Shloka 8

निमित्तप्रादुर्भावः

Auspicious Omens Arise for Sita

Devanagari script

सा वीतशोका व्यपनीततन्द्रीशान्तज्वरा हर्षविबुद्धसत्त्वा।अशोभतार्या वदनेन शुक्ले शीतांशुना रात्रिरिवोदितेन।।5.29.8।।

Transliteration

sā vītaśokā vyapanītatandrī śāntajvarā harṣavibuddhasattvā |

aśobhatāryā vadaneṇa śukle śītāṃśunā rātrir ivoditena ||5.29.8||

Translation

सा वीतशोका व्यपनीततन्द्री शान्तज्वरा हर्षविबुद्धसत्त्वा आर्या शुक्लेन वदनेन शीतांशुना उदितेन रात्रिरिव अशोभत।

Word by Word

• सा: she
• सा: कर्ता (Agent/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः (Nominative); एकवचनम् (Singular); सर्वनाम (pronoun)

• वीतशोका: freed from grief
• वीतशोका: कर्तृविशेषणम् (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वीत + शोक (कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक; वीत = √वा/वी (धातु) से निष्पन्न ‘gone/removed’)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम् (qualifier of सा/आर्या)

• व्यपनीततन्द्री: with fatigue/drowsiness removed
• व्यपनीततन्द्री: कर्तृविशेषणम् (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: व्यपनीत + तन्द्रा (कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक; व्यपनीत = वि+अप+√नी (धातु) क्त-प्रत्ययान्त ‘removed’)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम्

• शान्तज्वरा: with fever/anguish calmed
• शान्तज्वरा: कर्तृविशेषणम् (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शान्त + ज्वर (कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक; शान्त = √शम् (धातु) क्त-प्रत्ययान्त ‘calmed’)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम्

• हर्षविबुद्धसत्त्वा: whose spirit/mind was awakened by joy
• हर्षविबुद्धसत्त्वा: कर्तृविशेषणम् (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: हर्ष + विबुद्ध + सत्त्व (समास-प्रातिपदिक; विबुद्ध = वि+√बुध् (धातु) क्त-प्रत्ययान्त ‘awakened/illumined’)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम्; समासः = षष्ठी-तत्पुरुषः (हर्षेण विबुद्धं सत्त्वं यस्याः/यस्याḥ)

• अशोभत: shone / appeared beautiful
• अशोभत: क्रिया (Predicate verb)
• Type: Verb
• Root: √शुभ् (धातु) + अङ् (लुङ्/अorist)
• Form: लुङ्-लकारः (Aorist); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः (3rd person); एकवचनम्; धातुः √शुभ् ‘to shine/appear beautiful’

• आर्या: the noble lady
• आर्या: कर्ता (Agent/Subject; apposition to सा)
• Type: Noun
• Root: आर्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्

• वदनेन: with (her) face/countenance
• वदनेन: करणम् (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: वदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः (Instrumental); एकवचनम्

• शुक्ले: in the bright (fortnight)
• शुक्ले: अधिकरणम् (Location/Time-context)
• Type: Adjective
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; सप्तमी-विभक्तिः (Locative); एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying implied पक्षे/पक्षेऽहनि etc.)

• शीतांशुना: with the cool-rayed (moon)
• शीतांशुना: करणम् (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: शीत + अंशु (समास-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; एकवचनम्; समासः = कर्मधारयः (शीतः अंशुः यस्य सः = ‘cool-rayed’, i.e., the moon)

• रात्रिः: night
• रात्रिः: उपमानम् (Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्

• इव: like / as
• इव: उपमा-सूचक (Comparator marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्ययम् (comparative particle)

• उदितेन: risen
• उदितेन: करण-विशेषणम् (Qualifier of instrument)
• Type: Adjective
• Root: उदित (कृदन्त-प्रातिपदिक; उदित = उद्+√इ (धातु) क्त-प्रत्ययान्त ‘risen’)
• Form: पुंलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying शीतांशुना)

Context

Revered Sita, completely relieved of grief, exhaustion gone, fears allayed, mind illumined with joy, looked charming with her countenance as a night with the Moon fully risen during the bright fortnight.ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē sundarakāṇḍē ēkōnatriṅśassargaḥ৷৷Thus ends the twentyninth sarga of Sundarakanda of the holy Ramayana, the first epic compsed by sage Valmiki.

Characters & Entities

• Sītā
• Candra (Moon)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is the restoration of mental balance through trust in righteousness: when one remains aligned with satya, despair is not final and serenity can return.

What is the narrative situation?

Sītā’s inner turmoil subsides; her appearance reflects renewed calm and confidence after auspicious encouragement in captivity.

Which character virtue is emphasized?

Composure grounded in truth—Sītā’s ability to regain clarity and calm without yielding her moral integrity.