Shloka 30

राक्षसेन्द्रनिवेशनविचारः

Survey of Ravana’s Residence and Lanka’s Inner Quarters

Devanagari script

ददर्श विविधान् गुल्मान् तस्य रक्षःपतेर्गृहे।।।।राक्षसांश्च महाकायान्नानाप्रहरणोद्यतान्।

Transliteration

dadarśa vividhān gulmān tasya rakṣaḥpater gṛhe |

rākṣasāṁś ca mahākāyān nānāpraharaṇodyatān ||5.6.30||

Translation

ददर्श विविधान् गुल्मान् तस्य रक्षःपतेर्गृहे। राक्षसांश्च महाकायान् नानाप्रहरणोद्यतान्॥

Word by Word

• ददर्श: saw
• ददर्श: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• विविधान्: various
• विविधान्: कर्म (Karma/Object) (गुल्मान् सह)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (गुल्मान् इत्यस्य विशेषणम्)

• गुल्मान्: troops/companies
• गुल्मान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: गुल्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• तस्य: of him/his
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी, एकवचन

• रक्षःपतेः: of the lord of demons
• रक्षःपतेः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: रक्षस् + पति (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: रक्षसां पतिः, पुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• गृहे: in the house
• गृहे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• राक्षसान्: demons
• राक्षसान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• महाकायान्: huge-bodied
• महाकायान्: कर्म (Karma/Object) (राक्षसान् सह)
• Type: Adjective
• Root: महाकाय (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: कर्मधारय: महान् कायः येषाम्, पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (राक्षसान् इत्यस्य विशेषणम्)

• नानाप्रहरणोद्यतान्: ready with various weapons
• नानाप्रहरणोद्यतान्: कर्म (Karma/Object) (राक्षसान् सह)
• Type: Adjective
• Root: नाना + प्रहरण + उद्यत (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: तत्पुरुष: नानाविधैः प्रहरणैः उद्यताः, पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (राक्षसान् इत्यस्य विशेषणम्)

Context

At his (Ravana's) residence, Hanuman also noticed troops of huge demons ready with different kinds of weapons.

Characters & Entities

• Hanumān
• Rāvaṇa (by title: rakṣaḥpati)
• Rākṣasas
• Weapons (praharaṇa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Righteous action includes realistic assessment of force and risk; Hanumān gathers accurate intelligence (satya in observation) before acting.

What is the narrative situation?

Within Rāvaṇa’s residence, Hanumān notices organized military groupings and armed rākṣasas.

Which character virtue is emphasized?

Strategic awareness: Hanumān’s dharmic heroism is informed by careful reconnaissance.