरक्तं निशाचरम्। मन्त्रज्ञं च विधिज्ञं च श्लक्ष्णया परया गिरा॥
Verse 3
सुवेलंसाधुशैलेन्द्रमिमंधातुशतैश्चितम् ।अध्यारोहामहेसर्वेवत्स्यामोऽत्रनिशामिमाम् ।।।।
सुवेलं साधु शैलेन्द्रमिमं धातुशतैश्चितम्। अध्यारोहामहे सर्वे वत्स्यामोऽत्र निशामिमाम्॥
Verse 4
लङ्कांचालोकयिष्यामोनिलयंतस्यरक्षसः ।येनमेमरणान्तायहृताभार्यादुरात्मना ।।।।येनधर्मोनविज्ञातोनतद्वृत्तंनकुलंतथा ।राक्षस्यानीचयाबुद् ध्यायेनतद्गर्हितंकृतम् ।।।।
लङ्कां च आलोकयिष्यामो निलयं तस्य रक्षसः। येन मे मरणान्ताय हृता भार्या दुरात्मना॥ येन धर्मो न विज्ञातो न तद्वृत्तं न कुलं तथा। राक्षस्यानीचया बुद्ध्या येन तद्गर्हितं कृतम्॥
Verse 5
लङ्कांचालोकयिष्यामोनिलयंतस्यरक्षसः ।येनमेमरणान्तायहृताभार्यादुरात्मना ।।6.38.4।।येनधर्मोनविज्ञातोनतद्वृत्तंनकुलंतथा ।राक्षस्यानीचयाबुद् ध्यायेनतद्गर्हितंकृतम् ।।6.38.5।।
लङ्कां च आलोकयिष्यामो निलयं तस्य रक्षसः। येन मे मरणान्ताय हृता भार्या दुरात्मना॥ येन धर्मो न विज्ञातो न तद्वृत्तं न कुलं तथा। राक्षस्यानीचया बुद्ध्या येन तद्गर्हितं कृतम्॥
Verse 6
तस्मिन्मेवर्ततेरोषःकीर्तितेराक्षसाधमे ।यस्यापराधाननीचस्यवधंद्रक्ष्यामिरक्षसाम् ।।।।
तस्मिन् राक्षसाधमे कीर्तिते मम रोषः प्रवर्तते; तस्य नीचस्यापराधहेतोः रक्षसां वधं द्रक्ष्यामि।
Verse 7
एकोहिकुरुतेपापंकालपाशवशंगतः ।नीचेनात्मापचारेणकुलंतेनविनश्यति ।।।।
एको हि पापं करोति कालपाशवशं गतः; तेन नीचेनात्मापचारेण तस्य कुलं विनश्यति।
Verse 8
एवंसम्मन्त्रयन्नेवसक्रोधोरावणंप्रति ।रामःसुवेलमासाद्यचित्रसानुमुपारुहत् ।।।।
एवं सम्मन्त्रयन्नेव रावणं प्रति सक्रोधो रामः सुवेलम् आसाद्य चित्रसानुम् उपारुहत्।
Verse 9
पृष्ठतोलक्ष्मणश्चैवमन्वगच्छत्समाहितः ।सशरंचापमुद्यम्यसुमहद्विक्रमेरतः ।।।।अन्वारोहत्सुग्रीवस्सामात्यस्सविभीषणः ।
पृष्ठतो लक्ष्मणश्चैव समाहितो मन्वगच्छत्; सशरं चापम् उद्यम्य सुमहद्विक्रमेरतः। अन्वारोहत् सुग्रीवः सामात्यः सविभीषणः।
Verse 10
हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।
हनूमानङ्गदो नीलो मैन्दो द्विविद एव च। गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः॥ पनसः कुमुदश्चैव हरो रम्भश्च यूथपः। जाम्बवांश्च सुषेणश्च ऋषभश्च महामतिः॥ दुर्मुखश्च महातेजास्तथा शतवलिः कपिः। एते चान्ये च बहवो वानराः शीघ्रगामिनः॥ ते वायुवेगप्रवणाः गिरिगिरिचारिणः। शतशः सुवेलमध्यारोहन् यत्र राघवः॥
Verse 11
हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.38.10।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।6.38.11।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।6.38.12।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।6.38.13।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।
गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः। पनसः कुमुदश्चैव हरो रम्भश्च यूथपाः॥
Verse 12
हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.38.10।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।6.38.11।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।6.38.12।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।6.38.13।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।
जाम्बवांश्च सुषेणश्च ऋषभश्च महामतिः। दुर्मुखश्च महातेजास्तथा शतवलिः कपिः॥
Verse 13
हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.38.10।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।6.38.11।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।6.38.12।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।6.38.13।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।
एते चान्ये च बहवो वानराः शीघ्रगामिनः। ते वायुवेगप्रवणाः गिरिगिरिचारिणः॥
Verse 14
तेत्वदीर्घेणकालेनगिरिमारुह्यसर्वतः ।।।।ददृशुशशिखरेतस्यविषक्तामिवखेपुरीम् ।
ते तु दीर्घेण कालेन सर्वतो गिरिमारुह्य तस्य शिखरे ददृशुः पुरीं खे विषक्तामिव।
Verse 15
तांशुभांप्रवरद्वारांप्राकारपरिशोभिताम् ।।।।लङ्कांराक्षससम्पूर्णांददृशुर्हरियूथपाः ।
तां शुभां प्रवरद्वारां प्राकारपरिशोभितां राक्षससम्पूर्णां लङ्कां हरियूथपाः ददृशुः।
Verse 16
प्राकारवरसंस्थैश्चतथानीलैश्चराक्षसैः ।।।।ददृशुस्तेहरिश्रेष्ठाःप्राकारमपरंकृतम् ।
प्राकारवरसंस्थैश्च तथा नीलैश्च राक्षसैः ते हरिश्रेष्ठाः प्राकारमपरं कृतं ददृशुः।
Verse 17
तेदृष्टवावानराःसर्वेराक्षसान् युद्धकाङ् क्षिणः ।।।।मुमुचुर्विविधान्नादांतत्ररामस्यपश्यतः ।
ते सर्वे वानराः राक्षसान् दृष्ट्वा युद्धकाङ्क्षिणः रामस्य पश्यतः तत्र विविधान् नादान् मुमुचुः।
Verse 18
ततोऽस्तमगमत्पूर्यःसन्ध्ययाप्रतिरञ्जितः ।।।।पूर्णचन्द्रप्रदीप्ताचक्षपासमभिवर्तते ।
ततोऽस्तमगमत् सूर्यः सन्ध्यया प्रतिरञ्जितः; पूर्णचन्द्रप्रदीप्ता च क्षपा समभिवर्तते।
Verse 19
ततस्सरामोहरिवाहिनीपतिर्विभीषणेनप्रतिनन्द्यसत्कृतः ।सलक्ष्मणोयूथपयूथसम्वृतस्सुवेलपृष्ठेन्यवसद्यथासुखम् ।।।।
ततः स रामो हरिवाहिनीपतिः विभीषणेन प्रतिनन्द्य सत्कृतः। स लक्ष्मणो यूथपयूथसंवृतः सुवेलपृष्ठे न्यवसद्यथासुखम्॥
Frequently Asked Questions
Rāma articulates a dharma-grounded justification for war: the abduction of Sītā is framed as a moral rupture warranting corrective action, while his wrath is presented as principled and directed toward restoring order rather than mere vengeance.
The chapter teaches collective accountability in political ethics: “one person’s wrongdoing can destroy a lineage,” underscoring how adharmic conduct by a leader or member can endanger an entire community and invite lawful retribution.
Suvela mountain functions as a reconnaissance vantage point; Laṅkā is depicted as sky-clinging and heavily fortified with splendid gates and prākāras, while ranks of rākṣasas appear like an additional living boundary—an architectural-cum-military portrait of the city.