Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

मधुवनप्रवेशः — The Vanaras Enter Madhuvana

Honey-Grove Episode

स तैर्मदात्संपरिवार्य वाक्यैर्भलाच्छ तेन प्रतिवार्यमाणैः।प्रधर्षितस्त्यक्तभयै स्समेत्य प्रकृष्यते चाप्यनवेक्ष्य दोषम्।।।।

sa tair madāt saṃparivārya vākyair balāc ca tena prativāryamāṇaiḥ |

pradharṣitas tyakta-bhayaiḥ sametya prakṛṣyate cāpy anavēkṣya dōṣam ||

स तैर्मदात् परिवार्य परुषवाक्यैः प्रधर्षितः, बलेन प्रतिवार्यमाणश्च, तैस्त्यक्तभयैः समेत्य गृहीत्वा आकृष्यते, स्वदोषमनवेक्ष्य।

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तैःby them
तैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
मदात्from intoxication; due to drunkenness
मदात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेतौ/कारणे (cause)
सम्परिवार्यhaving surrounded
सम्परिवार्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्+परि+वृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभाव (indeclinable verbal); अर्थः: having surrounded/encircled
वाक्यैःwith words/speeches
वाक्यैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
बलात्by force
बलात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; बलप्रयोगे (by force)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
तेनby him/that (i.e., by them/thereby)
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
प्रतिवार्यमाणैःby those who were restraining (him)
प्रतिवार्यमाणैः:
Karana (करण)
TypeVerb
Rootप्रति+वृ (धातु)
Formवर्तमानकाले कर्मणि (present passive) शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त; तृतीया बहुवचन (instrumental plural) रूपेण प्रयुक्तम्; अर्थः: by those who were being restrained/checked
प्रधर्षितः(he) being provoked/assailed
प्रधर्षितः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र+धृष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः: assailed/insulted/harassed
त्यक्तभयैःby the fearless (having abandoned fear)
त्यक्तभयैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootत्यक्त (√त्यज् धातु, क्त) + भय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (कर्मधारय/उपपद-तत्पुरुषभावः: tyaktaṃ bhayaṃ yeṣām); पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम्
समेत्यhaving come together
समेत्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्+इ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्यय; अर्थः: having come together/approached
प्रकृष्यतेis dragged/pulled
प्रकृष्यते:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootप्र+कृष् (धातु)
Formलट् (Present), कर्मणि प्रयोग (passive); प्रथमपुरुष, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/सम्भावना/समुच्चयार्थ (also/even)
अनवेक्ष्यwithout considering
अनवेक्ष्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअनु+अवेक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्यय; नञ्-पूर्वक; अर्थः: without considering/without looking at
दोषम्fault/blame
दोषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदोष (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

In their drunkenness they were using abusive language and with their strength they retaliated without fear. They invaded without considering their mistakes. They caught hold of Dadhimukha and pulled him.

D
Dadhimukha (implied)
V
vānaras

FAQs

The verse shows adharma: intoxication leads to verbal abuse and mob force against a rightful guardian. Dharma requires recognizing fault (doṣa) and respecting legitimate authority.

The intoxicated vānaras respond to Dadhimukha’s restraint with abuse and violence, surrounding and dragging him.

By contrast, the virtue highlighted is accountability—seeing one’s own doṣa before acting—and restraint in speech and strength.