Shloka 10
Sundarakāṇḍa Sarga 32
Sītā’s Perplexity and Recognition of Hanumān
Devanagari script
स्वप्नोऽपि नायं नहि मेऽस्ति निद्रा शोकेन दुःखेन च पीडितायाः।सुखं हि मे नास्ति यतोऽस्मि हीना तेनेन्दुपूर्णप्रतिमाननेन।।।।
Transliteration
svapno 'pi nāyaṃ nahi me 'sti nidrā śokena duḥkhena ca pīḍitāyāḥ | sukhaṃ hi me nāsti yato 'smi hīnā tenendupūrṇapratimānanena ||
Translation
नायं स्वप्नः; शोकदुःखाभ्यां पीडितायाः मम निद्रापि नोपैति। यतोऽहं तेन इन्दुपूर्णप्रतिममुखेन वियुक्ता, ततो मे सुखं नास्ति।।
Word by Word
स्वप्नःa dream
स्वप्नः:
अधिकरणे/कालवाचकः (locative sense: 'even in dream')
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, nominative singular)
अपिeven, also
अपि:
सम्बन्ध/निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपातः/समुच्चयार्थक-अव्ययम् (particle: even/also)
नnot
न:
निपात (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपातः (negative particle)
अयम्this
अयम्:
कर्ता (subject: 'this [sleep]')
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (pronoun, masculine nominative singular)
नहिindeed not, surely not
नहि:
निपात (emphatic negation)
TypeIndeclinable
Rootन + हि (अव्यय-द्वयम्)
Formनिषेध-निपातः + अवधारणार्थक-निपातः (indeclinables: not indeed/for)
मेto me / of me
मे:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (possessor: 'for me/of me')
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (pronoun, genitive singular; enclitic)
अस्तिis, exists
अस्ति:
क्रिया (existence: 'is/exists')
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम् (present indicative, 3rd person singular)
निद्राsleep
निद्रा:
कर्ता (subject: 'sleep')
TypeNoun
Rootनिद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (feminine, nominative singular)
शोकेनwith grief
शोकेन:
करण (instrument/cause: 'by/with grief')
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, instrumental singular)
दुःखेनwith sorrow, pain
दुःखेन:
करण (instrument/cause: 'by/with sorrow')
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (neuter, instrumental singular)
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction: and)
पीडितायाःof the tormented (woman)
पीडितायाः:
सम्बन्ध (genitive: 'of the tormented [woman]')
TypeAdjective
Rootपीडित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पीड् धातोः क्त-प्रत्ययान्तः)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (feminine, genitive singular; past passive participle used adjectivally)
सुखम्happiness, comfort
सुखम्:
कर्ता (subject: 'happiness/comfort')
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (neuter, nominative singular)
हिindeed, for
हि:
निपात (emphasis/reason-giving)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअवधारणार्थक/हेतौ निपातः (particle: indeed/for)
मेto me / of me
मे:
सम्बन्ध (possessor: 'for me/of me')
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (pronoun, genitive singular; enclitic)
नnot
न:
निपात (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपातः (negative particle)
अस्तिis, exists
अस्ति:
क्रिया (existence: 'is/exists')
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम् (present indicative, 3rd person singular)
यतःbecause, since
यतः:
हेतु (cause marker)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय/सम्बन्धबोधक-शब्दः)
Formहेतुवाचक-अव्ययम् (indeclinable: because/since/for the reason that)
अस्मिI am
अस्मि:
क्रिया (copula: 'I am')
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकारः, उत्तम-पुरुषः, एकवचनम् (present indicative, 1st person singular)
हीनाdeprived, bereft
हीना:
कर्तृ-विशेषणम् (predicate adjective of 'I')
TypeAdjective
Rootहीन (कृदन्त-प्रातिपदिक; √हा धातोः क्त-प्रत्ययान्तः)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (feminine, nominative singular; past passive participle used adjectivally)
तेनby him, with him
तेन:
करण/वियोग-हेतु (instrument/cause: 'by/with him'; also sense of separation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (pronoun, masculine instrumental singular)
इन्दु-पूर्ण-प्रतिम-आननेनwith (him) whose face is like the full moon
इन्दु-पूर्ण-प्रतिम-आननेन:
विशेषण-करण (instrumental qualifier of 'तेन': 'with him whose face...')
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक) + पूर्ण (प्रातिपदिक) + प्रतिम (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (neuter, instrumental singular); समासः: इन्दुपूर्णस्य प्रतिमा यस्य तत् (इन्दुपूर्ण-प्रतिम) + आननम्; बहुपद-तत्पुरुषः (determinative compound)
Context
"But no, it was not a dream for tormented by grief and sorrow I cannot have a dream. When separated from the moon-faced Rama I have no sleep or pleasure, how can I have dream?
Characters & Entities
S
SītāR
Rāma (implied by 'moon-faced')FAQs
Satya begins with honest self-assessment: Sītā refuses comforting illusion and faces reality truthfully, even when it is painful.
After noticing a figure, Sītā debates whether it could be a dream-vision; she concludes it cannot be, because grief has robbed her of sleep and pleasure.
Truthful clarity amid suffering—Sītā’s refusal to indulge in self-deception.