Shloka 4

षट्पञ्चाशः सर्गः — वैदेही-आश्वासनम् तथा अरिष्टारोहणम्

Consoling Sita and Ascending Mount Arishta

Devanagari script

शरैस्तु सङ्कुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः।मां नयेद्यदि काकुत्स्थस्तत्तस्य सदृशं भवेत्।।।।

Transliteration

śaraistu saṅkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ | māṃ nayedyadi kākutsthas tattasya sadṛśaṃ bhavet ||

Translation

यदि काकुत्स्थः परबलार्दनः लङ्कां शरैः सङ्कुलां कृत्वा मां नयेत्, तत् तस्य सदृशं भवेत्।

Word by Word

• शरैः: with arrows
• शरैः: करण (Karana/Instrument)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन

• तु: indeed
• तु: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• सङ्कुलाम्: crowded, filled, covered
• सङ्कुलाम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सङ्कुल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying लङ्काम्)

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: पूर्वक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभाव; पूर्वकाल

• लङ्काम्: Lanka
• लङ्काम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: लङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परबलार्दनः: crusher of enemy forces
• परबलार्दनः: कर्ता (Karta/Subject; epithet of Kakutstha)
• Type: Noun
• Root: पर (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक) + अर्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘परस्य बलस्य अर्दनः’

• माम्: me
• माम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• नयेत्: should take/lead
• नयेत्: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदी

• यदि: if
• यदि: हेतु/शर्त (Condition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तवाचक (conditional conjunction)

• काकुत्स्थः: Kakutstha (Rama)
• काकुत्स्थः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्: that
• तत्: विधेय (Predicate nominal)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम; here predicate ‘that (act)’

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• सदृशम्: worthy, befitting
• सदृशम्: विधेय (Predicate qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषण (agreeing with तत्)

• भवेत्: would be
• भवेत्: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदी

Context

Highly powerful, huge and poisonous snakes with their glowing tongues protruded, pressed on their heads and necks (by Hanuman).

Characters & Entities

• Rāma (Kakutstha)
• Laṅkā
• Sītā (implied by “mām”)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is maryādā (righteous propriety): Sītā frames her rescue as something that should be accomplished by Rāma’s rightful agency and valor, in a manner befitting his role as a dharmic king and warrior.

What is the narrative situation?

In Aśoka-vana, Sītā is speaking to Hanumān about how her deliverance should occur—through Rāma’s arrival and victory in Laṅkā.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s steadfast loyalty and commitment to righteous order (maryādā), and her confidence in Rāma’s heroic competence.