Shloka 7

पुष्पकविमानदर्शनम्

Vision of the Pushpaka Aerial Chariot

Devanagari script

वसन्तपुष्पोत्करचारुदर्शनंवसन्तमासादपि कान्तदर्शनम्।स पुष्पकं तत्र विमानमुत्तमंददर्श तद्वानरवीरसत्तमः।।।।

Transliteration

vasanta-puṣpa-utkara-cāru-darśanaṃ vasantam āsād api kānta-darśanam |

sa puṣpakaṃ tatra vimānam uttamaṃ dadarśa tad-vānara-vīra-sattamaḥ ||

Translation

तत्र वानरवीरसत्तमः स पुष्पकं विमानमुत्तमं ददर्श—वसन्तपुष्पोत्करचारुदर्शनं, वसन्तमासादपि कान्ततरदर्शनम्।

Word by Word

• वसन्त-पुष्प-उत्कर-चारु-दर्शनम्: having a beautiful appearance like a heap of spring blossoms
• वसन्त-पुष्प-उत्कर-चारु-दर्शनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वसन्त (प्रातिपदिक) + पुष्प (प्रातिपदिक) + उत्कर (प्रातिपदिक) + चारु (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (singular); समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः: वसन्तस्य पुष्पाणाम् उत्करः (spring-flowers’ heap) इति, तस्य चारु दर्शनम् (beautiful appearance)

• वसन्त-मासात्: than the spring month
• वसन्त-मासात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: वसन्तमास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), पञ्चमी विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन (singular); कर्मधारयः: वसन्तः एव मासः

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), अर्थः—‘even/also’

• कान्त-दर्शनम्: lovely in appearance
• कान्त-दर्शनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कान्त (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (singular); कर्मधारयः: कान्तं दर्शनं यस्य तत्

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन (singular)

• पुष्पकम्: Pushpaka (the chariot)
• पुष्पकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुष्पक (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन (singular)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• विमानम्: aerial chariot
• विमानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन (singular); पुष्पकम् इति विशेष्यस्य विशेषण-सम्बन्धः (apposition)

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया विभक्ति (Accusative), एकवचन (singular); विशेषणम् (qualifier) of विमानम्/पुष्पकम्

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular); परस्मैपदम्

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया विभक्ति (Accusative), एकवचन (singular); पूर्वोक्त-विमानस्य निर्देशः

• वानर-वीर-सत्तमः: the best hero among monkeys
• वानर-वीर-सत्तमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक) + वीर (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन (singular); समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः: वानराणां वीराणां सत्तमः (best of monkey-heroes)

Context

That hero among monkeys, beheld the aerial chariot looking beautiful like a colourful collection of spring blossoms. Its appearance was more pleasant than spring itself.ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে সুন্দরকাণ্ডে অষ্টমস্সর্গঃ৷৷Thus ends the eighth sarga of Sundarakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

Characters & Entities

• Hanumān
• Puṣpaka (vimāna)
• Vānara (monkey-hero)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse reinforces the Ramayana’s teaching that one may witness alluring splendour yet remain committed to duty. Dharma is steadfastness of purpose amid distractions.

What is the narrative situation?

At the close of Sarga 8, Hanumān visually identifies the magnificent Puṣpaka within Laṅkā during his search.

Which character virtue is emphasized?

Single-pointed devotion to task: Hanumān’s heroic excellence lies in observation serving dharma, not in being captivated by luxury.