Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 34, Shloka 16

सरमायाḥ सीतासान्त्वनम् तथा रावणनिश्चयश्रवणम्

Saarana Consoles Sita and Reports Ravana’s Resolve

Devanagari script

साप्रविष्टाततस्तत्रददर्शजनकात्मजाम् ।प्रतीक्षमाणांस्वामेवभ्रष्टपद्मामिवश्रियम् ।।।।

Transliteration

sā praviṣṭā tatas tatra dadarśa janakātmajām | pratīkṣamāṇāṃ svām eva bhraṣṭapadmām iva śriyam ||

Translation

सा तत्र प्रविष्टा ततः जनकात्मजां ददर्श—स्वामेव प्रतीक्षमाणां, भ्रष्टपद्मामिव श्रियम्।

Word by Word

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रविष्टा: having entered
• प्रविष्टा: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र + विश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोग: "having entered/entered"

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रम/कालवाचक

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक (locative adverb)

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• जनकात्मजाम्: Janaka's daughter (Sītā)
• जनकात्मजाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जनक + आत्मजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: जनकस्य आत्मजा (daughter of Janaka)

• प्रतीक्षमाणाम्: waiting, expecting
• प्रतीक्षमाणाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्रति + ईक्ष् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present participle, परस्मैपदी), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; जनकात्मजाम् विशेषयति

• स्वाम्: her own (lady)
• स्वाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; आत्मीयवाचक (one's own)

• एव: indeed
• एव: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारण

• भ्रष्टपद्माम्: bereft of her lotus-seat (fallen from glory)
• भ्रष्टपद्माम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भ्रष्ट + पद्म (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहि: यस्याः पद्मं भ्रष्टम् सा (one whose lotus-seat/lotus has fallen)

• इव: like, as if
• इव: Upamā-dyotaka (उपमा-द्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक अव्यय (particle of comparison)

• श्रियम्: Lakṣmī, splendor
• श्रियम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमेय (object of comparison)

Context

On entering the Ashoka grove, she saw the daughter of Janaka eagerly waiting for her every moment, looking like Lord Vishnu's wife Lakshmi, who lost her lotus seat.

Characters & Entities

• Saramā
• Sītā (Janakātmajā)
• Śrī/Lakṣmī

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The dignity of the righteous under suffering: even when displaced from comfort and honor, Sītā’s moral stature remains, underscored through the Lakṣmī simile.

What is the narrative situation?

Saramā re-enters the Aśoka grove and finds Sītā anxiously waiting for her return and report.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s steadfast purity and patience—her endurance is portrayed as divine dignity under exile-like deprivation.